اربعین محل تلاقی زیارت، سوگواری و مناسک شهادت است
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر سیدحسین شهرستانی استاد حوزه و دانشگاه در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» که با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه در پژوهشکده باقرالعلوم(ع) برگزار شد، با موضوع «انقلاب اسلامی و فرمیابی آیینی شهادت» به تبیین نسبت میان اربعین، شهادت و ظرفیتهای اجتماعی مقاومت پرداخت.
وی با اشاره به اهمیت پیوند میان اربعین و انتقام اظهار داشت: در اربعین دو قطب مهم مناسکی یعنی «زیارت» و «آیین سوگواری سیدالشهدا(ع)» با یکدیگر تلاقی پیدا میکنند؛ آیینی که امروز به بزرگترین اجتماع مذهبی جهان تبدیل شده است.
دکتر شهرستانی افزود: در تاریخ انقلاب اسلامی نیز قطب مناسکی جدیدی با عنوان «مناسک شهادت» شکل گرفت. شهادت نخستین مفهوم برسازنده انقلاب اسلامی است؛ مفهومی که بهعنوان یک نیروی سازنده، با فاصلهای قابل توجه از دیگر نیروهای شکلدهنده، توانسته است عصر انقلاب اسلامی را معنا کند.
وی ادامه داد: هنگامی که همه چیز در معرض تردید و تشکیک قرار میگیرد، آنچه باقی میماند امر شهادت و خون شهید است؛ چراکه بسیاری از خباثتها و جنایتهای دشمنان در پرتو خون شهدا آشکار و موجه میشود و تاریخ مقاومت با خون شهیدان معنا پیدا میکند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نمونههای مختلف فرهنگ شهادت تصریح کرد: شهادت شهید صیاد شیرازی، شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم، ادامه همین منطق تاریخی است و نشان میدهد که شهادت چگونه به یک عنصر هویتساز در جامعه انقلابی تبدیل شده است.
وی یکی از تجربههای موفق جمهوری اسلامی در حوزه مناسکسازی را راهیان نور دانست و گفت: راهیان نور یک مناسک اجتماعی پیرامون دفاع مقدس بود که توانست دانشگاه و نسل جوان را با فرهنگ ایثار و شهادت پیوند دهد و این ظرفیت را در جامعه استمرار بخشد.
دکتر شهرستانی خاطرنشان کرد: در اربعین، دو قطب زیارت و سوگواری با قطب سوم یعنی مناسک شهادت تلاقی پیدا میکنند و یک ظرفیت سهگانه مناسکی را به وجود میآورند. گاهی نسبت به این بارگذاری مفهومی بر اربعین مخالفتهایی مطرح میشود، اما تجربههای تاریخی نشان داده است که این ظرفیت، امری تحمیلی نیست، بلکه از درون خود این آیین برمیخیزد.
وی با اشاره به تشییع رهبر شهید انقلاب در عراق اظهار داشت: این رخداد یک حادثه تاریخی کمنظیر بود و نشان داد که بعثت اجتماعی در جامعه عراق نیز ظرفیت بسیار بالایی دارد؛ حتی میتوان گفت در برخی ابعاد، این حرکت اجتماعی در عراق جلوههای گستردهای از خود نشان داد.
وی افزود: تشییع رهبر شهید انقلاب در عراق نشان داد که پیوند میان اربعین، شهادت و مقاومت، یک بارگذاری اضافی نیست، بلکه ظرفیتی واقعی و ریشهدار در جامعه اسلامی است. اربعین با این رخداد تاریخی افتتاح شد و فرصت مهمی برای فهم ظرفیتهای اجتماعی منطقه فراهم کرد.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه جامعه عراق دارای ظرفیتهای عاطفی و اجتماعی گستردهای است، گفت: جامعه عراق جامعهای هیجانی و عاطفی است و این نگرانی وجود دارد که این هیجانات صرفاً تخلیه شود و به امر سیاسی پایدار تبدیل نشود یا جریانهای دیگر بتوانند این ظرفیت را مصادره کنند.
وی ادامه داد: در ایران تجربه شکلگیری امر سیاسی و جامعه سیاسی وجود دارد و از این جهت، مدیریت و جهتدهی این ظرفیتهای اجتماعی اهمیت فراوانی دارد.
دکتر شهرستانی با تأکید بر ضرورت طراحی یک برنامه جامع برای انتقام اظهار داشت: برنامه ملی انتقام باید با تدبیر دنبال شود و از سطح یک برنامه ملی به یک راهبرد منطقهای ارتقا یابد.
وی تصریح کرد: راهبرد «راه قدس از کربلا میگذرد» همچنان دارای اهمیت است و پروژه انتقام نیز باید در چارچوبی منطقهای تعریف شود؛ چراکه عراق با برخورداری از ظرفیت عظیم اجتماعی، مذهبی و مردمی، توان تولید قدرت سیاسی فراوانی در منطقه دارد.
وی در پایان تأکید کرد: اربعین میتواند یکی از مهمترین بسترهای فعال شدن این ظرفیت اجتماعی و تبدیل سرمایه عاطفی و معنوی امت اسلامی به قدرتی اثرگذار در عرصه منطقهای باشد.