اربعین؛ بستری برای سیاستگذاری خونخواهی مبتنی بر ظرفیتهای اجتماعی
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام یاسر رضایی استاد حوزه و دانشگاه در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» که با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه در پژوهشکده باقرالعلوم علیهالسلام برگزار شد، به تبیین «نیمنگاهی به عناصر تصمیمسازی در سیاستگذاری خونخواهی در مراسم اربعین مبتنی بر منابع دینی، بیانات امامین انقلاب و نگرش فناوری اجتماعی» پرداخت.
وی با اشاره به اینکه مداخلات اجتماعی باید با شناخت دقیق از ماهیت جریانها و ظرفیتهای موجود صورت گیرد، اظهار داشت: افرادی که با عنوان مصلح اجتماعی وارد عرصه میشوند، گاهی به دلیل بیتوجهی به لایههای مختلف مسئله، مسیر تحقق اهداف را بهدرستی مورد دقت قرار نمیدهند؛ در حالی که هرگونه سیاستگذاری اجتماعی نیازمند شناخت دقیق از مبانی، زمینهها و اقتضائات آن است.
حجتالاسلام رضایی افزود: فناوری اجتماعی دارای رویکردها و تعاریف متعددی است که هدف آن، ارائه راهکارهایی برای هدایت کنشهای اجتماعی و جلوگیری از تبدیل شدن توصیهها به رفتارهای خشن و سطحی است. اگر مفهوم خونخواهی را تنها در یک معنای محدود و بسیط تعریف کنیم، بسیاری از ظرفیتهای آن نادیده گرفته خواهد شد.
وی با بیان اینکه باید سطوح مختلف خونخواهی مورد توجه قرار گیرد، تصریح کرد: خونخواهی دارای مراتب قلبی، زبانی و عملی است و هر یک از این سطوح نیازمند تبیین و سیاستگذاری متناسب است. اصلاح اجتماعی نیز پیش از آنکه صرفاً بیرونی باشد، از اصلاح درونی انسان آغاز میشود و سپس در قالب رفتارهای اجتماعی ظهور پیدا میکند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ظرفیتهای نهفته در راهپیمایی اربعین خاطرنشان کرد: شبکههای اجتماعی، مشارکت مردمی، عنصر اجتماع، توانمندیهای فردی، تغییر رفتارها، تجربههای زیسته و دانش ضمنی موجود در اربعین، از جمله سرمایههایی هستند که باید در سیاستگذاریهای مرتبط با این حرکت عظیم مورد توجه قرار گیرند.
وی ادامه داد: یکی از برکات اربعین، توانایی آن در حل برخی معضلات اجتماعی پیرامون خود است؛ چراکه در بستر این حرکت عظیم، ابزارها و فناوریهای اجتماعی متعددی شکل گرفته و تجربههای ارزشمندی تولید شده است.
حجتالاسلام رضایی با تأکید بر اینکه فناوری اجتماعی بدون توجه به بافتار اجتماعی معنا ندارد، اظهار داشت: اربعین نیز دارای بافتار ویژهای است؛ بافتاری که در آن عناصر مختلفی همچون فضای سیاسی، حضور اقوام و ملتهای گوناگون، قدرت سازمانی مبتنی بر شبکههای مردمی و همچنین حافظه تاریخی و ذاکره اجتماعی نقشآفرینی میکنند.
وی با بیان اینکه نباید اربعین را صرفاً به یک ابزار اجتماعی تقلیل داد، گفت: اربعین یک امر قدسی است که کارکردهای اجتماعی گستردهای دارد. اگر با نگاه صرفاً ابزاری به اربعین بنگریم، بخش مهمی از حقیقت این پدیده عظیم را نادیده گرفتهایم؛ چراکه اربعین دارای لایههای معنوی و جبروتی است.
این پژوهشگر با اشاره به لایههای مختلف اربعین اظهار داشت: در تحلیل این حرکت باید به لایههای متعدد آن توجه کرد؛ از جمله لایه ساختاری که شرایط تاریخی منجر به فاصله گرفتن جامعه از حضور معصوم را شکل داد، لایه حمایتی که نقش افراد و جریانهای پشتیبان را نشان میدهد و در نهایت دستگاه خونخواهی که مجموعهای از این لایهها را دربرمیگیرد.
وی تأکید کرد: خونخواهی در ذات اربعین قرار دارد و یک حرکت مقطعی و واکنشی نیست، بلکه تلاشی مستمر و جریانساز است که باید در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و تمدنی استمرار پیدا کند.
حجتالاسلام رضایی در پایان خاطرنشان کرد: اربعین ظرفیت آن را دارد که به یک جریان جهانی تبدیل شود؛ چراکه پیام آن تنها محدود به یک مناسک مذهبی نیست، بلکه حامل مفاهیمی همچون عدالتخواهی، مقاومت و استکبارستیزی است و میتواند در مقیاس جهانی اثرگذار باشد.