بازنمایی همدلانه مسیحیان در سینمای پس از انقلاب با تکیه بر گفتمان عاشورا
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، پژوهش «بازنمایی اخلاقی دیگری دینی در سینمای ایران پس از انقلاب؛ مطالعه موردی فیلم مصائب دوشیزه» به قلم مریم غازی اصفهانی، دانشآموخته دکترای فرهنگ و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم(ع)، از جمله مقالات آماده انتشار است که به بررسی نسبت بازنمایی مسیحیان در سینمای پس از انقلاب با گفتمان عاشورا پرداخته است.
این پژوهش با تأکید بر نقش سینمای ایران بهعنوان یکی از مهمترین عرصههای تولید و بازتولید معناهای فرهنگی و هویتی، به این مسئله میپردازد که بازنمایی اقلیتهای دینی تنها یک مسئله فرهنگی نیست، بلکه با نظام اخلاقی حاکم بر روایتهای سینمایی و نسبت آن با گفتمانهای مسلط نیز پیوند دارد.
نویسنده در این تحقیق، فیلم «مصائب دوشیزه» به کارگردانی سیدمسعود اطیابی را بهعنوان مطالعه موردی برگزیده و بازنمایی شخصیتهای مسیحی را از منظر گفتمان عاشورا تحلیل کرده است. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه بازنمایی استوارت هال، مفهوم دیگریسازی اخلاقی و الگوی سهسطحی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف در سطوح توصیف، تفسیر و تبیین استوار است.
دادههای پژوهش از طریق مشاهده مکرر فیلم، پیادهسازی دیالوگهای مرتبط و کدگذاری گفتمانی صحنههای کلیدی گردآوری و در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی بررسی شده است.
یافتههای تحقیق نشان میدهد فیلم با برجستهسازی فضیلتهایی همچون همدلی، ایثار، وفاداری و مدارا در شخصیتهای مسیحی و بهرهگیری از راهبردهای گفتمانی نظیر همذاتپنداری، طبیعیسازی و بیناگفتمانی، الگویی از «دیگری اخلاقی ادغامشده» را بازنمایی میکند.
بر اساس نتایج این پژوهش، شخصیتهای مسیحی در این فیلم نه بهعنوان «دیگری تهدیدآمیز»، بلکه بهعنوان سوژههایی اخلاقی معرفی میشوند که تفاوت دینی آنان در قالبی همدلانه و همسو با ارزشهای عاشورایی معنا مییابد.
پژوهش همچنین تأکید میکند که این پذیرش، مطلق و بدون قید نیست؛ بلکه در چارچوبی کنترلشده و مشروط به همراستایی با نظم اخلاقی مسلط صورت میگیرد. از این منظر، فیلم «مصائب دوشیزه» نمونهای از «مدارای مشروط اخلاقی» به شمار میرود که در نهایت به بازتولید گفتمان اخلاقی مسلط در سینمای پس از انقلاب یاری میرساند.