طلبه بدون تفقه در دین، خیری در او نیست/هشدار درباره آسیب‌پذیری از جریان نفاق

به گزارش خبرنگار  سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی حقانی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، در جلسه درس اخلاق، ضمن عرض ارادت به طلاب و مدیران و کادر مدرسه، از تلاش‌های آنان در مسیر تربیت طلاب و علمای آینده تقدیر کرد و اظهار داشت: تربیت عالم، علمای برجسته و فقها از ارزشمندترین خدماتی است که می‌توان در حوزه علمیه انجام داد و بالاتر از این جنس کار، کاری وجود ندارد.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با بیان اینکه انسان برای حرکت و هدایت نیازمند ولایت و سرپرستی اولیای الهی است، خاطرنشان کرد: انسان به تنهایی امکان حرکت ندارد و باید به محضر امام رئوف بیاید تا حضرت ولایت، سرپرستی، مدیریت، هدایت و امور او را بر عهده بگیرد؛ بنابراین اصل چنین سفری، ایجاد ارتباط با امام رضا(ع) است.

وی با اشاره به خاطره‌ای از برگزاری اردوهای «طرح ولایت» برای دانشجویان گفت: مسئول یکی از این اردوها نقل می‌کرد که دانشجویان را به مشهد می‌آوردیم، اما وقتی به حرم می‌رفتند دیگر در کلاس‌های ما شرکت نمی‌کردند. بعدها به دلیل یک بیماری، اردو تعطیل شد. به او گفتم مگر شما در کلاس چه می‌گویید؟ حرم و زیارت امام رضا(ع) بسیار مهم است و اساس حضور در مشهد، تشرف به حرم است.

حجت‌الاسلام والمسلمین حقانی ادامه داد: البته درسی که طلاب در اینجا می‌خوانند و برنامه‌ای که مسئولان برای آنان تنظیم می‌کنند نیز ارزشمند است؛ اما زمانی ارزش این درس خواندن بیشتر می‌شود که ذیل نظارت امام رئوف باشد. این تفاوت مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت برقراری ارتباط واقعی با امام رضا(ع)، تصریح کرد: باید اتصال و ارتباطی با امام برقرار شود. نمی‌شود انسان بگوید با امام رضا(ع) رفیق است، طلبه است، اما درس هم نخواند؛ چنین رفاقتی صادقانه نیست. ارتباط با امام باید در رفتار، علم‌آموزی و مسیر زندگی انسان اثر بگذارد.

قرآن، محور هدایت و تربیت طلبه

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه محور این اردو قرآن کریم قرار گرفته است، به تبیین برخی آیات سوره مبارکه بقره پرداخت و گفت: سوره بقره با این آیه آغاز می‌شود: «ذَٰلِکَ الْکِتَابُ لَا رَیْبَ فِیهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِینَ»؛ قرآن کریم کتاب هدایت است و کار اصلی ما نیز هدایت خود و مردم است.

وی افزود: قرآن برای هدایت آمده است و کارکرد اصلی آن هدایت است؛ اما این هدایت برای متقین است. متقی کسی است که قرآن را رعایت می‌کند و در مسیر قرآن حرکت می‌کند. تقوا یعنی حالت مراقبه و مراعات و اینکه انسان مراقب باشد بر اساس نسخه الهی عمل کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین حقانی قرآن را به نسخه پزشک تشبیه کرد و گفت: قرآن مانند نسخه پزشک است. نسخه وقتی شفا می‌دهد که انسان به آن عمل کند. اگر نسخه در دست انسان باشد، اما به آن عمل نکند، اتفاقی نمی‌افتد. قرآن نیز زمانی انسان را هدایت می‌کند که به آن عمل کند و کسی که به قرآن عمل می‌کند، در مسیر تقوا قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به تقسیم‌بندی انسان‌ها در ابتدای سوره بقره، اظهار داشت: در برابر قرآن سه گروه شکل می‌گیرند؛ گروه نخست متقین هستند که قرآن را می‌پذیرند و در مسیر آن حرکت می‌کنند؛ گروه دوم کفارند که حاضر نیستند در مسیر قرآن حرکت کنند و گروه سوم منافقین هستند که در ظاهر ادعای ایمان دارند، اما در باطن مسیر دیگری را دنبال می‌کنند.

ضرورت شناخت جریان نفاق

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با تأکید بر اهمیت شناخت جریان نفاق، گفت: بحث نفاق، بحث پیچیده‌ای است و باید نسبت به آن تسلط داشته باشیم؛ زیرا آن چیزی که می‌تواند اسلام را زمین بزند، نفاق است.

وی افزود: ما در صدر اسلام از کفر آشکار شکست نخوردیم، بلکه از جریان نفاق ضربه خوردیم و این مسئله می‌تواند تکرار شود. جریان نفاق از طریق جنگ نرم عمل می‌کند، ذهنیت انسان را تغییر می‌دهد، علایق و رفتار او را تغییر می‌دهد و کار را به جایی می‌رساند که خود انسان، بدون آنکه متوجه باشد، در مسیر از بین بردن اسلام حرکت کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین حقانی جریان نفاق را پیچیده‌تر از دشمن آشکار دانست و اظهار داشت: منافقین طبیعتاً با یهود و مشرکان ارتباط دارند، اما شیوه عمل آنان متفاوت است؛ آنان در قالب نفاق وارد می‌شوند و از روش‌های پیچیده برای اثرگذاری بر جامعه استفاده می‌کنند.

وی با اشاره به آیات سوره بقره درباره بنی‌اسرائیل، بر اهمیت توجه به دستورهای قرآن در زمینه رفتار فردی و اجتماعی تأکید کرد و گفت: خداوند از بنی‌اسرائیل پیمان گرفت که جز خدا را نپرستند، به پدر و مادر احسان کنند، به بستگان و یتیمان و مساکین توجه داشته باشند و با مردم به بهترین شکل سخن بگویند.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با تأکید بر عبارت «وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» خطاب به طلاب خاطرنشان کرد: این مسئله را باید به شما روحانیون سپرد؛ هرجا هستید و با هر کسی می‌خواهید صحبت کنید، غیر از دشمن، باید با مردم به بهترین شکل سخن بگویید. «قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» دستور قرآن است و در هر موضوعی که می‌خواهید صحبت کنید، باید بهترین شکل سخن گفتن با مردم را رعایت کنید.

اقامه نماز، فراتر از خواندن نماز

وی در ادامه به عبارت «وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ» اشاره کرد و گفت: اقامه نماز تنها به معنای خواندن نماز نیست. رهبر شهید انقلاب فرمودند که پیش از این تصور می‌کردم اقامه نماز یعنی در جامعه نماز را اقامه کنیم، اما بعد متوجه شدم که مسئله فراتر از این است.

حجت‌الاسلام والمسلمین حقانی افزود: نمازی که می‌خوانیم باید اقامه شود؛ وضوی خوب، نماز اول وقت، نماز جماعت و توجه در نماز، از جمله مواردی است که به اقامه نماز معنا می‌دهد. الگوی این مسئله نیز شخصیت‌هایی مانند رهبر شهید انقلاب و آیت‌الله بهجت هستند.

وی تصریح کرد: ما گاهی فقط نماز می‌خوانیم، در حالی که از ما اقامه صلات خواسته شده است. همچنین در زمینه زکات نیز در روایات تأکید فراوانی شده و باید نسبت به این دستورات الهی اهتمام داشته باشیم.

طلبه باید در دین تفقه داشته باشد

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت علم‌آموزی برای طلاب، روایت «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِیضَةٌ عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ» را یادآور شد و گفت: انسان باید کاری کند که نزد خداوند عزیز باشد و یکی از نشانه‌های محبت الهی، علم‌آموزی و جست‌وجوی علم است.

وی با اشاره به روایت «عَلَیْکُمْ بِالتَّفَقُّهِ فِی دِینِ اللَّهِ» اظهار داشت: باید دین خدا را عمیق بفهمیم. طلبه باید قرآن را بفهمد، صحیفه سجادیه را بفهمد و معارف دینی را به شکل عمیق بشناسد.

حجت‌الاسلام والمسلمین حقانی با بیان اینکه تفقه در دین تنها مخصوص طلاب نیست، گفت: فهم دین اختصاص به طلبه‌ها ندارد، اما طلبه‌ها به‌طور مضاعف باید دین را عمیق بفهمند؛ زیرا کار اصلی آنان فهم و تبیین دین برای مردم است.

وی به روایتی از امام صادق(ع) نیز اشاره کرد و افزود: در کافی شریف آمده است که در میان اصحاب حضرت، کسی که در دین تفقه نمی‌کند خیری در او نیست. بنابراین باید مسئله فهم عمیق دین را جدی بگیریم.

ضرورت تقویت بنیان معرفتی طلاب

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به پیامدهای ضعف علمی در حوزه دین، تصریح کرد: اگر انسان دین خود را درست یاد نگیرد و با قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) آشنا نباشد، به مکاتب دیگر احتیاج پیدا می‌کند.

وی افزود: در زمان ائمه(ع)، یکی از پیامدهای ضعف در شناخت معارف شیعه این بود که برخی افراد به مکاتب دیگر مراجعه می‌کردند. امروز نیز مکاتب و علوم غربی وجود دارند و اگر انسان از نظر دانش دینی دستش خالی باشد، ممکن است برای پاسخ به نیازهای فکری خود به سراغ دانش و مکاتب دیگر برود.

حجت‌الاسلام والمسلمین حقانی خاطرنشان کرد: وقتی انسان دانش دینی کافی نداشته باشد، ممکن است به علوم دیگر چنگ بیندازد و حتی تعارض برخی از این دیدگاه‌ها با اسلام را نیز متوجه نشود. گاهی افرادی که لباس روحانیت دارند، به دانش غربی تکیه می‌کنند، اما به دلیل ضعف در فهم دین، تعارض آن را با معارف اسلامی تشخیص نمی‌دهند و چون خود را عالم می‌دانند، پذیرش این نقد برای آنان دشوار می‌شود.

وی در پایان با تأکید دوباره بر ضرورت جدی گرفتن دانش دینی، خطاب به طلاب گفت: باید دانش دین را جدی بگیریم. طلبه باید در مسیر علم، تفقه و فهم عمیق دین حرکت کند تا بتواند هم خود را هدایت کند و هم در مسیر هدایت جامعه نقش‌آفرین باشد.