وقتی کلاس درس، نقطه آغاز تحول حوزه میشود
تحول واقعی در حوزههای علمیه از جایی آغاز میشود که آموزش از یک برنامه اداری و روزمره فراتر رفته و به یک دغدغه جدی برای ساختن آینده علمی حوزه تبدیل شود؛ جایی که کلاس درس فقط محل ارائه مطالب درسی نباشد، بلکه نقطه آغاز پرسشگری، تفکر، تحقیق و تربیت طلبهای باشد که بتواند در برابر نیازهای فکری و فرهنگی جامعه پاسخگو باشد.
در همین راستا، حجتالاسلام مجید مجیدزاده، استاد حوزه علمیه تبریز، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، با اشاره به اهمیت تحولات آموزشی در حوزههای علمیه آذربایجان شرقی، اظهار داشت که هر حرکت جدی برای ارتقای حوزه باید از مسئله علم و آموزش آغاز شود؛ چراکه بدون تقویت بنیه علمی طلبه، نمیتوان انتظار داشت حوزه در عرصههای پژوهش، تبلیغ، فرهنگ و مسائل اجتماعی نیز به جایگاه مطلوب خود دست پیدا کند.
وی با بیان اینکه امروز شرایط جامعه با گذشته تفاوتهای جدی پیدا کرده است، خاطرنشان کرد که طلبه امروز با نسلی مواجه است که پرسشهای فراوانی دارد و در معرض حجم گستردهای از اطلاعات، شبهات و دیدگاههای مختلف قرار گرفته است بنابراین حوزه نمیتواند با همان شیوههای ثابت و بدون توجه به نیازهای جدید، رسالت خود را به بهترین شکل انجام دهد؛ بلکه باید آموزش را بهگونهای طراحی کند که طلبه علاوه بر فراگیری علوم حوزوی، قدرت تحلیل و فهم مسائل روز را نیز پیدا کند.
حجتالاسلام مجیدزاده، توجه جدیتر به آموزش در حوزههای علمیه آذربایجان شرقی را اقدامی ارزشمند دانست و گفت که آنچه امروز در مدارس علمیه استان مشاهده میشود، نشان میدهد مسئله کیفیت آموزشی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. به اعتقاد وی، این اتفاق زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که آثار آن در فضای علمی مدارس و در انگیزه تحصیلی طلاب دیده شود.
وی با اشاره به رویکرد معاونت آموزش مرکز مدیریت حوزههای علمیه آذربایجان شرقی افزود که جدیت بیشتر در پیگیری مسائل آموزشی، توجه به مدارس، ارتباط با مدیران و اساتید و حساسیت نسبت به کیفیت تحصیل طلاب، میتواند زمینهساز یک تحول ماندگار در حوزه استان باشد.
این استاد حوزه تصریح کرد که تحول آموزشی نباید صرفاً در آییننامهها و برنامههای مکتوب باقی بماند، بلکه باید خود را در رفتار علمی طلبه نشان دهد. وقتی طلبه با انگیزه بیشتری در کلاس حاضر میشود، مطالعه میکند، مباحثه را جدی میگیرد، سؤال میپرسد و به دنبال فهم عمیقتر مطالب است، میتوان گفت که آموزش در حال رسیدن به هدف اصلی خود است.
حجتالاسلام مجیدزاده یکی از مهمترین شاخصهای یک مدرسه موفق را نشاط علمی دانست و گفت مدرسهای که در آن طلبه احساس کند علم و پیشرفت علمی ارزشمند است، بهصورت طبیعی زمینه رشد استعدادها را فراهم خواهد کرد. در چنین محیطی، استاد نیز با انگیزه بیشتری تدریس میکند و مدیر مدرسه نیز میتواند برنامههای علمی و پژوهشی خود را با پشتوانه بیشتری دنبال کند.
وی نقش استاد را در این میان بسیار تعیینکننده دانست و خاطرنشان کرد که استاد حوزه فقط انتقالدهنده مطالب نیست، بلکه میتواند سبک فکر کردن و نگاه علمی طلبه را شکل دهد. اگر استاد بتواند طلبه را به سؤال کردن، تحلیل کردن و مراجعه به منابع علمی تشویق کند، در حقیقت زمینه تربیت یک پژوهشگر و عالم آینده را فراهم کرده است.
این استاد حوزه علمیه تبریز تأکید کرد که استاد پویا، طلبه پویا تربیت میکند و به همین دلیل باید به جایگاه علمی و آموزشی اساتید توجه ویژهای شود. به گفته وی، استاد باید همواره در حال مطالعه و بهروز کردن دانش خود باشد و بتواند میان میراث علمی حوزه و مسائل جدید جامعه ارتباط برقرار کند.
حجتالاسلام مجیدزاده همچنین مدیران مدارس را حلقه مهم دیگری در این فرآیند دانست و گفت مدیر مدرسه بیش از هر مجموعه دیگری با واقعیتهای آموزشی مواجه است و میتواند نقاط قوت و ضعف برنامهها را از نزدیک مشاهده کند. از این رو، تعامل مستمر میان مدیران مدارس و معاونت آموزش میتواند موجب شود سیاستهای آموزشی با نیازهای واقعی مدارس هماهنگتر شود.
وی با اشاره به اهمیت استعدادهای علمی طلاب اظهار داشت که در مدارس علمیه آذربایجان شرقی ظرفیتهای بسیار خوبی وجود دارد و بسیاری از طلاب استان از استعدادهای علمی بالایی برخوردار هستند. مسئله مهم این است که این استعدادها شناسایی و هدایت شوند و طلبه مستعد بداند که مسیر روشنی برای رشد علمی پیش روی او قرار دارد.
به اعتقاد این استاد حوزه، یکی از ثمرات مثبت توجه بیشتر به آموزش، افزایش انگیزه در میان طلاب است؛ زیرا طلبه زمانی برای تحصیل جدیتر تلاش میکند که احساس کند مجموعه حوزه نسبت به آینده علمی او دغدغه دارد. این اعتماد و امید میتواند زمینهساز شکلگیری یک فضای علمی پرنشاط در مدارس باشد.
حجتالاسلام مجیدزاده در ادامه بر ضرورت پیوند میان آموزش و پژوهش تأکید کرد و گفت آموزش باید بهگونهای باشد که طلبه را به پژوهش سوق دهد. طلبهای که صرفاً مطالب را دریافت و حفظ کند، نمیتواند در بلندمدت پاسخگوی نیازهای علمی جامعه باشد؛ اما طلبهای که یاد میگیرد سؤال کند و برای یافتن پاسخ تحقیق کند، به تدریج به یک شخصیت علمی مستقل تبدیل خواهد شد.
وی با بیان اینکه حوزه باید از مرحله مصرفکننده علم عبور کرده و به سمت تولید علم و اندیشه حرکت کند، افزود که این تحول از همان دوران تحصیل طلبه باید آغاز شود. در واقع، اگر امروز در کلاس درس روحیه پرسشگری و تحقیق را در طلبه تقویت کنیم، فردا میتوانیم از حوزه انتظار تولید نظریه و پاسخگویی به مسائل پیچیده جامعه را داشته باشیم.
این استاد حوزه علمیه تبریز، مسئلهمحوری را یکی از ضرورتهای آموزش امروز دانست و گفت طلبه باید بداند علوم حوزوی صرفاً برای محفوظات ذهنی نیست، بلکه این علوم قرار است در میدان واقعی جامعه به کار گرفته شوند. بنابراین باید میان مباحث آموزشی و مسائل واقعی جامعه ارتباط برقرار شود.
وی خاطرنشان کرد که حوزه امروز باید طلبهای تربیت کند که وقتی با یک مسئله فرهنگی، اجتماعی، اعتقادی یا فکری مواجه میشود، بتواند آن را درست تشخیص دهد، ابعاد آن را بشناسد و سپس با استفاده از منابع دینی و روش علمی، پاسخ مناسبی ارائه کند.
حجتالاسلام مجیدزاده با اشاره به ظرفیت تاریخی تبریز در حوزه علمیه، تصریح کرد که این شهر سابقه بسیار ارزشمندی در تربیت علما و فضلای بزرگ دارد و امروز نیز ظرفیت علمی موجود در مدارس علمیه استان میتواند زمینهساز یک حرکت بزرگ علمی باشد.
وی افزود که وجود اساتید توانمند، طلاب مستعد و مدارس دارای سابقه علمی، سرمایههایی هستند که نباید از کنار آنها به سادگی عبور کرد. اگر این ظرفیتها با یک برنامه آموزشی منسجم و مستمر همراه شوند، حوزه آذربایجان شرقی میتواند جایگاه علمی خود را بیش از گذشته ارتقا دهد.
این استاد حوزه با تأکید بر اینکه تحول آموزشی یک پروژه کوتاهمدت نیست، گفت باید اجازه داد برنامههای جدید به مرور زمان خود را نشان دهند. آنچه امروز در مدرسه انجام میشود، ممکن است نتیجه کامل خود را چند سال بعد نشان دهد؛ اما اگر مسیر درست انتخاب شود و استمرار داشته باشد، خروجی آن در آینده بسیار ارزشمند خواهد بود.
وی در عین حال فضای موجود را امیدوارکننده دانست و افزود که همراهی مدیران، اساتید و طلاب با برنامههای آموزشی، یکی از مهمترین سرمایههای این حرکت است. هرچه این همراهی بیشتر شود، امکان اصلاح و تکمیل برنامهها نیز افزایش پیدا میکند.
حجتالاسلام مجیدزاده در ادامه با اشاره به اهمیت تربیت طلبه تراز، اظهار داشت که طلبه مطلوب امروز باید هم عالم باشد، هم اهل بصیرت و هم توانمند در ارتباط با جامعه. علم بدون شناخت زمانه کافی نیست و شناخت زمانه نیز بدون بنیه علمی عمیق نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
وی تأکید کرد که اگر حوزه بتواند چنین نسلی را تربیت کند، آثار آن تنها درون حوزه باقی نخواهد ماند، بلکه در عرصههای فرهنگی، اجتماعی، تبلیغی و علمی جامعه نیز دیده خواهد شد.
این استاد حوزه، حرکت فعلی آموزش در آذربایجان شرقی را فرصتی ارزشمند برای بازسازی و تقویت سرمایه علمی حوزه دانست و از تلاشهای مدیریت حوزه و بهویژه معاونت آموزش استان برای توجه جدیتر به مسائل آموزشی تقدیر کرد.
وی گفت که ادامه این مسیر نیازمند حمایت همه ارکان حوزه است؛ از مدیران و معاونان گرفته تا اساتید و خود طلاب. هرکدام از این بخشها اگر وظیفه خود را بهدرستی انجام دهند، مجموعه آموزش نیز میتواند به اهداف بلند خود دست پیدا کند.
حجتالاسلام مجیدزاده در پایان خاطرنشان کرد که آینده حوزه آذربایجان شرقی را باید از امروز و از کلاسهای درس ساخت و افزود: اگر امروز برای آموزش باکیفیت، استاد توانمند، طلبه باانگیزه و پژوهش مسئلهمحور سرمایهگذاری شود، فردای حوزه شاهد حضور فضلایی خواهیم بود که میتوانند نهتنها نیازهای علمی جامعه، بلکه مسائل کلان فکری و تمدنی جهان اسلام را نیز پاسخ دهند.
وی ابراز امیدواری کرد که رویکرد جدید آموزشی با قوت ادامه پیدا کند و این حرکت در نهایت به شکلگیری مدارسی منجر شود که در آنها علم، اخلاق، پژوهش، تفکر و مسئلهشناسی در کنار یکدیگر رشد کنند؛ مدارسی که بتوانند میراث علمی حوزه تبریز را حفظ کرده و در عین حال، نسل جدیدی از عالمان و اندیشمندان را برای آینده جامعه اسلامی تربیت کنند.