پیامدهای ساختاری جنگ بر کشورها؛ درگیریهای نظامی عامل چالشهای چندنسلی
به گزارش گروه حقوق خبرگزاری رسا، نمایندگی دائم ایران در ژنو روز سهشنبه، ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ در حاشیه شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل (HRC ۶۳) نشستی جانبی را با موضوع حفاظت از زیرساختهای حیاتی و گذار از اقتصاد جنگ به اقتصاد صلح برگزار کرد.
سخنرانان، ازجمله کارشناسان بینالمللی طی این نشست با بررسی تجارب غزه، ایران و دیگر مناطق متاثر از جنگ تاکید کردند که تخریب زیرساختهای غیرنظامی، از دست رفتن سرمایه انسانی و آسیبهای زیستمحیطی میتواند دستاوردهای چندین دهه را از میان ببرد.
جنگها پس از خاموش شدن صدای گلولهها ادامه مییابند. تخریب زیرساختهای کلیدی، نابودی سرمایههای انسانی و تضعیف نظامهای زیستمحیطی، سهگانه ویرانگری هستند که جوامع درگیر مناقشه را تا دههها پس از پایان درگیری، درگیر چالشهای زیستی و توسعهای میکنند.
تخریب زیرساختهای غیرنظامی و تاثیر بر شریانهای حیاتی
هدف قرار گرفتن زیرساختهای غیرنظامی از جمله شبکههای آبرسانی، نیروگاههای برق، مراکز درمانی و مسیرهای مواصلاتی، شیوهای از جنگ است که اثرهای مستقیم و میانمدتی بر کیفیت زندگی غیرنظامیان میگذارد.
طبق گزارشهای تحلیلی موسسه جهانی آب و مرکز بینالمللی پژوهشهای توسعه (IDRC)، تخریب تصفیهخانهها و شبکههای انتقال آب در مناطق بحرانی، به شیوع بیماریهای واگیردار و کاهش شدید دسترسی به آب آشامیدنی سالم منجر میشود.
موسسه چَتَم هاوس (Chatham House) نیز در بررسیهای خود تاکید میکند که آسیب به نیروگاهها نه تنها بیمارستانها و سیستمهای امدادی را تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه چرخه اقتصادی و تامین غذایی جامعه را از کار میاندازد.
از دست رفتن سرمایه انسانی
سرمایه انسانی هر کشور، موتور محرک پیشرفت و توسعه پایداری آن است.
گزارشهای موسسه بروکینگز نشان میدهد که جنگها از ۲ مسیر به سرمایه انسانی آسیب میزنند: خسارتهای جانی مستقیم به نیروهای متخصص و ماهر، و دوم مهاجرت گسترده.
طبق تحلیلی از بانک جهانی، فقدان نخبگان علمی، کارآفرینان و نیروهای متخصص پزشکی و مهندسی، روندهای بازسازی پس از جنگ را بسیار کند و هزینهبر میسازد. پدیده «نسل ازدسترفته» در نتیجه فرپاشی سیستمهای آموزشی، یکی دیگر از آثاری است که سرمایه زیستی جامعه را برای نسلهای بعدی تضعیف میکند.
آسیبهای عمیق و جبرانناپذیر زیستمحیطی
تخریب محیط زیست یکی از بیصداترین و پنهانترین ابعاد درگیریهای مسلحانه است.
برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) و اندیشکده محیط زیست و امنیت بینالملل، بارها در گزارشهای خود یادآور شدهاند که حملهها به تاسیسات نفتی، پالایشگاهها و صنایع شیمیایی، نشت مواد سمی به خاک و سفرههای آب زیرزمینی را در پی دارد. علاوه بر این، تخریب اراضی کشاورزی و جنگلها در جریان اقدامهای نظامی، امنیت غذایی منطقه را به خطر انداخته و با ایجاد بیابانزایی و تغییرهای شدید اقلیمی، تنوع زیستی منطقهای را دستخوش بحرانهای طولانیمدت میکند.
حملات به ایران؛ نمادی از خسارتها به زیرساختها و سرمایهها
تازهترین نمونهها از آسیب به زیرساختها و سرمایههای ملی را میتوان در جریان تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی (که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد) علیه ایران مشاهده کرد.
براساس تحلیلهای منتشرشده توسط اندیشکده بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS) و پایگاه تحلیلی استراتفور (Stratfor)، هدف قرار گرفتن یا تهدید تاسیسات زیربنایی، انرژی و صنعتی ایران، خطرهای جدی محیطزیستی بههمراه داشته است.
علاوه بر این، ارزیابیهای نهادهای تحلیلی نشان میدهد که آسیب به مراکز حساس پالایشگاهی و انرژی، احتمال نشت مواد شیمیایی، آلودگی سفرههای آب زیرزمینی و تخریب زیستبومهای حساس در مناطق مرزی و ساحلی کشور را بهشدت افزایش داده است.
کارشناسان میگویند که پایان درگیریهای نظامی به معنای پایان پیامدهای آنها نیست. بازسازی زیرساختهای آسیبدیده، احیای زیستبومهای مسموم و ترمیم خسارتهای واردشده به سرمایه انسانی، فرآیندی دشوار است که به برنامهریزیهای کلان و دههها زمان نیاز دارد.