ضرورت فهم جامع تعالیم دینی و پرهیز از تفسیرهای نادرست

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام کریم خان‌محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، با تبیین مفهوم صراط مستقیم و بررسی برخی روایات امام صادق(ع)، بر ضرورت پرهیز از برداشت‌های ناقص از آموزه‌های دینی، توجیه رفتارهای نادرست با استناد به آیات قرآن و حساسیت نسبت به جریان‌های فکری و فرهنگی تأکید کرد.

وی با اشاره به تفاوت مفاهیم «طریق» و «صراط» اظهار داشت: صراط را می‌توان به شاهراهی تشبیه کرد که انسان را به مقصد می‌رساند. حرکت در صراط مستقیم نیز تنها به معنای انتخاب مسیر صحیح نیست، بلکه انسان باید در پیمودن این مسیر از انحراف، افراط و تفریط پرهیز کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: ممکن است انسان در مسیر درست قرار داشته باشد، اما در شیوه حرکت خود دچار انحراف شود؛ ازاین‌رو، حفظ تعادل و استمرار در مسیر حق، از مؤلفه‌های مهم حرکت در صراط مستقیم است.

وی با اشاره به آیه شریفه «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ» خاطرنشان کرد: انسان باید از خداوند بخواهد که او را در مسیری قرار دهد که به رضایت الهی منتهی می‌شود، نه اینکه از هوای نفس و آرای شخصی خود تبعیت کند و تصور داشته باشد بدون راهنمایی الهی می‌تواند به مقصد برسد.

روایت امام صادق(ع) درباره خطر برداشت گزینشی از قرآن

حجت الاسلام خان‌محمدی در ادامه به روایتی از امام صادق(ع) درباره فردی اشاره کرد که در میان مردم شهرت پیدا کرده بود و گروهی از افراد پیرامون او جمع شده بودند.

وی با بیان اینکه امام صادق(ع) برای شناخت این شخص و آگاهی از رفتار واقعی او اقدام کردند، گفت: بر اساس روایت نقل‌شده، امام پس از مشاهده رفتار آن فرد، متوجه شدند که وی دو قرص نان از نانوایی و دو انار از مغازه میوه‌فروشی برداشته و سپس آن‌ها را به فرد بیماری داده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) ادامه داد: آن شخص برای توجیه رفتار خود به آیه شریفه «مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا» استناد می‌کرد و بر این اساس، مدعی بود که با صدقه دادن اموال برداشته‌شده، پاداشی بیش از گناهان خود به دست آورده است.

وی افزود: این فرد چهار مورد برداشتن نان و انار را چهار گناه محاسبه می‌کرد، اما در مقابل، با استناد به وعده ده‌برابر شدن پاداش کار نیک، برای خود چهل حسنه در نظر می‌گرفت و نتیجه می‌گرفت که در مجموع سی‌وشش حسنه به دست آورده است.

حجت الاسلام خان‌محمدی با اشاره به پاسخ امام صادق(ع) اظهار داشت: امام با این استدلال، نادرستی برداشت او را روشن کردند و به آیه شریفه «إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ» توجه دادند؛ زیرا نمی‌توان مال دیگران را بدون اجازه برداشت و سپس با بخشیدن آن به فردی نیازمند، این رفتار را عملی نیکو و موجب پاداش دانست.

وی تصریح کرد: این روایت نشان می‌دهد که استناد به یک آیه و نادیده گرفتن سایر تعالیم دینی، ممکن است انسان را به نتیجه‌ای کاملاً نادرست برساند. دینداری صرفاً به معنای استناد به آیات و روایات نیست، بلکه باید رفتار انسان با مجموعه آموزه‌های دینی سازگار باشد.

توجیه خطاها با استناد به مفاهیم دینی

عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در ادامه، به ماجرای شهادت عمار یاسر در جنگ صفین اشاره کرد و گفت: شهادت عمار برای برخی افراد سپاه معاویه پرسش‌برانگیز شد؛ زیرا از پیامبر اکرم(ص) شنیده بودند که گروهی سرکش عمار را به شهادت خواهند رساند.

وی افزود: در این ماجرا، معاویه در پاسخ به این مسئله، مسئولیت کشته شدن عمار را به حضرت علی(ع) نسبت داد و استدلال کرد که آن حضرت عمار را به میدان جنگ فرستاده است. این در حالی بود که چنین استدلالی نمی‌توانست مسئولیت عامل اصلی قتل را نادیده بگیرد.

حجت الاسلام خان‌محمدی با بیان اینکه انسان گاهی برای حفظ موقعیت خود، حقیقت را به‌گونه‌ای تفسیر می‌کند که با خواسته‌هایش سازگار باشد، خاطرنشان کرد: چنین توجیه‌هایی می‌تواند دیگران را نیز به اشتباه بیندازد و موجب تردید در تشخیص حق و باطل شود.

وی تأکید کرد: انحراف از صراط مستقیم همیشه به معنای کنار گذاشتن آشکار دین نیست؛ گاهی انسان با استفاده از عبارات دینی و استدلال‌های ظاهراً منطقی، رفتار نادرست خود را توجیه می‌کند.

نقش عالمان عادل در صیانت از تعالیم دینی

این استاد دانشگاه با اشاره به روایت امام صادق(ع) درباره عالمان عادل اظهار داشت: در روایتی آمده است که عالمان عادل در نسل‌های مختلف، از علم دین پاسداری می‌کنند و آن را از تحریف غلوکنندگان، نسبت‌های نادرست باطل‌گرایان و تفسیرهای جاهلانه مصون می‌دارند.

وی افزود: این روایت بر اهمیت صیانت از تعالیم دینی در برابر غلو، برداشت‌های نادرست و تفسیرهای غیرعلمی تأکید دارد. عالمان دینی باید مراقب باشند که برداشت‌های نادرست به نام دین در جامعه گسترش پیدا نکند.

حجت الاسلام خان‌محمدی با اشاره به شیوه مواجهه امام صادق(ع) با جریان‌های فکری و فرهنگی تصریح کرد: سیره امام نشان می‌دهد که شناخت جریان‌های فکری جامعه نیازمند دقت، پیگیری و بررسی رفتار و مبانی فکری افراد است.

وی ادامه داد: حساسیت نسبت به جریان‌های فرهنگی به معنای متهم کردن افراد یا برخوردهای تند با کسانی نیست که دیدگاه متفاوتی دارند؛ بلکه باید با شناخت دقیق، گفت‌وگو، استدلال و تبیین صحیح، اشکال‌های فکری را روشن کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در بخش دیگری از سخنان خود، با تأکید بر ضرورت رعایت حقوق دیگران در زندگی روزمره گفت: نمی‌توان صرفاً بر اساس برداشت شخصی، رفتار نادرست را توجیه کرد؛ بلکه معیار رفتار صحیح، رعایت عدالت، امانت‌داری و حفظ حقوق دیگران است.

وی افزود: این مسئله در محیط‌های اداری، دانشگاهی و سایر عرصه‌های اجتماعی نیز اهمیت دارد. افرادی که به منابع مالی، امکانات عمومی یا موقعیت‌های مسئولیتی دسترسی دارند، باید از این امکانات به‌درستی استفاده کنند و اجازه ندهند منافع شخصی در انجام وظایف آنان تأثیر بگذارد.

حجت الاسلام خان‌محمدی خاطرنشان کرد: رعایت امانت و عدالت تنها به مسائل بزرگ و آشکار محدود نیست، بلکه در تصمیم‌های روزمره، روابط کاری و انجام وظایف علمی و آموزشی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به تعالیم دینی اظهار داشت: حرکت در صراط مستقیم مستلزم پرهیز از پیروی از هوای نفس، برداشت گزینشی از قرآن، توجیه رفتارهای نادرست و نادیده گرفتن حقوق دیگران است. همچنین در مواجهه با انحراف‌های فکری و فرهنگی باید به‌جای واکنش‌های شتاب‌زده، از شناخت دقیق، منطق و تبیین صحیح بهره برد.