سیره علما راهی برای پیوند معرفت و عمل است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، حجتالاسلام کاظم علیمحمدی، معاون تهذیب و تربیت حوزه علمیه آذربایجان شرقی، در یادداشتی درباره سیره علما و بزرگان در مباحث اخلاقی و تربیتی نوشت: فاصله میان دانستن خوبی و خوب بودن، مسئلهای بنیادین در تربیت است. متون اخلاقی فضیلتها را تعریف و از رذیلتها نهی میکنند، اما سیره علما نشان میدهد فضیلتها در زندگی واقعی و موقعیتهای گوناگون چگونه به رفتار تبدیل میشوند.
وی با بیان اینکه مطالعه سیره در سنت حوزوی صرفاً شاخهای از تاریخ نیست، بلکه بخشی از برنامه تربیت اخلاقی به شمار میرود، پرسش از اعتبار سندی سیره علما و میزان اتکاپذیری آن برای الگوگیری را از مسائل مهم این حوزه دانست.
معاون تهذیب و تربیت حوزه علمیه آذربایجانشرقی با اشاره به جایگاه سخنان امام خمینی(ره) و امام شهید، آیتالله خامنهای، درباره حوزه و روحانیت، نوشت: آنان در جایگاه عینیتبخشی به احکام اسلامی و در خط مقدم تماس اسلام با زندگی فردی، اجتماعی، حکومتی و بینالمللی قرار داشتهاند و ازاینرو، اشرافی دقیق بر رسالت و جایگاه حوزه و روحانیت دارند.
علیمحمدی افزود: بزرگان و زعمای حوزه که عمری در فضای آیات و روایات تنفس کردهاند، تا حد زیادی ترجمان عملی و تحقق عینی فهم دین به شمار میآیند؛ بنابراین کلام آنان از این جهت که میتواند کشفی نزدیک به مذاق شریعت باشد، شایسته توجه است؛ چنانکه در مباحث فقهی و اصولی نیز گاه به سخنان بزرگان برای بیان سیره متشرعه یا ارتکاز عقلایی استناد میشود.
تأکید آیتالله بهجت بر مطالعه شرححال علما
وی با اشاره به دیدگاه آیتالله بهجت درباره مطالعه سیره علمای گذشته نوشت: ایشان مطالعه تراجم علما و مشاهده اعمال آنان را معتبر و مؤثر میدانستند و آن را به منزله مراجعه به کتابهای اخلاقی میشمردند.
در بخشی از این یادداشت، از آیتالله بهجت نقل شده است: «گمان میکنم مطالعه تراجم علمای سلف و ملاحظه اعمال آنها به منزله مراجعه به کتب و اخلاقیات، معتبر و مؤثر است. وقتی که گفته میشد در فلان مدرسه، اتاق آقا سید محمدکاظم یزدی(ره) در فلانجا بود، انصافش این است که با دیدن آن اتاق، گویا میدیدم که سید(ره) چگونه بوده است!»
همچنین از ایشان نقل شده است: «هرکس که طالب تهذیب و ترقی در امور معنوی است و میخواهد از زندگی و عمر خود چیزی استفاده کند، شایسته است به شرح احوال آنها نگاه کند که چه کارها میکردند.»
شرححال بزرگان؛ مشوق مطالعه و خودسازی
معاون تهذیب و تربیت حوزه علمیه آذربایجانشرقی در ادامه به توصیه آیتالله احمدی میانجی برای مطالعه شرححال علما اشاره کرد و نوشت: ایشان طلاب را به خواندن کتابهایی همچون «روضاتالجنات»، «ریاضالعلما»، «تحفهالاحباب» و «فوایدالرضویه» سفارش میکردند و بزرگان گذشته را الگوهایی برای اصلاح اخلاق و رفتار میدانستند.
در بخشی از سخنان آیتالله احمدی میانجی آمده است: «یکی از چیزهایی که اخلاق و رفتارها را اصلاح میکند و ما را تشویق به مطالعه میکند، همین خواندن شرح حال بزرگان است. واقعاً آدم وقتی اینها را میبیند، خجالت میکشد که ما چهکاره هستیم؟ اینقدر علما کار کردهاند.»
در این یادداشت همچنین به نمونههایی از تلاش علمی علامه حلی اشاره شده است؛ از جمله اینکه وی در سفر و بر پشت اسب نیز کتاب مینوشت و بخشهایی از آثارش را در شهرهای گوناگون تألیف میکرد. به نقل از آیتالله احمدی میانجی، پس از شیعهشدن شاه خدابنده به دست علامه حلی، مدرسهای سیار با خیمه برای درس و بحث و مطالعه طلبهها فراهم شد و علامه نیز در همان سفرها به تألیف میپرداخت.
وی همچنین از توصیه آیتالله احمدی میانجی به مطالعه شرححال آخوند ملاعلی همدانی و دیگر بزرگان یاد کرد و نوشت: حالات علما، انسان را به زهد، فداکاری و خودسازی ترغیب میکند.
توصیه امام شهید به خواندن «سیاحت شرق»
علیمحمدی در بخش دیگری از یادداشت، به توصیه امام شهید به طلاب برای مطالعه کتاب «سیاحت شرق» اثر آقانجفی قوچانی پرداخت و نوشت: ایشان با اشاره به نبود تحلیل جامع از زندگی طلبگی، این کتاب را اثری خواندنی دانسته و طلاب خواهر و برادر را به مطالعه آن سفارش کرده بودند.
در متن نقلشده از امام شهید آمده است که در «سیاحت شرق» جلوههایی از زندگی طلبگی، چگونگی درسخواندن، انتخاب استاد، عبادت و تحمل دشواریها بازتاب یافته است. ایشان در عین توصیه به بهرهگیری از این اثر، تفاوت شرایط زمان آقانجفی قوچانی با روزگار کنونی را نیز یادآور شده و بر اهمیت درسخواندن بهعنوان وظیفهای عبادی و الهی تأکید کرده بودند.
علم حقیقی، زمینهساز خشوع و عبادت
معاون تهذیب و تربیت حوزه علمیه آذربایجانشرقی در پایان به روایتی از حجتالاسلاموالمسلمین محسن قرائتی درباره گفتوگوی او با علامه طباطبایی اشاره کرد. بر اساس این نقل، قرائتی از کاهش حال معنوی خود با افزایش دانش گلایه کرده بود و علامه طباطبایی پاسخ داده بود: «دلیلش این است که اینها که خواندهای، علم حقیقی نبوده. اگر علم حقیقی و واقعی بود، تواضع انسان زیادتر میشد.»
در این یادداشت، با اشاره به سخن امیرالمؤمنین(ع) «ثَمَرَةُ الْعِلْمِ الْعِبادَة»، تأکید شده است که علم واقعی، انسان را به خشوع و عبادت بیشتر میرساند و مطالعه سیره علما میتواند در پیوند میان معرفت و عمل و در مسیر تهذیب و خودسازی مؤثر باشد.