گزارشی از نشست علمی قرآن و اصلاح الگوی مصرف

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی اصلاح الگوی مصرف از منظر قرآن چهارشنبه، 22 تیرماه به همت دفتر جنبش نرم افزاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در سالن مرکز همایش‌های دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد.

بررسی دیدگاه قرآن درباره دیدگاه‌های اقتصادی مبتنی بر مصرف

 

در ابتدای این نشست، حجت الاسلام محمد علی محمدی، پژوهشگر حوزه علمیه قم گفت: پیش فرض بعضی طرح های اقتصادی، مصرف بیشتر به منظور تولید افزون تر در جهت گردش هرچه سریع تر چرخه اقتصاد جامعه است.

وی ادامه داد: در سیستم حکومت اسلامی باید نظر قرآن را در این نوع مسایل که بر مصرف تاکید می کند، بررسی و تحلیل کنیم تا نظر صحیح را بدست بیاوریم.

حجت الاسلام محمدی با اشاره به ضرورت واژه شناسی کلمات قرآنی که به این بحث می‌پردازد، ادامه داد: برای درست مصرف کردن، واژه‌های متعددی در قرآن آمده که شناخت آنها و تفاوت‌هایشان ما را در شناخت نظر قرآن رهنمون می‌سازد.

وی با تاکید بر واژه شناسی کلماتی که در این موضوع بکار گرفته شده است، گفت: اسراف از ماده سرفه گرفته شده است که در لغت بمعنای کرمی است که وارد درخت شده و مغز درخت را از بین می برد.

وی گفت: در منظر قرآن چند نوع اسراف مانند اسراف اعتقادی، اسراف در کیفر دادن، اسراف اخلاقی و اسراف اقتصادی مطرح شده است.

حجت الاسلام محمدی ادامه داد: همچنین در قرآن، اعتدال هم در چند مورد مانند، اعتدال در مصرف، قرائت، عبادت و راه رفتن استفاده شده است.

وی گفت: یکی دیگر از بحث های قرآن در مورد اسراف، بیان زندگی افراد معتدل در زندگی و همچنین افراد اسراف کار است و از این رو به بیان داستان هایی از زندگی قوم ثمود، عاد و لوط می پردازد.

این پژوهشگر حوزه علمیه قم، آثار اسراف در قرآن را، مواردی همچون، ترس، حق ناپذیری، درماندگی، محرومیت عمومی، ناسپاسی و یاس برشمرد.

حجت الاسلام محمدی اظهار داشت:در قرآن فقط به یادآوری آثار نامطلوب نپرداخته بلکه این مساله را ریشه یابی کرده است و سرمنشاء اسراف را اموری مانند، شهوت پرستی، غفلت، روحیه کفران و ناسپاسی، تکبر، عجب و خود بزرگ بینی دانسته است.

اصلاح الگوی مصرف بحثی فراگیرتر از اسراف است

 

سپس حجت الاسلام رجایی، پژوهشگر حوزه علمیه با بیان این که اسراف دامنه شمولش از اصلاح الگوی مصرف، اخص است، گفت: بحث اصلاح الگوی مصرف در قرآن یک بحث فراگیر است و قرآن در آیات متعدد به این موضوع می پردازد.

وی اظهار داشت: در رشته اقتصاد خرد، نیمی از مباحث مربوط به تقاضا است که همان تجزیه و تحلیل مصرف است و در اقتصاد کلان هم، عنصر اصلی بحث ها، مقوله مصرف است.

حجت الاسلام رجایی با بیان اینکه اصلاح الگوی مصرف محدود در بحث مصرف نیست، ادامه داد: اصلاح الگوی مصرف شامل بکارگیری منابع و سرمایه گذاری، نحوه هزینه کردن در تولید و چگونگی عرضه و تخصیص بهینه منابع نیز است.

عضو هیأت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) ادامه داد: بحث اصلاح الگوی مصرف در قرآن یک بحث فراگیر است و قرآن در آیات متعدد به این موضوع پرداخته است، که از مجموع آیات، اصول اساسی این بحث در منظر قرآن بدست می آید.

 

وی اولین اصل و اساسی‌ترین بحث در مورد اصلاح الگوی مصرف را، اصل توجه به خالق در بکار گیری و استفاده از نعمت ها دانست و ادامه داد: قرآن با غفلت مخالفت می کند و در مورد نعمت های مختلف، بصورت دائم به بندگان یادآوری می کند که ببینید این نعمت ها از کجا آمده است و خالق آن چه کسی است.

حجت الاسلام رجایی با اشاره به آیات مختلف سوره نحل بیان كرد: در کالاهایی مانند نان، حبوبات، باران، آتش، بهره گیری از شیر، پوست و سواری بر چهار پایان، قرآن متذکر می شود که بندگان به آفریننده توجه داشته و شکر نعمت‌ها را به جا بیاورند.

دبیرانجمن اقتصاد حوزه ادامه داد: قرآن در استفاده از نعمت‌ها، نگاه آینه‌ای را به مخاطبین القاء می کند و می خواهد که بندگان با نگاه عبرت گیرانه به عالم بنگرند.

حجت الاسلام رجایی گفت: اگر این نگاه در جامعه به وجود بیاید که تمام نعمت ها از فضل خداوند در اختیار آنها گذاشته شده است، مردم به امکانات به عنوان امانت الهی در دست خود نگاه خواهند کرد و از زیاده روی و استفاده نابه جا از آن خودداری خواهند کرد.

وی ادامه داد: اسراف در بهره گیری از امکانات و ابزار ها، غیر عقلایی و ناسپاسی است و شکر عملی نعمت‌ها به استفاده بهینه از آن است.

وی با ذکر آیه 67 سوره فرقان، منظور از انفاق را به معنای انفاق مصطلح ندانست، بلکه منظور آیه را خرج کردن و استفاده کردن بیان داشت و گفت: میانه روی در مصرف شامل کالای مصرفی و تولیدی است.

حجت الاسلام رجایی، قوام را اساسی ترین واژه قرآنی در این بحث دانست و گفت: قوام به معنای صرفه جویی و مرز بین اسراف و خست است، که در علم اقتصاد معادل تخصیص بهینه مصرف است.

 

دبیرانجمن اقتصاد حوزه علمیه قم، دومین اصل قرآنی را در مورد اصلاح الگوی مصرف، رزاقیت خداوند بیان كرد و گفت: در قرآن بسط و قبض رزق مطرح شده و به بندگان تذکر می دهد که روزی در دست خداوند است.

وی با بیان اینکه یکی دیگر از اصول بحث الگوی مصرف، رعایت تقوای الهی در استفاده درست از امکانات است، مصادیق آن را محدود به کالاهای مادی ندانست بلکه استفاده درست از زمان را هم در این بحث وارد کرد و گفت: اگر کسی از زمان خود به خوبی استفاده نکند و بیهوده عمر خود را به بطالت بگذراند، این بی تقوایی و ناسپاسی می باشد.

حجت الاسلام رجایی، تقوا را ملازم با درست مصرف کردن دانست و نتیجه اعتدال در مصرف را نزول برکات آسمان و زمین بر مردم عنوان کرده و آن را یک امر طبیعی و طبق روال عالم برشمرد و گفت: برکت طبق تفسیر اقتصادی، چیزی جز ارتقاء بهره وری نیست.

عضو هیأت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) سپس به مصادیق اسراف اشاره کرد و اتلاف منابع سرمایه ای به شکل عدم استفاده بهینه از منابع و نیروی انسانی و عدم استفاده مطلوب از ظرفیت های تولیدی جامعه را نمونه‌ای از این مصادیق دانست.

وی با اشاره به بحث های اقتصادی مانند بهینه پرتو و هزینه فرصت گفت: رعایت نکردن این مسایل اقتصادی، نمونه ای از اسراف محسوب می شود.

حجت الاسلام رجایی، در جهت اجرایی كردن اصلاح الگوی مصرف، توجه به معطل نماندن سرمایه ها، رعایت اولویت‌ها، اتخاذ سیاست های مناسب و عادلانه و بودجه ریزیی صحیح را خواستار شد.

در پایان این نشست، جلسه پرسش و پاسخ با حضور حجت الاسلام رجایی برگزار شد./ پ202