گزارشی از نشست علمی معیارشناسی ادوار و مکاتب فقهی
خبرگزاری رسا ـ نشست علمی معیارشناسی ادوار و مکاتب فقهی از سلسله نشستهای تاریخ تحول فقه در قم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی معیارشناسی ادوار و مکاتب فقهی با موضوع نقد کتاب مدخل علم فقه از سلسله نشستهای تاریخ تحول فقه پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در قم برگزار شد.
نداشتن مبنای واحد برای تنظیم ادوار فقه، مشکل اساسی ادوار نگاری فقه است
در این نشست علمی که با حضور نویسنده کتاب حجت الاسلام رضا اسلامی و منتقدین حجج الاسلام حمید جزایری و حسن طارمی برگزارشد، حجت الاسلام یعقوبعلی برجی، دبیر نشست با اشاره به اهمیت بحث ادوار شناسی علم فقه، گفت: در ایتدای اجتهاد، حوزه علمیه بغداد و قم فعال بود اما بعد به ترتیب حوزه حله، جبل عامل، اصفهان و نجف جایگاه اصلی فقه آموزی شدند و امروز حوزه علمیه قم فعال ترین حوزه علمیه شیعی است.
حجت الاسلام برجی به ذکر اهمیت بحث تحول فقه و ادوار فقه پرداخت و ضمن ضروری توصیف کردن این بحث، بیان داشت: این بحث در حوزه های علمیه نوپدید است و بیگانگان پیش از ما به بحث و بررسی آن پرداخته اند.
وی با ذکر کتاب هایی همچون ادوار فقه محمود شهابی، مدرس طباطبایی، آیت الله جناتی، ابوالقاسم جناتی، حضرت آیت الله سبحانی، گفت:مهمترین مشکل این کتاب ها، نداشتن یک مبنای واحد برای تنظیم ادوار فقه است.
نگرش تاریخی به فقه دارای دستاوردهای فراوانی است
در ادامه، حجت الاسلام رضا اسلامی نویسنده کتاب ادوار فقه ، گفت:کشف تاریخ تحول علم فقه بسیار مهم است که این نگرش تاریخی دستاوردهای خوبی دارد.
وی نگرش تارخی منضبط به هر علمی را یک ضرورت عنوان کرد و گفت: باید با تعریف یک معیار، فزار و فرود های یک علم کشف و از دوران توقف و انحطاط و رشد یک علم گزارش تهیه و ارزیابی شود.
مدیر گروه مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهب، اظهار داشت: نگاه تاریخی از قدیم مورد عنایت علما و فقهای اسلامی بوده است و همچون شیخ انصاری در هر بحثی به اقوال علمای پیش از خود اشاره می کند اما مشکل، نقل تاریخی به صورت غیرمستقل و نامنضبط است.
وی کشف تاریخ علم را بسیار مهم توصیف کرد و گفت: پیشینه هر بحث کمک می کند تا ماهیت بحث دقیق تر فهمیده و تصور است.
این استاد حوزه و دانشگاه گفت: شهید در معالم الجدیده، به بررسی تاریخ علم به صورت کلی و اجمالی پرداخت و بعد از وی هم کارهای ارزشمندی به تحریر در آمد.
تفکیک فقه شیعه و اهل سنت در ادوار شناسی ضروری است
وی تفکیک فقه شیعه از فقه اهل سنت، را از ویژگی های این کتاب برشمرد و گفت: عوامل رشد و انحطاط فقه شیعه از فقه اهل سنت دارای تفاوت های جدی است و این دور مسیر جداگانه ای را طی کرده اند که نمی توان آنها را در یک قالب بحث و بررسی کرد.
حجت الاسلام اسلامی ادامه داد: فقه اهل سنت وابستگی فراوانی به حکومت داشته است و بخاطر اعتقاد به اولی الامر بودن حاکمان، با قوت و حمایت حاکمان رشد و با ضعف حکومت و مخالفت حاکمان با دین داری تضعیف شده است در حالی که فقه شیعی از شرایط دیگری متاثر شده است.
نویسنده کتاب مدخل علم فقه، بررسی تمامی مذاهب فقهی داخل در فقه اهل سنت را به صورت یکجا ضروری دانست و گفت: به دلیل تفاوت های ناچیز و جزئی، نوشتن تاریخ تحول جداگانه برای یکی از مذاهب فقهی همچون شافعی مناسب نیست.
محقق حوزه علمیه قم، روشن نمودن مبدا و منتهای هر دوره فقهی، اسم گذاری دوره ها و تفکیک دوره ار مکتب را از کارهای علمی انجام شده در کتاب مدخل علم فقه برشمرد.
نیازمند تحلیل تاریخی از دوره های فقهی هستیم
در ادامه این نشست، حجت الاسلام حمید جزایری منتقد کتاب، معرفی منابع بیشتر در جهت مراجعه خوانندگان و قلم روان و سلیس نویسنده را از نقاط قوت کتاب توصیف کرد و گفت: یکی از اشکالاتی که در این کتاب به چشم می خورد تداخل دوره های فقهی است و ما نمی توانیم به طور دقیق یک خط کش برای تفکیک دوره ها داشته باشیم.
این محقق حوزه علمیه قم بیان داشت: باب بندی کتاب های فقهی بر اساس نظم معینی است که در چند باب کلی همچون ارتباط با خدا مثل نماز، ارتباط مردم با مردم همچون معاملات، ارتباط مردم با طبیعت مانند صید و ذباحه و ارتباط مردم با حکومت مثل دیات اشاره کرد.
این مدرس فقه و اصول حوزه علمیه قم، خواستار نوشته شدن جلد دوم این کتاب شد و گفت: گزارش از ادوار فقهی کار ارزشمندی است اما نیازمند یک کار تحلیلی است.
حجت الاسلام جزایری اظهار داشت: کار تحلیلی نشان می دهد که چگونه کتاب های ارزشمندی همچون خلاف نوشته شد و چه نیازی موجب شد تا موسوعه نگاری شکل بگیرد.
رسالت حوزه های علمیه، پی گیری مطالعه تاریخ مند علم به خصوص فقه است
حجت الاسلام حسن طارمی، دیگر منتقد نشست نقد کتاب ادوارعلم فقه بود که با بیان اینکه کتاب مدخل علم فقه بر اساس ضرورت ها نوشته شده است، گفت: تاریخ علم فقه ما را در فهم مستقیم فقه کمک می کند.
این محقق حوزه و دانشگاه اظهار داشت: هر علمی از علوم جنبی خود وام می گیرد و از گذشته خود اثر می پذیرد و رسالت حوزه های علمیه پی گیری روش مطالعه تاریخ مند علم به خصوص فقه است.
وی با بیان اینکه تاریخ فقه باید از تاریخ حوزه های علمیه تفکیک شود، بیان داشت: برخی از موضوعات فقهی در گذر زمان در شکل تاریخی خاصی ظاهر شده اند.
این محقق علوم اسلامی بیان داشت: در کتاب مدخل علم فقه، تاریخ فقه اهل سنت در پایان کتاب آمده است که به نظر می رسد به دلیل تقدم باید در ابتدای کتاب ذکر شود.
وی با بیان اینکه در برخی دوره ها، تحولی فقهی دیده نمی شود اما نقاط قوت زیادی وجود دارد، خاطر نشان کرد: از ابن ادریس حلی تا عصر اخباریون، چهار قرن فاصله است که درکتاب مدخل علم فقه یک دوره محسوب شده است، در حالی که بزرگانی همچون علامه حلی و محقق حلی وجود دارند یا مکتب اصفهان و نقش محمد تقی و محمد باقر مجلسی نادیده گرفته شده است.
حجت الاسلام طارمی اظهار داشت: از آنجایی که تحولات اجتماعی و تاریخی نقش ارزنده ای در تحول تاریخ داشته اند، شایسته بود که مشروطه که موجب ارتباط حقوق و فقه شد مورد توجه قرار می گرفت.
وی بر اهمیت بحث موضوع شناسی در فقه تاکید کرد و گفت: این بحث باید جدی گرفته شود و استنباط بر روی آن انجام پذیرد.
انقلاب اسلامی یکی از دوره های تحول علم فقه محسوب می شود
حجت الاسلام رضا اسلامی نویسنده کتاب مدخل علم فقه در ادامه به پاسخ اشکالات منتقدین پرداخت و گفت: مشکل تبویب فقه تمامی ندارد و این کاری است که هر فقیه خود انجام می دهد و یک امر تعبدی نیست.
وی با اشاره به اینکه باب بندی باید جامع و مانع باشد، ادامه داد: امروز ابواب بندی فقهی، دشوار تر شده است زیرا حقوقدانان هم وارد گود شده اند.
حجت الاسلام اسلامی در بیان تعریف دوره بیان داشت: دوره بر یک امر فراگیر اطلاق میگردد و ما به روشی دوره می گوییم که سیر علمی حوزه را تغییر داده باشد.
وی با اشاره به اینکه ظهور شخصیت ها، تحولات اجتماعی موجب می شود تا تفکری، عنصرغالب در حوزه فقه مطرح شود، گفت: شیخ انصاری نمونه یک شخصیت علمی است که علاوه بر داشتن مکتب علمی، توانست فکر خود را به حوزه های علمیه سرایت دهد و دوران ساز شود.
مدیر گروه مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهب، گفت: ما در طول تاریخ فقه می توانیم دوره ای را ببنیم که بدون مکتب است و آن دوره زمانی فوت شیخ طوسی تا ابن ادریس است.
وی ادامه داد: مقام علمی والای شیخ طوسی، جوان بودن حوزه علمیه نجف و پیشرو بودن نظرات شیخ موجب شد تا یک جمود علمی طولانی مدت بر حوزه های علمیه حاکم شود.
نویسنده کتاب مدخل علم فقه، اظهار داشت: در دوره جدید که انقلاب اسلامی پیروز شد انبوهی از سوالات وارد حوزه های علمیه شد و مطالبه از حوزه های علمیه، سیر حرکت علمی حوزه های علمیه را بالنده کرد و به همین جهت در این بخش علاوه بر تاریخ علم فقه به تاریخ حوزه های علمیه هم پرداخته ام.
در ادامه این نشست حجت الاسلام رضا اسلامی به سوالات حضار نیز پاسخ داد. /909/ 503/ح
ارسال نظرات