بررسی اسلام و دموکراسی در شصت و یکمین شماره پرتو پژوهش
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصت و یکمین شماره پرتو پژوهش، نوشتاری در پاسخ به پرسشهای دینی با عنوان «اسلام و دموکراسی» از سوی معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر شد.
محققان حوزه علمیه قم در این شماره با پرداختن به این سؤال که آیا اسلام با دموکراسی و دخالت مستقیم رأی مردم در تمام شئون مخالف است، مفهوم دموکراسی را مورد بررسی قرار داده و آوردهاند: «واژه دموکراسی در اصل لغتی یونانی است و از دو لفظ demos (مردم) و kratein (حکومت کردن) ترکیب شده و به معنای حکومت به وسیله مردم است».
این توضیح میافزاید: «دموکراسی در معنای اصطلاحی با توجه به شرایط فرهنگی اجتماعی و زمینههای تاریخی دولتها مدلهای متفاوتی دارد و تعریف واحدی که تمام مدلهای دموکراسی را پوشش دهد، هیچگاه مورد توافق دانشمندان علوم سیاسی قرار نگرفته؛ از اینرو ارائه یک تعریف جامع، دشوار است».
در ادامه این نوشتار و در تعریف واژه دموکراسی آمده است: «دموکراسی عبارت است از شیوه زندگی جمع یا جامعهای که در آن به افراد حق داده میشود برای مشارکت آزادانه، از فرصتهای مساوی برخوردار شوند».
بخش دیگری از این شماره پرتو پژوهش به بررسی و تبیین اصول و مؤلفههای دموکراسی مانند دموکراسی و نفی استبداد، اصل مشارکت مردم، اصل برابری، درجهای از آزادی، حاکمیت قانون، اصل حاکمیت مردم و کنترل دولتمردان میپردازد.
دموکراسی و حکومت دینی عنوان مطلب دیگری در این نوشتار است که دموکراسی را به مثابه یک مکتب و نظام اعتقادی و به مثابه روش اداره حکومت مورد بررسی قرار داده و آورده است: «اسلام با دموکراسی به عنوان یک مکتب سازگاری نداشته و در قطب مخالف آن قرار دارد؛ زیرا اسلام خود یک مکتب و نظام اعتقادی جامع و برتر از هر نظام دیگری است».
این نوشتار در ادامه به بررسی جایگاه اصول دموکراسی در نظام دینی میپردازد و با بیان اینکه اسلام مؤلفههای دموکراسی را به مثابه یک روش مورد توجه قرار داده است، اسلام را مخالف استبداد و دیکتاتوری دانسته و تصریح میکند: «اسلام بیش از هر مکتب دیگر با استبداد و دیکتاتوری و حکومت خودسر مخالف است؛ از اینرو با دموکراسی سازگارتر است».
بخش دیگری از پرتو پژوهش به گفتاری از امام خمینی(ره) و حضرت آیتالله نائینی پیرامون حکومت اسلامی اشاره دارد که پس از ارائه سخنان اینگونه توضیح میدهد: «در گفتار این دو عالم برجسته اسلامی به روشنی پیداست که حکومت اسلامی با هر نوع استبداد و دیکتاتوری ناسازگار است و تنها براساس قوانین قرآن و سنت پیامبر رفتار میکند».
تبیین مفهوم آزادی تفکر، آزادی عقیده، آزادی بیان و آزادی سیاسی از دیگر مطالب ارزشمند جدیدترین شماره پرتو پژوهش که در بخش آزادی سیاسی آن میخوانیم: «یکی از مهمترین انواع آزادیهای اجتماعی، آزادی سیاسی است که مهمترین مصادیق آن آزادی در انتخاب و حق رأی و آزادی اجتماعات و احزاب میباشد».
این نوشتار در پایان نتیجه میگیرد که اسلام با دموکراسی به عنوان روش حکومت سازگار بوده و آرای مردم را که با مصالح واقعی و سعادت انسان هماهنگ باشد میپذیرد، اما دموکراسی به مثابه مکتب و نظام اعتقادی را برنمیتابد؛ از اینرو در اموری که دموکراسی مصالح واقعی انسان را قربانی خواستههای نفسانی و لذات مادی نماید، اسلام با آن سازگار نیست».
«احکام اسلامی براساس مصالح بشر نازل گردیده و نمیتواند مخالف آن حرکت کند؛ بنابراین اسلام به طور کلی با دموکراسی مخالف نیست و دموکراسی را به عنوان روش حکومت میپذیرد و هرآنچه به مصالح جامعه باشد، با آن موافق است».
گفتنی است، پرتو پژوهش، نوشتاری در پاسخ به پرسشهای دینی است که هر هفته از سوی واحد پاسخ به سؤالات عقیدتی معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم وابسته به جامعةالمصطفی العالمیه منتشر میشود. /920/ن601/ع