نسبت میان پلورالیزم دینی و اختلاف فتاوا
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصت و ششمین شماره پرتو پژوهش با عنوان «نسبت میان پلورالیزم دینی و اختلاف فتاوا» به همت معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر شد.
در این شماره با طرح این پرسش که اگر پلورالیزم دینی صحیح نیست، پس چه تفاوتی میان فتاوا و پلورالیزم است، در حالی که هر دو کثرتگرایی است، میخوانیم: «پلورالیزم دینی یا کثرتگرایی در دین از آن نظر که همه ادیان آسمانی و الهی از سوی خداوند فرستاده شده و همه حقند، جای هیچ تردیدی وجود ندارد.
این نوشتار کثرتگرایی دینی را به دو گونه طولی و عرضی تقسیم کرده و در معنای کثرتگرایی طولی آورده است: «کثرت طولی عبارت است از ادیان و شرایع آسمانی که در طول تاریخ زندگی بشر ظهور کرده و به دین یا شریعت اسلام ختم شده است؛ چنین کثرتی با حقانیت همگانی ادیان منافات ندارد و از جنبه عملی نیز مشکلآفرین نیست».
همچنین پیرامون کثرت عرضی میخوانیم: «کثرت عرضی ادیان و شرایع آسمانی بدین صورت است که همه یا عدهای از پیروان دین و شریعت پیشین، از پذیرش شریعت آسمانی جدید سرباز زده، بر شریعت پیشین باقی بمانند؛ این نوع کثرتگرایی را قرآن کریم نپذیرفته است؛ چون آخرین پیام الهی اسلام است که کاملترین دین بوده و غیر از آن، دین دیگری پذیرفته نمیشود».
بخش دیگری از شماره 66 پرتو پژوهش به بیان مفهوم فتوا و مفهوم پلورالیزم دینی میپردازد که در بخش اول آن در تعریف فتوا آمده است: «فتوا عبارت از اظهار نظر درباره یک موضوع یا مسأله است؛ از اینرو اعلان نظر یک مجتهد در موضوع و مسألهای را پس از بررسی قرآن و سنت، فتوا میگویند؛ یعنی مجتهد پس از تلاش و تحمل زحمت در آن مورد، دیدگاه خود را بیان میکند».
مفهوم پلورالیزم دینی هم اینگونه تعریف میشود: «پلورالیزم دینی، آیین کثرتگرایی و کثرت در دین است؛ بدین معنا که حقیقت و درستکاری به دین خاصی منحصر نمیشود؛ بلکه همه ادیان بهرهاز از حقیقت دارند. در نتیجه پیروی از برنامه هر یک از آنها میتواند مایه نجات و رستگاری انسان باشد که براساس آن، دیگر حق و باطل وجود ندارد و نزاع میان ادیان وجود نخواهد داشت».
در ادامه این متن، مفهوم فتوا و پلورالیزم دینی به دو شیوه کثرتگرایی دروندینی با محوریت نظری و عمل و کثرتگرایی برون دینی مورد بررسی قرار گرفته است که در بخش اول، کثرتگرایی نظری به فراخواندن به تعقل، تدبر و تفکر تعریف شده و در بیان کثرتگرایی عملی آمده است: «نوع دیگری از کثرت دروندینی است که از آن به اجتهاد در بعد عملی دین تعبیر شده است».
در بخش کثرتگرایی برون دینی میخوانیم: «از لوازم ایمان به همه پیامبران این است که در هر زمانی تسلیم شریعت همان پیامبری باشیم که دوره اوست؛ پس لازم است در دوره خاتمیت، به آخرین دستورهایی که از جانب خدا و به وسیله آخرین پیامبر رسیده، عمل کنیم».
نوشتار حاضر در نتیجه خود آورده است: «پلورالیزم دینی از آن جهت که چند دین در عرض هم و در یک زمان را میپذیرد، در قرآن کریم که آخرین پیام الهس است، منع عقلی و شرعی دارد؛ قرآن کریم به آخرین دین و کتاب اعتبار عملی داده است».
«فرق کثرتگرایی فتاوا با پلورالیزم دینی در این است که فتاوا زیرمجموعه دین است و تمام دستورهای آن از دین گرفته میشود که خداوند سبحان به آن اجازه داده است؛ این نوع کثرت، نه تنها منع نشده، بلکه مورد تشویق نیز هست؛ چون در این نوع کثرت، تکاملی عملی وجود دارد».
«اما کثرت در پلورالیزم دینی، کثرتگرایی دین در عرض هم است؛ یعنی در یک زمان به چندین دین اعتبار میدهد. این اعتبار دادن نه با قرآن سازگاری دارد و نه با شیوه و سیره انبیای سلف؛ چراکه هر نبیُ مصدق و مؤید نبی بعد از خود بوده و پیروانشان را به پیروی از نبی بعد از خود دستور دادهاند، تا اینکه تمام ادیان الهی به دستور خداوند به دین حضرت خاتم(ص) ختم شده است».
گفتنی است، پرتو پژوهش منشوری در پاسخ به پرسشهای دینی است که هر هفته از سوی واحد پاسخ به سؤالات عقیدتی معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر میشود. /920/ن601/ع