دین پژوهی در جهان معاصر
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، کتاب دین پژوهی در جهان معاصر، گردآمده سخنرانی های ایراد شده در دومین کنگره دین پژوهان کشور است که در اردیبهشت 1379 در قم برگزار شد.
با ورود بشر به دوره جدید، دین نیز مانند دیگر دستاوردهای او به میدان چالشی عظیم در افتاده است. ایمان و دین ورزی دیگر آن مفاهیم ساده ای نیستند که به آسانی به توصیف ها و تحلیل های عرفی تن در دهند. موجی که اینک دریای ایمان را آشوب کرده است، به ساحل بسیاری از دستاوردهای بشری، از علوم انسانی و اجتماعی گرفته تا علوم مادی، تن می کوبد و گاه آن ها را پس می زند و به مبارزه فرا می خواند.
این موج، اگر چه گاه به صراحت بی ایمانی را ترویج می کند و از مرگ خدا و مفاهیم قدسی دم می زند، اما گاه نیز چنین است که به قصد کشف حقیقت ـ و در پی زیستن در همان وضعیت های جدید بشری ـ پرسش ها و شبهاتی را فراروی دین می نهد و انتظار شنیدن پاسخ دارد. بر دین پژوهان است که با درکی عالمانه و صادقانه از اقتضائات نوین، پاسخ هایی سزاوار برای این پرسش ها بیابند و خورشید دین را پیش چشم دینداران، پر فروغ تر نگاه دارند.
دبیرخانه دین پژوهان کشور در پی ابلاغ رسالت خود، دومین کنگره دین پژوهان کشور را در اردیبهشت 1379 در قم برگزار کرد. مقالات کنگره، همزمان با برگزاری آن، در ویژه نامه ای با عنوان دین پژوهان ارایه گردید. این کتاب نیز، گردآمده سخنرانی های ایراد شده در این کنگره است که برای نخستین بار انتشار می یابد.
آنچه سخنرانان این کنگره گفته اند همگی به صف آرایی دین و اقتضائات جدید در مقابل هم باز می گردد.
دین به مثابه نهادی اجتماعی ،دین پژوهی و اقتضائات نوین، طبقه بندی شبهات دینی، خاستگاه دین، شبهه در دین به دلیل ضعف اثبات و استدلال، داده های وحیانی و یافته های انسانی، سنجش معادلات علم و دین، آسیب شناسی دین پژوهی معاصر، ایمان و دین شناسی تاریخی، نو اندیشی دینی معاصر و رسالت حوزه، متدلوژی تحقیقات در علوم اجتماعی، و اینترنت و نیازهای نوین مطالب بخش های متنوع این کتاب را تشکیل می دهد.
وزیر ارشاد وقت (احمد مسجد جامعی) در سخن خود دغدغه ایجاد زمینه های اجتماعی دینداری را به میان آورده و یکی از موارد اساسی در پژوهش های دینی را توجه به این نکته دانسته که آن دسته از نهادهای اجتماعی که موجب جامعه پذیری افراد می شود و به آن ها سمت و سو و شخصیت می بخشد، تا چه اندازه در چارچوب تفکر دینی شکل گرفته است. وی این پرسش را مطرح کرده است که ما تا چه اندازه توانسته ایم معارف خود را در قالب شیوه های اجتماعی بیان کنیم.
محمدجواد صاحبی دبیر کنگره، در گزارشی تاریخی از نفوذ فرهنگی غرب به ایران و قرار گرفتن ایران در میان اقتضائات می پردازد. وی در پایان سخن به چگونگی تشکیل دبیرخانه دایمی دین پژوهان کشور نیز اشاره می کند.
استاد مصطفی ملکیان در یک تقسیم بندی - که به نظر خود آن را از تقسیم بندی های دیگر قابل دفاع تر دانسته، شبهات دینی را در هشت دسته طبقه بندی کرده است. سخنرانی وی تنها شامل توصیف و تبیین این شبهات است و نه پاسخ به آنها.
دبیرخانه دین پژوهان از چندتن از صاحب نظران خواست تا در پاسخ به برخی از این شبهات، مقالاتی را برای چاپ در این کتاب فراهم آورند.این خواهش اجابت شد و حاصل آن نگارش این مقالات بود: خاستگاه دین/ دکتر ابوالفضل محمودی، بروز شبهه به دلیل ضعف استدلال / دکتر محسن جوادی و مقاله سنجش معادلات علم و دین / استاد علی عابدی شاهرودی.
حجت الاسلام علی اکبر صادقی رشاد در بحثی با عنوان آسیب شناسی دین پژوهی معاصر، سه جریان مهم در دین پژوهی معاصر را بررسی می کند؛ سنتی، متجدد، نه سنتی نه متجدد و به «انفعال گرایی افراطی»، «سیاست زدگی و جو آلودگی» و «افراط و تفریط» به عنوان آفات مهم در دین پژوهی معاصر اشاره می کند.
دکتر محمد مجتهد شبستری بحث خود را تحت عنوان ایمان و دین شناسی تاریخی با این پرسش آغاز می کند که: آیا میان ایمان و دین شناسی تاریخی رابطه ای هست؟ پاسخ وی به این پرسش مثبت است. او با ارائه گزارشی از سیر تاریخی تکوین مفهوم ایمان به این نتیجه می رسد که کلیه پدیده های دینی شکل گرفته پیرامون اسلام، یک مجموعه معنایی است که در سیری تاریخی، نظامی را شکل داده است. برای یافتن مفهوم ایمان هم باید به متن مکتوب و هم به تجربه های تاریخی ریست شده توجه کرد.
حجت الاسلام احمد واعظی در گفتار خود با عنوان نواندیشی دینی معاصر و رسالت حوزه ضمن بیان آموزه های قرائت سنتی از دین، ایرادهای نواندیشان دینی بر این آموزه ها را در شش دسته مرتب می کند.وی در ادامه سخن به نسبت میان نواندیشی معاصر و هرمنوتیک فلسفی می پردازد و اهم دستاوردهای هرمنوتیک گادامر، و یا به تعبیر دقیق تر، هرمنوتیک فلسفی را در هشت دسته بر می رسد .در پایان این مقاله، نویسنده آرزو می کند که اهل حوزه با درک آن دسته از شبهات هرمنوتیکی که ناظر به فهم متون دینی است، آمادگی لازم برای ورود به مباحث هرمنوتیک و دیگر مباحث مربوط به زبان را بیابند، تا مخالفان تفکر رایج در حوزه های علمیه، مجال تشکیک در مبانی فهم متون دینی را نیابند.
دکتر مهدی محسنیان راد در گفتاری با عنوان متدلوژی تحقیقات در علوم اجتماعی به ضعف متدلوژی تحقیق در تمام حوزه های علوم در ایران اشاره می کند و با بیان گزارشی تاریخی از توسعه متدلوژی های تحقیق در غرب، توصیه می کند که متدها بومی شوند. اگر نیازها هم نیازهای شناخته شده بومی باشد و این دو مقوله با هم ترکیب شوند، خواهیم توانست آثاری را تولید کنیم که پاسخ گوی نیازهای معاصر باشد.
مهندس محمد سمیعی در گفتار خود با عنوان دست آوردهای پژوهشی در اینترنت ضمن تأکید بر ضرورت استفاده از اینترنت در تحقیقات دینی، یکی از علل کندی حرکت های پژوهشی در موضوعات مربوط به علوم اسلام را در اختیار نداشتن ابزارهای کارآمد برای پژوهش می داند. وی ضمن برشمردن ویژگی های اینترنت تأکید می کند که بسیار به جاست اگر یک نظام اطلاع رسانی جامع و سراسری در علوم اسلامی بر روی شبکه اینترنت قرار بگیرد. همچنین در پایان به معرفی اجمالی پایگاه اطلاع رسانی سراسری اسلامی (پارسا)» می پردازد.
این کتاب اولین بار در سال 1381 از سوی انتشارات احیاگران با نام «دین پژوهی در جهان معاصر، ابزار جدید، شبهات جدید» منتشر شده است.
کتاب دین پژوهی در جهان معاصر به کوشش محمد جواد صاحبی در سال 1390 با شمارگان 1200 نسخه در 160 صفحه با قیمت 2500 تومان از سوی مؤسسه بوستان کتاب منتشر شده است./913/ن601/ع