توجه ویژه مدیریت حوزه به دروس اخلاق

توجه ویژه مدیریت حوزه به دروس اخلاق
یکی از اساسی‌ترین و مهم‌ترین برنامه‌های حوزه علمیه از گذشته تاکنون توجه به مباحث اخلاقی بوده است. این سنت از دیرباز در حوزه ها به عنوان رکنی از ارکان روحانیت شکل گرفته تا جایی که بسیاری از اساتید، روحانی بی اخلاق را بسیار مضرتر از روحانی یا طلبه کم سواد برشمرده اند.  خوشبختانه در سال های اخیر رویکرد مناسبی نسبت به مباحث اخلاقی در سطح مدیریت حوزه شکل گرفته است و معاونت تهذیب حوزه به عنوان متولی رسمی در این خصوص اهتمام ویژه‌ای مبذول داشته است. برگزاری نشست های برنامه ریزی شده اخلاقی و ترویج دروس اخلاق موجود در حوزه از جمله این فعالیت هاست.

فقه سیاسی، حوزه های علمیه و اظهار تعجب آیت الله سیستانی
بی گمان یکی از موانع پیش روی نظریه ها و اندیشه هایی که درحوزه های علمیه تولید می شود بسط نیافتن آن درجامعه علمی کشور است چرا که هر چند در حوزه و دانشگاه محور اصلی علم و آموزش و پژوهش است لیک زبان علمی و نگاه اندیشه گرایانه این دو قطب دانش ساز به علم و تحقیق با هم تفاوت هایی دارد. نگاه های عمیق و بنیادی حوزویان به مسائل و موضوعات علمی و  دید کاربردی دانشگاهیان به علوم باعث می شود حتی تحقیقات با موضوعات مشابه در این دو مرکز علمی کشور با دو شاکله غیر همسان عرضه شود. فقه سیاسی از موضوعات مهمی است که هر یک از حوزه و دانشگاه با نگاه های متفاوتی آن را رصد و پیگیری می کنند. در این بستر حوزویان می توانند بدون کاستن از محتوای عمیق خود، تحولی در زبان علمی ارائه فقه سیاسی پدید آورند و با عرضه فقه و حقوق اسلامی در همایش های بین المللی رسالت دینی خود را نه تنها در داخل کشور که با توجه به بیداری اسلامی و خیزش های جهانی به آن سوی مرز ها نیز ادا کنند. حوزه علمیه نیز می تواند با راه اندازی مراکز تخصصی و رشته فقه سیاسی در مراکز علمی وابسته به حوزه کمکی جانبی به دروس خارج فقه حکومتی کند تا مطالب مطرح شده در این دروس در این مراکز علمی نقد و بررسی شود. اهمیت این مساله تا آنجاست که حضرت آیت الله سیستانی در دیدار گروهی از اساتید حوزه علمیه قم از موضوعات درس خارج قم اظهار تعجب کرده و خواستار برگزاری دروس خارج با موضوعات روز از جمله بورس و بیمه و دیگر موضوعات شده است.

بزرگان ناشناس حوزه و طلاب سرگردان جوان
حوزه های علمیه از بدو تاسیس تا کنون علما، بزرگان و نوابغ بی شماری را به خود دیده است که شاید نام بسیاری از آنها را خود حوزویان نیز تا کنون نشنیده باشند یا با برجستگی های علمی و شخصیتی آنان آشنا نباشند. یادبود بزرگان حوزه مانند آخوند خراسانی که به تازگی دفتر تبلیغات اسلامی بدان همت گمارده از دو منظر قابل اهمیت است؛ نخست جنبه های اخلاقی و تهذیبی که این قله‌های علم و ادب داشتند و می تواند نقشه راهی برای طلاب جوان و تشنه عرفان و اخلاق این دوره باشد و دوم؛ جنبه های علمی آنان در عرصه های مختلف فقه، اصول، فلسفه، کلام، تاریخ، حدیث، علوم قرآن، تفسیر و دیگر علوم که بررسی دیدگاه های آنان می تواند به نظریه پردازی و تولید علم کمک شایانی کند چرا که ممکن است با بررسی و مطالعه آثار این بزرگان بسیاری از دقائق و نکاتی که بر اثر غفلت تا کنون ناشناخته مانده استخراج و خود فتح بابی برای ارائه فکریی نو یا روشی جدید گردد. به نظر می رسد جای خالی مرکزی با هدف معرفی بزرگان حوزه ابه طلاب جوان از سده نخست تا کنون در حوزه های علمیه خالی است.

خانواده طلاب؛ رحمت یا زحمت
اگر تحصیل و تهذیب و تبلیغ را سه وظیفه مهم طلاب بر اساس آیه نفر بدانیم با توجه به این که این سه مقوله نیازمند صرف وقت و همت و پشتکار فراوان است در نگاه اول ازدواج طلاب پله اول بازماندن آنها از فرصت علم آموزی خواهد بود، ولی این در صورتی است که خانواده طلبه را مثل دیگر خانواده ها بدانیم و برای آن یک زندگی روزمره تعریف کنیم که اگر چنین شد آفتی برای طلبگی است و چنین خانواده ای بیش از آنکه پشتیبان و موتور محرک یک طلبه برای ورود به عرصه های بزرگ فرارو باشد مانع پیشرفت او خواهد بود. مدیریت طلاب بر خانواده های خود برای جلوگیری از این امر یکی از راه راهی برون رفت از مشکلات اینچنینی است که نیازمند آموزش است. معاونت تهذیب حوزه های علمیه هرچند کلاس هایی برای همسران و فرزندان طلاب ترتیب داده و توانسته تا حدودی خانواده های طلاب را با شرایط زندگی طلبگی آشنا کند ولی به نظر می رسد ارائه یک درس جنبی با عنوان مدیریت خانواده در پایه 5 یا 6 حوزه بتواند تاثیر مثبتی در این زمینه داشته باشد.

مصائب فرهنگی فعالان فرهنگی
چند سالی است که جمعی از مبلغان حوزه علمیه با راه اندازی مرکز کاربردی حجاب تلاش دارند وظیفه تبلیغی خود را در عرصه ترویج حجاب و عفاف به انجام رسانند. در هفته ای که گذشت شاهد راه اندازی طرح های این مرکز در چند شهر کشور همچون کاشان و ارومیه بوده ایم. آنچه که خبرگزاری رسا از ابتدای فعالیت موفق این مبلغان مطلع است کم کاری و حمایت نکردن برخی نهادهای مدعی ترویج فرهنگ حجاب در کشور را نشان می دهد. این کاستی را می توان از سه منظر به نگاه نشست؛ نخست انجام ندادن درخور وظایف نهادهای متولی اجرای قانون عفاف و حجاب که در این راه تنها به بیان ضرورت ها و اهمیت این مقوله بسنده کرده اند، دوم این که در ترویج حجاب بیشتر به تجربه های شخصی پناه برده می شود مثلا بیشتر نهادها وظایف محوله در قانون حجاب را با دائرکردن چند نمایشگاه کار را تمام شده فرض می کنند، و سوم آن که  پس از گذشت 33 سال از انقلاب شکوهمند فرهنگی هنوز مدیران فرهنگی نمی خواهند باور کنند که برای تولید نظریه های کلان فرهنگی و کاربردی کردن آن باید از فعالان حوزوی و دانشگاهی در این عرصه کمک گیرند. در پایان می توان گفت هنوز بیشتر فعالیت فرهنگی عرصه حجاب، در سایه هنرنمایی های شخصی و آمارنگرانه صورت می پذیرد و نمی دانیم که غفلت از مبانی دانشی در حوزه فرهنگ و پناه بردن به فعالیت خودسرانه هم به پیدایش «مصائب فرهنگی» کمک می کند.

سرنوشت علمی طلاب خوش فکر و انتقاد یکی از علمای مشهد
ایجاد پویایی و نشاط علمی در بین طلاب جوان، بارها از سوی مقام معظم رهبری به مدیران حوزه علمیه توصیه شده است. خوشبختانه مراکز تخصصی حوزه توانسته اند تا حدی انتظار رهبری را برآورده کنند؛ البته درباره به روز بودن موضوعات پایان نامه های این مراکز نقدهایی وجود دارد که در جای خود پرداخته می شود. اما اگر به خارج از این مراکز نگاه شود درمی یابیم چه در مدارس و چه در دروس آزاد حوزه آسیب هایی مشاهده می شود که پی آمد آن سلب انگیزه علمی طلاب می شود در این میان می توان به دوری طلاب جوان از خانواده، مشکلات معیشتی آنانی که واقعا به آینده علمی خود می اندیشند و دوری از آنچه که در جامعه علمی و فرهنگی امروز می گذرد، اشاره کرد. انتقاد یکی از علمای مشهد از برخی طلاب با استعداد و خوش‌فکر درباره مدیریت زمان و پرداختن به مسائل غیر علمی و حاشیه ای نیز از مباحثی است که توجه به آن از سوی طلاب و هم برنامه ریزان آموزشی حوزه ضروری به نظر می رسد./گ/