گزارشی از نهمین آیین تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نهمین آیین تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین، 22 اسفند با حضور فرهیختگان، طلاب و فضلای حوزه علمیه قم و دکتر احمد مسجد جامعی و با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین محسن اراکی در قم برگزار شد.

در ابتدای این آیین، پس از قرائت آیاتی از قرآن کریم، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن اراکی، مدرس دروس خارج حوزه علمیه قم، به ایراد سخن پرداخت و یکی از مهم‌ترین نیازمندی‌های عرصه پژوهش دینی را ساماندهی کار پژوهش در حوزه دین عنوان کرد و گفت:‌ سامان دادن تلاش‌های موجود و بایسته حوزوی ما را در عرصه جهانی بسیار اثرگذار می‌کند.

وی در ادامه افزود: باید این چشمه‌های معرفتی که در حوزه قم در حال جوشش است را به سمت عرصه‌های نیاز هدایت کنیم، و این همه امکانات عظیم، بالقوه و برخی از امکانات بالفعل را سامان دهیم.

استاد درس خارج فقه حوزه علمیه قم، گفت: استعداد نیروهای کارآمد، منابع عظیم و پایان‌ناپذیر اندیشه و تفکر و نیازمندی بالفعل جهان به داشته‌های حوزویان، حوزه‌های علمیه و معارف محمدی(ص) را از جاذب‌ترین، جالب‌ترین و پرخریدارترین کالای معرفتی در جهان حاضر کرده است.

وی با اشاره به این‌که مدیریت حوزه باید همه کارهای حوزوی را سامان دهد، اظهار داشت: کار تبلیغ و پژوهش در کشور سامان ندارد و ضروری است این فعالیت‌ها به نهادهای توانمند واگذار شود تا این نهادها در این عرصه‌ها این کار را سامان دهند.

وی با بیان این‌که بعد از هجده سال از رحلت امام خمینی‌(ره)، هنوز یک اثر از آثار ایشان، به طور شایسته عرضه نشده است، گفت: باید تولیدات فکری حضرت امام خمینی‌(ره) را به بهترین شکل عرضه و معرفی کرد.

استاد حوزه علمیه قم، یکی از آسیب‌های پژوهش در حوزه دین در شرایط کنونی را انفعالی بودن طرح‌های پژوهشی معرفی کرد و بیان داشت: در شرایط کنونی با توجه به جایگاهی که انقلاب اسلامی برای اسلام و تفکر شیعی در جهان به وجود آورده است و با توجه به فرصت‌های بی‌پایان و بی‌حد و مرزی که ایجاد شده، دریغ است که در حدّ برخوردهای انفعالی و پاسخ‌گویی به جریان‌های تهدیدکننده تفکر دینی متوقّف بمانیم.

حجت‌الاسلام والمسلمین اراکی، عالی‌ترین محصولات فکری از سوی عالمان شیعی را برخواسته از مکتب اهل بیت(ع) معرفی کرد و گفت: از افتخارات حوزه‌های شیعی این است که هر جا تفکر دینی اسلامی به چالش کشیده شده، بزرگ‌ترین پرچم‌داران دفاع از تفکر ناب اسلامی و محمدی، عالمان شیعی بوده‌اند.

وی تصریح کرد: تقسیم کار و واگذاری آن به یک نهاد توانمند؛ حمایت از یک نهاد برای تحقق اهداف مورد نظر پژوهشی حوزه دین؛ شناسایی نیازمندی‌های پژوهشی و طبقه‌بندی آنها، تعیین اولویت‌ها و تعیین حوزه‌ها؛ شناسایی پژوهشگران و سنجش توانایی آنها برای واگذاری کارهای پژوهشی به عناصر شایسته و توانمند؛ حمایت و اهتمام به پژوهش و پژوهشگران؛ ساماندهی آثار پژوهشی؛ چاپ و نشر شایسته کارهای پژوهشی؛ ترجمه آثار پژوهشی؛ ساماندهی کار اطلاع‌رسانی و ارتباط بین پژوهشگران و مراکز پژوهشی داخل و خارج از جمله عواملی است که به وسیله آنها می‌توانیم کار پژوهش را در سطح بسیار خوب بالا برده و در جایگاه مناسب قرار دهیم.

قبل از سخنرانی توسط حجت‌الاسلام والمسلمین اراکی، دکتر مجید مبلغی، سرپرست دفتر جنبش نرم‌افزاری، از آغاز پروژه بانک نظریه در دفتر تبلیغات اسلامی خبر داد و گفت: یکی از ایده‌های بسیار مهم و مؤثر در عرصه خدمات پژوهشی، جمع‌آوری و ایجاد بانک‌های اطلاعاتی است.

وی ادامه داد: مشکلی که در بیشتر بانک‌های اطلاعاتی وجود دارد و فعالیت آنها را آن‌گونه که باید مؤثر نساخته، تمرکز این بانک‌ها بر استانداردهای قدیمی‌ و منسوخ ‌شده است که جمع‌آوری داده را محدود به اطلاعات افراد و حداکثر سی‌دی علمی آنها می‌کند.

مبلغی افزود: پروژه‌ای که در دفتر جنبش نرم‌افزاری در ارتباط با دین‌پژوهان در دست انجام داریم و حدود سی درصد پیشرفت داشته است، بر اساس یک استاندارد جدید، در چهارچوبی مؤثرتر و در فضایی مناسب‌ برای انجام پروژه‌های علمی، تشکیل یک بانک اطلاعات نظریه به جای نظریه پردازان را مدّنظر قرار داده است.

سرپرست دفتر جنبش نرم‌افزاری گفت: تشکیل این بانک اطلاعات کار بسیار سختی خواهد بود، به ویژه این‌که اخذ نظریه‌ها و قرار دادن آنها در یک نظام هماهنگ که قابل تحصیل برای مخاطب و قابل استفاده باشد، پروژه‌ای علمی و چند سطحی خواهد بود.

وی افزود: برای انجام این کار، چند سامانه و ترمینال کنترل این پروژه را تشکیل دادیم که هر یک به فراخور فعالیت و وظیفه‌ای که برای آنها تعریف شده، مسیر دستیابی و گردش کار و هدف را تسهیل می‌کنند.

دکتر مبلغی، بهترین شیوه به دستیابی نظریه‌ها را مصاحبه رو در رو، علمی و اخذ آخرین نگاه عنوان کرد و گفت: حاصل مصاحبه‌ها در نهایت به صورت یک بانک اطلاعات نمایه‌زنی می‌شود و براساس نظام‌های سُرت مختلف برای مخاطبان عرصه دین‌پژوهی قابل دستیابی است.

وی افزود:‌ این بانک فرصتی برای ما ایجاد می‌کند که آن دیدن ایده‌های خاموش و نگاه‌های نادیده در یک مجموعه نظام‌مند، نمایه‌زده شده و براساس نظام موضوعات و مصطلحات علمی، مشخص، مدوّن و معیّن است.

همچنین در ابتدای این آیین محمدجواد صاحبی، دبیر دبیرخانه دین‌پژوهان کشور، با ارایه گزارشی، هدف از برگزاری این آیین را جمع‌آوری اطلاعات درباره پژوهش‌های دینی، آنالیزکردن و تحویل آثار پژوهشی، اصلاح رویکردهای پژوهش‌های دینی متناسب با نیاز جامعه و نظام اجتماعی و تقدیر و تشویق از پژوهشگرانی است که به دور از خودنمایی به کارهای ژرف و مفید و کارآمد مشغول هستند، معرفی کرد

وی با بیان این‌که هدف از پژوهش ارائه یک نظریه راهگشا و کارگشا است، گفت: ترجمه، تصحیح متون، تألیف، تصنیف و احیای متون، اگرچه مناسب است، اما از مقوله کار ما خارج است و آن‌چه مورد نظر ماست ارائه نظریه راهشگا برای جامعه امروز است.

دبیر دبیرخانه دین‌پژوهان کشور افزود: با توجه به این‌که پژوهش‌های دینی در هیچ‌ کجا پیش از انتشار به ثبت نمی‌رسد و شماری از این آثار در یک فرایند طولانی منتشر می‌شوند، تلاش‌هایی انجام شده است تا با ایجاد تعامل، فرهنگ‌سازی، تفاهم با پژوهشگران، پژوهشکده‌ها و پژوهشگاه‌ها این طرح‌ها به انجام برسد.

وی هدف اصلی برگزاری آیین تجلیل از پژوهشگران حوزه دین را شناسایی کمیّت و کیفیّت پژوهش‌های دینی، گرایش‌های مختلفی که دارد و نیز آسیب‌شناسی پژوهش‌ها و حرکت به سوی پژوهش‌های راهبردی و کاربردی معرفی کرد، و گفت: این کار در زمانی توسط دبیرخانه دین‌پژوهان آغاز شد که هیچ‌کدام از جشنواره‌های فعلی وجود نداشتند.

محمد جواد صاحبی ادامه داد: دبیرخانه دین‌پژوهان این رسالت را به عهده دارد که آثار پیش از نشر را جمع‌آوری کرده و مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. آثاری که فرصت نشر پیدا نمی‌کنند، مورد بررسی، تحلیل و قدردانی قرار می‌گیرند و فرصت اصلاح و تکمیل پیش از انتشار را دارند. این کار توسط کارشناسان، خبرگان و افراد محقق با سابقه انجام می‌شود و این قدم به بهینه کردن پژوهش‌های دینی کمک می‌کند.

دبیر دبیرخانه دین‌پژوهان کشور، به عدم برگزاری نهمین آیین تجلیل از پژوهشگران حوزه دین در سال گذشته اشاره کرد و گفت: با توجه به کمبود امکانات، نتوانستیم دوره نهم را برگزار کنیم و امسال هم دستگاه‌هایی که قول مساعد برای حمایت داده بودند، به تعهداتشان عمل نکردند و بالاخره توانستیم با حداقل کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، و با همکاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی این دوره را به سامان برسانیم.

وی آثار انتخاب شده توسط پژوهشکده‌ها و پژوهشگران را 213 اثر عنوان کرد و افزود:‌ 188 اثر از قم و 25 اثر از شهرستان‌ها ارسال و توسط سه کارشناس دبیرخانه مورد ارزیابی قرار گرفته و 112 اثر به دور سوم راه پیدا کرد. در دوره سوم، 46 اثر توسط دو ارزیاب و داور متخصص بررسی شده و به دور نهایی راه یافت. در آخر 18 اثر به عنوان آثار نهایی توسط ناظران هیأت داوران و رییس هیأت داوران به ده اثر تقلیل پیدا کرده و انتخاب شدند که مورد قدردانی قرار خواهند گرفت.

دبیر دبیرخانه دین‌پژوهان کشور با اشاره به آثار ارسال شده به دبیرخانه و انتخاب اثرهای برگزیده توسط هیأت داوران، گفت:‌ چهار اثر در رشته فلسفه و کلام، چهار اثر در رشته تفسیر و علوم قرآن، هفت اثر در دین و علوم اقتصادی، دو اثر در علوم تربیتی و روانشناسی، سه اثر در حوزه ادیان و مذاهب، سه اثر در حوزه دین و علوم اجتماعی، هفده اثر در رشته فقه و حقوق، یک اثر در رشته آیین و سیره، چهار اثر در رشته دین و علوم سیاسی و یک اثر در رشته عرفان اسلامی به دور نهایی رسیده و در رشته ادبیات و هنر دینی و حدیث و رجال، اثری به دور نهایی راه نیافت.

همچنین در پایان نهمین آیین تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین با قرائت بیانیه‌ای که در ادامه می‌آید، از پژوهش‌های ذیل آن تقدیر و تجلیل شد:
بسم‌الله الرحمن الرحیم
سپاس و ستایش پروردگاری را سزاست که گویندگان را یارای دستیابی به مدحتش و شمارندگان را توان برشمردن نعمتش نیست. درود بی‌پایان او بر عصاره خلقت که هرآنچه به جلوه ظهور درآمده به سبب ذات حمیده او صورت وجود یافته. آن‌که اولین میقات او، عالم و آدم تفیل ذات اوست. عالیجاتی که که مخاطب به خطاب لولاک لما خلقت الافلاک است. مقتدایی که خلایق را به نور هدایت از ظلمت رهانید و پیشوایی که سرگشتگان بادیه کفر را از بیم دست‌انداز به مقام امن و امان رسانید. درود خدا بر او و بر خاندان پاکش باد که امت اسلامی به پیروی از سلاله وی حماسه اتحاد را سرود و هفته وحدت را به درستی نام این ایام نمود. سپاس و ستایش خدایی را که به ما توفیق داد در ایامی که منتسب به زادروز حضرت ختمی مرتبت و ذریه بزرگوارش صادق آل محمد(ص) هست، نهمین دوره جشنواره آیین تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین را در محضر جمعی از شاگردان مکتب قرآن و عترت برگزار کنیم و از میان 213 پژوهش ارسالی به دبیرخانه دین‌پژوهان کشور، ده اثر از چهارده پژوهشگر ارجمند را پس از بررسی در چهار مرحله به پیشگاه شما فرهیختگان معرفی نماییم.
ـ بررسی فقهی ابزارهای مشتقه اثر حجت‌الاسلام غلامعلی معصومی‌نیا؛ به جهت پرداختن به موضوع کارآمد و مورد نیاز مهم بازار سرمایه و بورس با استفاده از منابع متعدد و معتبر عربی، لاتین و همچنین تحلیل دقیق و استدلال‌های محکم فقهی و اقتصادی.
ـ‌ اهداف مجازات‌ها در جرایم عفافی اثر حجت‌الاسلام رحیم نوبهار؛ به جهت تلاش و ابتکار در ارائه اثر، استفاده از منابع اصیل اسلامی و نقادی منابع غیر دینی، روزآمدی و نگارش متناسب و روش‌مند.
ـ اعتبار سند و تعارض آن با ادلّه دیگر اثر حجت‌الاسلام محمدجواد ارسطا؛ به جهت مطالعه تطبیقی بین حقوق ایران و فقه امامیه، توفیق در شیوه ادلال و استنتاج منتقی بر اساس روش فقهی.
ـ مطالعه تطبیقی حقوقی جزای عمومی اثر مشترک حجج اسلام جلال‌الدین قیاسی، عادل ساریخانی، قدرت‌الله خسروشاهی؛ به جهت انتخاب شیوه تطبیقی، استدلال‌های منطقی و دارا بودن ویژگی‌ متن درسی.
ـ فقه تربیتی اثر حجت‌الاسلام علیرضا اعرافی؛ به جهت انتخاب موضوع جدید و ابتکاری، استفاده از منابع معتبر و اصلی و شیوه نگارشی مناسب، توفیق در تحلیل و استدلال و نتیجه‌گیری.
ـ نقد روان‌شناسی دین از دیدگاه ویلیام جیمز اثر حجت‌الاسلام مسعود آذربایجانی؛ به جهت پرداختن به موضوع روزآمد و مورد نیاز مجامع علمی و دانشگاهی در رشته روان‌شناسی،‌ استفاده از منابع متعدد فارسی، عربی و لاتین معتبر و اصلی.
ـ همنشینی و کجروی، تحلیل تطبیقی از دیدگاه‌های اسلامی اثر مشترک حجج اسلام محمود ابوترابی، محمد داوری و علی سلیمی؛ به جهت نوآوری و روزآمدی، تحلیل تطبیقی و مقایسه‌ای و مبتنی بر نظریات ارزشمندان علوم اجتماعی و سنجش آنها با دیدگاه‌های رهبران دینی.
ـ بازار سرمایه اسلامی اثر حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعباس موسویان؛ به جهت توجه به مبانی فقهی و اقتصادی مناسب، پرداختن به موضوع مورد نیاز فعلی ایران و دیگر کشورهای اسلامی در زمینه اقتصاد اسلامی.
ـ اقتصاد، منابع طبیعی از دیدگاه اسلام اثر حجت‌الاسلام سعید فرهانی‌فرد؛ به جهت استفاده چشم‌گیر از منابع معتبر فقهی، اقتصادی عربی و لاتین، تحلیل موضوع با توجه به عدالت در استفاده از محیط زیست و منابع طبیعی.
ـ امامان شیعه و وحدت اسلامی اثر علی آقانوری؛ به جهت دید جامع و تحلیلی، ابهام‌زدایی از موضوعی ضروری، استفاده از منابع دست اول معتبر و اصیل اسلامی.

لازم به ذکر است در دیگر گروه‌ها، نهمین آیین تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین، پژوهشی را شایسته تقدیر ندانست.

گفتنی است، نهمین آیین تجلیل از پژوهشگران برتر حوزه دین، پنج‌شنبه، بیست و دوم اسفند، به همت دبیرخانه دین‌پژوهان کشور و با همکاری دفتر جنبش نرم‌افزاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در سالن اجتماعات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم برگزار برگزار شد.