انتقام و خونخواهی در ادبیات حقوق بینالملل چگونه صورتبندی میشود؟
حقوق بینالملل، زبان و سازوکارهای خاص خود را برای پیگیری تخلفات و جنایات در عرصه فراملی دارد و دولتها برای تحقق اهداف خود در سطح بینالمللی ناگزیر از بهرهگیری از این ظرفیتها هستند. در همین راستا، در گفتوگو با دکتر محمد صالح تسخیری، عضو هیات علمی دانشگاه و پژوهشگر حوزه حقوق بینالملل، ابعاد حقوقی پیگیری شهادت رهبر شهید انقلاب و دیگر شهدای جنگ تحمیلی آمریکایی صهیونی و تعابیر حقوقی ناظر بر مفهوم انتقام و خونخواهی را بررسی کردهایم. این گفتوگو با خبرنگار گروه حقوق خبرگزاری رسا انجام شده است.
حقوق بینالملل؛ زبان حقوقی پیگیری مطالبات در عرصه جهانی
خبرنگار: با توجه به اینکه حقوق بینالملل دارای ادبیات و سازوکارهای خاص خود است، مفهوم «انتقام و خونخواهی» در این چارچوب چگونه قابل صورتبندی و پیگیری است؟
حقوق بین الملل سازوکاریاست برای انتقال مفاهیم از عرصه داخلی به عرصه جهانی و از این رو دارای ادبیات و مختصات خاص خود است. دولتها برای اینکه بتوانند به اهداف و خواستههای خود (در اموری که فراتر از سطح داخلی پیش رفته است)، برسند چارهای جز این ندارند که از سازوکارهای حقوقی بین المللی استفاده کنند و آنها را به کار گیرند. پیگیری حقوقی بینالمللی ضمن ارتقای جایگاه یک دولت، بازدارندگی در خصوص تخلفات ینالمللی به همراه میآورد.
رهبر شهید انقلاب در آخرین دیدار خود با مسئولین قوه قضاییه ضمن تاکید بر اهمیت پیگرد حقوقی بین المللی مسائل ملی ایران تاکید کرده بودند که این امور باید پیگرفته شوند حتی اگر بعد از ۲۰ سال به نتیجه برسد.
«مقابله با بیکیفرمانی»؛ صورت حقوقی انتقام و خونخواهی
خبرنگار: در صورت بررسی ترور رهبر شهید انقلاب در چارچوب حقوق بشر، چه عناوین و ظرفیتهای حقوقی بینالمللی برای پیگیری آن وجود دارد؟
حال که رهبر عزیز انقلاب به شهادت رسیدهاند و مسئله انتقام و خونخواهی از آن امام انقلاب و دیگر شهیدان تجاوز امریکایی صهیونی مطرح است باید به این موضوع پرداخت که در ادبیات حقوقی بینالمللی چه اصطلاح و تعابیری و در چه ساحاتی برای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران هدف انتقام و خونخواهی را تامین میکند؟
همانطور که مطرح شد حقوق بینالملل دارای زبان، تعابیر و اصطلاحات خاص خود میباشد و پرداختن به تعابیری که مراد انتقام را در عرصه بینالمللی محقق میسازد به معنای عدول از این هدف نیست بلکه به معنای کاربست تعبیر حقوقی و بینالمللی برای وصول و تحقق این هدف میباشد.
اگر ترور رهبر شهید انقلاب را در ساحت «حقوق بشر» بنگریم این اقدام ناقض فاحش حقوق بینالملل بشر به ویژه حق حیات میباشد. نقض جدی و فاحش حقوق بشر از نظر حقوق بینالملل، «مسئولیت کیفری بینالمللی سران و مقامات سیاسی و نظامی آمریکایی را به همراه میآورد و این مسئولیت فراتر از مسئولیت شخصیت حقوقی دولت امریکا، گریبانگیر افرادی که تصدی امور راهبردی و رهبری سیاسی و نظامی امریکا را دارند، میگیرد. از منظر حقوق بینالملل تصدی سمت سیاسی نظامی «مصونیت» برای فرد در ارتکاب نقض فاحش حقوق بشر به همراه نمیآورد. این مفهوم در حقوقی بینالملل با تعبیر «مقابله با بیکیفرمانی» شناخته میشود. از این رو اگر اقدام امریکا در به شهادت رساندن رهبر عزیز انقلاب و دیگر شهدای جنگ را در ساحت حقوق بشر نظاره کنیم، مسئله انتقام و خونخواهی با تعبیر «مقابله با بیکیفرمانی» و «پیگرد حقوقی» معادل است.
از «عمل تجاوزکارانه» تا «جنایت تجاوز»
خبرنگار: اگر این موضوع را از منظر حقوق بینالملل مخاصمات مسلحانه و حقوق توسل به زور بررسی کنیم، چه تعابیری برای پیگیری حقوقی آن به کار میرود و مفهوم انتقام و خونخواهی در این حوزه چگونه بیان میشود؟
اگر این اقدام سبعانه دولت ایالات متحده آمریکا را از منظر «حقوق بینالملل مخاصمات مسلحانه» مدنظر قرار دهیم، اقدام این دولت ناقض قواعد متعددی از مفاد کنوانسیونهای چهارگانه ژنو و پروتکل اول الحاقی به این کنوانسیونها میباشد. از منظر «حقوق توسل به زور» و «حقوق مخاصمات مسلحانه»، دولت امریکا مرتکب «عمل تجاوزکارانه». ()Act of Aggression طبق منشور ملل متحد شده است و سران سیاسی و نظامی این دولت مبتنی بر اساسنامه دیوان بینالمللی کیفری،مرتکب «جنایت تجاوز» (Crime of Aggression) شدهاند.
در پاسخ به وقوع عمل تجاوزکارانه و جنایت تجاوز ارضی، دولت ایران طبق ماده ۵۱ منشور ملل متحد و دیگر اسناد بینالمللی حق دفاع مشروع دارد و در این راستا نه تنها مسئولیت بینالمللی متوجه شخصیت حقوقی دولت امریکا خواهد شد بلکه افراد حاکم در امریکا نیز مشمول عنوان متجاوز هستند و از این منظر،انتقام و خونخواهی در منظومه ادبیات تخصصی حقوق بین الملل معادل «دفاع مشروع» و «تنبیه متجاوز» تلقی میگردد.
«اجرای عدالت» و پیگیری تروریسم دولتی
خبرنگار: یکی دیگر از ساحتهای قابل بررسی، مسئله تروریسم دولتی است. از این منظر، انتقام و خونخواهی چگونه میتواند در قالب مفاهیم حقوقی بینالمللی دنبال شود؟
آخرین منظری که شهادت رهبر معظم انقلاب در ساحت حقوق بینالملل قابلیت پیگرد حقوقی دارد، مسئله تروریسم دولتی است. دولت آمریکا دههها با ادعاها و بهانههای مختلف تلاش کرده است تا کشتار مردمان بیگناه و شخصیتهای مقابل خود را با تعابیر مختلف رنگ و لعاب حقوقی بخشد. شورای حقوق بشر سازمان ملل به ویژه از طریق گزارشگران ویژه کارشناسان مستقل حقوق بشری خود به کرات متذکر شدهاند که اقدام امریکا در ترورهای موردی یا کشتارهای جمعی به بهانههای مختلف و و ادعاهای متناقض مشمول عنوان «ترور هدفمند» و «قتل فراقضایی» است و هیچگاه ادعاهای این دولت مورد تایید شورا و شبکه گزارشگران و کارشناسان آن قرار نگرفته است. از این منظر مقابله با اقدام متخلفانه امریکا در ارتکاب قتل و ترور هدفمند وصول و هدف انتقام و خونخواهی با تعبیر «اجرای عدالت» در محافل و مراجع بینالمللی میسر میشود. «اجرای عدالت» پرکاربردترین تعبیری است که در خصوص تنبیه مقامات سیاسی و نظامی رای اقدامات متخلفانه بینالمللی آنها در محاکم و مراجع به ویژه دیوان بینالمللی کیفری به کار برده میشود.
صورتبندی حقوقی مفهوم انتقام و خونخواهی
خبرنگار: با توجه به مباحثی که مطرح شد، در نهایت اگر بخواهیم هدف انتقام و خونخواهی را با زبان حقوق بینالملل بیان کنیم، مهمترین تعابیر و مفاهیم کداماند؟
نتیجه آنکه تعابیری همچون «اجرای عدالت»، «تنبیه متجاوز»، «مقابله با بیکیفرمانی» و «دفاع مشروع علیه آمران و عاملان»،همان هدف انتقام و خونخواهی رهبر شهید که در میدان و خیابان پی گرفته میشود را در عرصه بین المللی صورتبندی میکند و زبان مفاهمه فراملی (انتقال مفهوم به عرصه های بینالمللی) را فراهم میآورد.