۰۵ مهر ۱۳۹۰ - ۱۸:۱۹
کد خبر: ۱۳۹۶۶۶
رمز پیروزی؛

بررسی مؤلفه‌های تأثیرگذار در دفاع مقدس

خبرگزاری رسا ـ عزت اسلامی ایران، ریشه های عمیق معنوی دارد که شایسته است با واکاوی دقیق عوامل پیروزی و تبیین آن برای نسل جوان، مدل پیروزی را برای فائق آمدن در جنگ فرهنگی ترسیم کنیم.
هفته دفاع مقدس مبارک باد
رمز
علیرضا استادیان
 
دفاع مقدس یکی از مقاطع تاریخی کشور ما است که دارای شرایط، خصوصیات و پیام های بسیاری است که تحلیل آن نیازمند درک واقعیت هایی است که در این نبرد هشت ساله نقش داشته اند.

بدون شک نمی توان دفاع مقدس ایران را با تحلیل های خرد و با توجه به شاخص های محدود سنجش کرد و اثر بخشی را به یک عامل نسبت داد، اگرچه می توان فاکتور های مهم را گزینش و بیان نمود.

توجه به دفاع مقدس از این رو دارای اهمیت است که نه مانند جنگ های قرن اخیر، چند روز، بلکه هشت سال به درازا کشید و مردمی که در آغازین روزهای تجربه حکومت داری جدید و در حال تصفیه نیروهای نظامی و انتظامی رژیم گذشته بودند و از حیث استرات‍ژیکی و فنون نظامی از دانش کافی بهره مند نبودند، در مقابل دشمنی که حمایت کشورهای عربی و غربی را به همراه داشت و تا دندان مسلح بود، قرار گرفتند.

پایداری دوران دفاع مقدس از آنجا که با معنویتی عمیق گره خورده است را می توان راز آلود توصیف نمود، اما با دقت نظر می توان شاخص های تعیین کننده ای همچون نقش امام خمینی درهدایت و رهبری جنگ، تفکر نظام یافته اسلامی مردم و تقویت اصول اخلاقی را از عوامل پیروزی برشمرد.

رهبری

وجود یک رهبر مقتدر و قوی می‌تواند افکار عمومی جامعه را به سمت جنگ و پیروزی در آن هدایت نماید و با تشریح وضعیت موجود و بصیرت دهی به مردم خویش، نقشه دشمن در جنگ روانی را به چالش بکشد.

از دیگر سو، رهبر با نفوذ دید و قدرتی که دارد می تواند در بزنگاه ها و در صحنه تقابل با دشمن، با انتخاب تصمیم مناسب و به موقع و بسیج و ساماندهی نیروها به پیروزی دست یابد.

امام خمینی (ره) به عنوان رهبر مذهبی، مورد قبول تمامی اقشار مردم و گروه های سیاسی بود و حتی برخی گروه های سیاسی که با رهبری ایشان موافق نبودند نیز از ترس افکار عمومی و مقلدان ایشان جرات مخالفت علنی با ایشان را نداشتند، تا جایی که اعضای حزب توده که هیچ اعتقاد و علاقه ای به مذهب نداشتند نیز خود را پیرو خط امام می نامیدند.

امام خمینی (ره) از معدود رهبرانی است که هر سه نقش ایدئولوگ انقلاب، فرمانده انقلاب و معمار انقلاب را دارا بود. ایشان نقش عمده ای در پیروزی انقلاب اسلامی، تاسیس و تثبیت نظام جمهوری اسلامی، حل اختلاف جناح های سیاسی، مقابله با ضد انقلاب داخلی و خارجی و بسیج عمومی در مواقع ضروری به ویژه در دوران جنگ تحمیلی داشتند.

ایشان، محوری ترین عاملی بود که در طول هشت سال دفاع مقدس، باعث اتحاد و همدلی نیروهای مردمی در راستای جهاد و دفاع از سرزمین و کیان انقلاب اسلامی ایران محسوب می شد.

امام، شخصیتی محبوب بود که با نفوذ معنوی خود در بین مردم به خصوص جوانان، شور و شوق و اعتماد به نفس را در میان مردم منتشر می کرد.

با توجه به محبوبیت بالای امام و اینکه ایشان علاوه بر رهبری سیاسی از مراجع بزرگ شیعه نیز محسوب می شدند، نقش پررنگ ایشان در بسیج مردمی کاملا مشخص می شود.

امام آنگاه که تشخیص داد مملکت و انقلاب نوپای اسلامی در خطر است با سخنان سازنده و مؤثر، مردم را به حضوری یکپارچه در صحنه جنگ فرا خواند و مردم نیز سخن او را به عنوان رهبر و فرمانده کل قوا پذیرا گشتند.

مقایسه دوره فرماندهی بنی صدر و دوران پس از عزل وی به خوبی نقش بی بدیل امام خمینی(ره) در فرماندهی صحیح جنگ را نشان می دهد. در ابتدای جنگ که امام خمینی(ره) فرماندهی کل قوا را به بنی صدر تفویض کرده بودند، بنی صدر در جایگاه فرماندهی کل قوا با به کارگیری نیروهای مردمی به بهانه نداشتن تخصص نظامی مخالف بود.
 
در این دوره چهار عملیات نظامی برای بازپس گیری مناطق اشغالی از دست نیروهای عراقی انجام شد که تمامی آنها با شکست مواجه شد. اما پس از عزل بنی صدر،‏ امام خمینی نقش تاریخی خود را در جنگ ایفا نمودند. در این دوره با استفاده از نیروهای بسیجی و سپاهی، عملیات های نظامی موفق یکی پس از دیگری انجام شد. شکست حصر آبادان و آزادی خرمشهر از مهمترین عملیات نظامی موفق این دوره بود. امام(ره) توانست با استفاده از نمادهای مذهبی و واژه های شهادت، ایثار و نبرد حق علیه باطل در بسیج مردمی نقش موثری ایفاء نماید.

ترسیم و تدوین ایدئولوژی اسلامی برای مردم

امام خمینی (ره) در طول سال های قبل از انقلاب اسلامی، اقدامات سیاسی خود را با محوریت دین به پیش برد و انتقادات به وضع موجود را بر پایه مبانی دینی ارائه می داد.

ایشان مردم ایران اسلامی را به عزتی شکل گرفته بر مبنای اسلام دعوت می کرد و خواهان قطع روابط استعماری و استبدادی با کشورهای سلطه گر و در رأس آن آمریکا و انگلیس بود.

با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، مردم به درستی متوجه شدند که استعمار شکست خورده در عرصه سیاسی و دیپلماتیک، خنجر دشمنی را از رو بسته است و با ترغیب صدام و تجهیز حزب بعث عراق در صدد تسلط نظامی برآمده است.

فکر نظام یافته مردم در بدست آوردن استقلال و ایستادن روی پای خود و نگاه امیدوارانه به توانایی خویشتن، جریانی حماسی را در مردم ایران رقم زد تا در پی کسب و تثبیت این ارزش، جانفشانی را تنها راه پیش رو ببینند.

مردم ایران به خوبی آگاه بودند که استکبار جهانی برای زمین زدن انقلاب مردمی برخواسته از دین اسلام، تمام قوای خود را به کار گرفته است و ابایی از تجهیز دشمن به انواع مهمات و سلاح های جنگی سنگین ندارد و حزب بعث نیز در پی اندیشه خام تسلط بر ایران از هیچ اقدامی دریغ نمی کند و قوانین بین المللی و شرعی همچون حفظ جان غیر نظامیان و ممنوعیت بمباران شهرها در قاموس او جایی ندارد.

مردم انقلاب ایران در تفکر اسلامی تبیینی امام خمینی(ره) استقلال را به عنوان ارزشی دینی تلقی کردند و به مصاف رفتن با دشمن بعثی را مصاف حق و باطل می دیدند که کشته آن شهید و مجروح آن جانباز و اسیرش آزاده است.

شهادت از عناصر سازنده فکری اسلامی بود که در راستای تحقق انقلاب اسلامی ترویج شد و مردم به عنوان یکی از اصول مبنایی خود پذیرفتند و طبق آن ستیز با دشمن به عنوان جهاد فی سبیل الله و تمرد از آن موجب قهر و غضب الهی پنداشته شد و فتوی مرجع تقلید به عنوان نائب امام زمان(عچ) در دفاع از کشور و آرمان های الهی در رفتار سیاسی حجت گشت.

انقلاب اسلامی ایران به دلیل تکیه بر فقه و اندیشه سیاسی شیعی توانست همراهی قلبی مردم متدین را با خود همراه کند و انگاره تعارض دین و دنیا و سیاست و دین را خط بطلان زند و مردم سعادت دنیا و آخرت خود را در این الگوی سیاسی پیگیری کنند، طبیعی بود که فرمانبران و دست نشاندگان حکومت نیز که در دوره پهلوی، طاغوت و از حامیان طاغوت شمرده می شدند، به حاکمان اسلامی و کارگزاران نظام اسلامی تغییر شکل دهند و فرمان های حکومتی نه تنها پشتوانه الزام آور قانونی را به همراه داشته باشد بلکه دارای ضمانت اجرای شرعی شود؛ از این رو هنگامی که امام خمینی(ره) حکم دفاع صادر کردند و یا بر آزادی سازی خرمشهر تاکید کردند، حضور فوج فوج رزمندگان برای تحقق این فرمان دیده می شد.

این ریشه های مذهبی در دفاع از وطن موجب شده بود تا یکپارچگی و وحدت ملی هدف دار شکل گیرد و نیروها بر اساس خواسته مشترک به مبارزه با دشمن بعثی بپردازند.

شکل گرفتن فضای معنوی در جامعه

رهبری امام خمینی(ره) در راستای به پیروزی رساندن و تحقق حاکمیت اسلامی بر مبنای اصول معرفتی شیعه، سبب شد تا موجی از ارزش ها وارد فرهنگ معاصر ما شود که بارز ترین شکل بروز آن را می توان در برگ برگ دفتر زرین دفاع مقدس به تماشا نشست.

انقلاب اسلامی ایران که به حق یک انقلاب فرهنگی و عقیدتی بود، تبدل فرهنگی در جامعه معاصر ایرانی را رغم زد و موجب شد تا بسیاری از آنچه قبل از انقلاب با بی اهمیتی مواجه بود ارزش گیرد و اموری که در ساحت یک امر طبیعی جلوه گر شود به یک ناهنجاری اجتماعی مبدل شود، به عنوان نمونه تشبه به خارجیان و گونه پوشش بعد از انقلاب اسلامی ایران با دگرگونی مواجه شد و لباس هایی که توسط حکومت طاغوت در اماکن عمومی همچون مدارس، دانشگاه ها، بیمارستان ها و ... ترویج و بعنوان لباس فرم تبدیل شده بود، با تغییری اساسی مواجه شد و حجاب اسلامی به عنوان یک ارزش در جامعه و گزینش ها مورد توجه قرار گرفت؛ اگرچه نمی توان افراط و تفریط ها در زمینه ارزش های فرهنگی و برخی رفتارهای نا مطلوب رخ داده در این عرصه و در ادامه سست شدن این ارزش ها را در سال های پایانی جنگ تحمیلی و دوره های بعدی انکار کرد، اما به هر حال این دگرگونی فرهنگی قابل انکار نیست.

فضای شکل گرفته بعد از انقلاب اسلامی ایران به بهترین شکل در دفاع مقدس نمودار شد و شاید بتوان بهترین تعبیر برای فضای حاکم بر جبهه های دفاع مقدس را در کوچکترین تعبیر و عمیق ترین معنا، روحیه بسیجی عنوان کرد که به نمونه هایی از عناصر سامان دهنده آن اشاره می کنیم:

انگیزه متعالی:

بسیجی انگیزه اش الهی بود و برای خود خواسته ای مهم تر از اطاعت از فرمان ولی فقیه زمان و هدفی بالاتر از پیروزی بر دشمن یا جان دادن در این مسیر نمی دید، انگیزه ای که مادیات را در چشمش حقیر و دنیا را به معنای حقیقی مزرعه آخرت می دید.

چنین انگیزه ای دل را آسمانی کرده و چون ترس و وحشت را از انسان می ستاند، قدرتی بسان اقدام حماسی نوجوان های سیزده ساله تصویر می کند و قلب هایی سخت تر از پولاد و ایمانی استوار تر از کوه ها را تداعی می کند.

روحیه صبر فردی و اجتماعی:

گفته شده صبر راس ایمان است، یعنی همانگونه که انسان بدون سر حیات ندارد، ایمان بدون صبر هم ایمان نیست.

جنگ لطمات، خسارات، بلیات و البته نعماتی دارد که بدون تحمل آن سختی ها، برکاتش واضح نخواهد شد؛ مردم ایران اسلامی دشمنی را در پیش می دیدند که با بی رحمی تمام در پی هوای نفس و کسب قدرت دوان است.

مردم به چشم خود فرزند و برادر و خواهر خود را در خون غوطه ور دیده و سنگینی آوارهای بمباران هوایی را بر سر خود لمس می کردند، اما قوت ایمان و امید به رهایی و هدف بالای حفظ استقلال و عزت کشور را در سایه صبر می دیدند.

و اگر صبر نبود چه پدران شهیدی که با اولین لباس مشکی کمرشان می شکست و مادرانی که از اندوره دوری فرزند، ندبه هایشان راه را بر دیگران می بست و مسیر شهادت طلبی با رکود مواجه می شد، اما اشک ها هرگز رنگ نا امیدی و شکست نگرفت و مادران شهید در بدرقه راهیان جبهه، تسلی بخش دیگران بودند.

روحیه خود باوری:

امام خمینی(ره) انقلاب اسلامی را بر پایه اراده های آهنین مردانی ساخت که نه تنها نگاهی به شرق و غرب نداشتند بلکه خسارات ملت های جهان را معلول وابستگی به آنها می دانستند.

جنگ نیازمند تسلیحات و ابزار جنگی بود و از همه مهم تر نیازمند تاکتیک و تکنیک های نظامی بود که جوانانی انقلابی در این بخش به گونه ای ظاهر شدند که تعجب دشمن را بر انگیخت.

بزرگ‌ترین خلاقیت رزمندگان اسلام در جنگ هشت ساله این بود که توانستند تاکتیک‌ها و تکنیک‌هایی را خلق کنند که بر استراتژی و دکترین نیرومند دشمن غلبه کرد و با خلق حماسه هایی بزرگ، اصول مهم نظامی را که در بسیاری از دانشگاه های نظامی دنیا تدریس می شود برهم زنند.

پل‌های کوثری و خیبری جهت امکان نبرد در هور یا احداث جاده در مناطق رملی بستان به منظور امکان عملیات و دسترسی به عقبه آن در عملیات طریق‌القدس و اجرای پل و طراحی و ساخت طرادهای شناور به منظور عبور از رودخانه غیرقابل عبور اروند نمونه هایی از ابتکار عمل و خلاقیت در مهندسی دفاع مقدس محسوب می‌گردد که خودباوری جوانان این مرز و بوم را نشان می دهد.

سخن آنکه عزت اسلامی کشور ایران که مرهون خدمات نسل اول انقلاب اسلامی ایران است، دارای ریشه های عمیق معنوی است و شایسته است با واکاوی دقیق عوامل پیروزی و تبیین آن برای نسل جوان، مدل پیروزی را برای فائق آمدن در جنگ نرم فرهنگی ترسیم کنیم. /909/ی702/ر



 
ارسال نظرات