شمارگان فصلنامه آیین حکمت دورقمی شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، فصلنامه آیین حکمت به عنوان نشریه پژوهشی در قلمرو حکمت و کلام اسلامی از سوی دانشگاه باقر العلوم علیه السلام منتشر می‌شود.

در این شماره می خوانید: «ارتباط علم حصولی با علم حضوری»، «واکاوی مسأله حشر حیوانات از دیدگاه ملاصدرا»، «بررسی رابطه عقل و ایمان از دیدگاه پل تیلیش»، «وجود از منظر کانت»، «علم غیب از دیدگاه حکما و شریعت اسلامی»، «تأثیر پذیری ملاصدرا از ابن عربی در مسائل نفس شناسی»، «بررسی و نقد مقاله فیلسوف ـ پیامبر در فلسفه سیاسی ابن سینا».

ارتباط علم حصولی با علم حضوری

فاطمه حسناتی

چکیده: تفسیر علم به حضوری و حصولی از ابتکارات فلاسفه اسلامی است. اولین بار ابن سینا به این تقسیم اشاره کرد و پس از او شیخ اشراق، به گونه ای شفاف، بر این تفکیک تصریح کرد و از آن بهره برد.

بنابر مشهور، علم حضوری علمی است که در آن، واقعیت معلوم بدون واسطه صورت حاکی نزد عالم حاضر می شود اما علم حصولی معرفتی است با واسطه صورت حاکی. از همین جاست که مهمترین تفاوت این دو علم، می نماید: خطاناپذیری علوم حضوری و خطاپذیری علوم حصولی. در نتیجه، معرفت حضوری معرفتی یقینی است و شناخت حصولی نیازمند احراز صدق و اثبات مطابقت با واقع.

به دنبال این مباحث، این پرسش در ذهن شکل می گیرد که آیا رابطه ای میان علوم حصولی و حضوری وجود دارد؟ و آیا می توان شناخت های حصولی و خطاپذیری و غیر یقینی را بر معارف حضوری خطا ناپذیر و یقینی مبتنی کرد و از این رهگذر، صدق و اعتبار علوم حصولی را تضمین نمود؟ مرحوم علامه طباطبایی رحمه الله اولین کسی است که به این رابطه تصریح نموده و بحث (ارجاع علوم حصولی بر حضوری) را مطرح ساخته است.

در این پژوهش بر آنیم تا معانی و تفاسیر مختلفی که از ارجاع علوم حصولی به حضوری ارائه شده را بیان کنیم و همه روابط ممکن میان علوم حصولی و حضوری را به تصویر بکشیم.

واکاوی مسئله حشر حیوانات از دیدگاه ملاصدرا

سید محمد علی دیباجی

مسلم شوبکلائی

چکیده: ذهن جوانی که این نوشتار را قلم زده اشت، ایستاده بر سکوی استوار اندیشه های آسمانی فیلسوف بلند آوازه شیرازی، تکیه گاهی جز متون کهن ندارد. پرونده ادراک، خیال، نفس حیوان، و در نهایت حشر حیوانات بدین امید از لابلای سخنان این اندیشمند بزرگ، و در قیاس با سخنان فیلسوفانی چون ابن سینا وشیخ اشراق، ورق زده شد که باز خوانی گذشته ساحتی جدید فراروی آینده باز کند.

نقطه آغازین سخن تعریف ادراک و بین اقسام آن است تا به ثبوت برساند که حیوانات نیز در حد خود می فهمند. گام دوم مددگیری از قول به تجرد خیال، این شاهکار صدرایی، برای اثبات تجرد نفوس حیوانی است. نهایت سخن عرضه دورنمایی از حشر حیوانات است. این بخش از سخن اگرچه یقینی فلسفی نباشد اما مستدل و در برخی موارد دستکم مستند است.

بررسی رابطه عقل و ایمان از دیدگاه پل تیلیش

مصطفی صالحی

چکیده: پل تیلیش، معاصر، در باب چیستی ایمان و چگونگی رابطه آن با عقل نظریه ای خاص ارائه داده است. به نظر او، ایمان نه علم به حقیقتی است، نه اعتقاد به گزاره ای، نه اختیار عقیده، و نه احساس شخصی خاصی نسبت به کسی یا چیزی؛ هر چند همه این ها در ایمان نقش دارند. ایمان در نگاه تیلیش، به عنوان حالت دلبستگی واپسین، عمل کل شخصیت است که در محور حیات شخصی روی می دهد و کل شخصیت را در برمی گیرد. او عقل را به ابزاری و هستی شناختی تقسیم کرده، بر این باور است که عقل ابزاری، به معنای روش علمی، دقت منطقی و محاسبه گری فنی، صورت انحطاط یافته عقل هستی شناختی است که به معنای مبدأ معنا و ساختار، و مبدأ معیارها و اصول است. تیلیش معتقد است که عقل و سایر حیثیت های شناختی، چون علم، قدرت قضاوت درباره ایمان را ندارند. حقیقت ایمان کاملا بر کنار از حقیقت عقل است. این تلقی او از ایمان و عقل، و نیز دیدگاه غیر شناختاری وی درباره ایمان از سوی منتقدان مسیحی مورد نقد واقع شده است. این نوشته در نظر دارد دیدگاه تیلیش در مورد رابطه ایمان و عقل را با توجه به مبانی اسلام نیز مورد نقد و بررسی قرار دهد.

وجود از منظر کانت

مهدی عبداللهی

چکیده: فهم آرای ایمانوئل کانت و تلقی درست از آن ها تنها با توجه به فضای سوبژکتیویستی فلسفه نقادی وی امکان پذیر است. از این رو، در بررسی دیدگاه وی در باب وجود نیز به حتم باید بنیان های فکری او، مانند تفکیک نومن از فنومن و انسداد باب علم به نومن خارجی، لحاظ گردد.

کانت وجود را از ساحت واقعیت عینی خارجی به مقوله ذهنی فرو کاسته و در ساحت ذهن نیز با انکار وجود اسمی (محمولی)، تنها وجود حرفی را پذیرفته است. بدین ترتیب، کانت وجود را ساحتی از ساحت های واقعیت به شمار نیاورده، آن را امری کاملا ذهنی می انگارد. در حیطه ذهن نیز، وجود مفهومی در کنار سایر مفاهیم نیست تا با حمل آن بر یک موضوع، مفادی به محتوای موضوع یاد شده افزوده شود بلکه وجود رابطی میان موضوع و محمول (در هلیت مرکب) یا خود موضوع (در هلیت بسیط ) را وضع می کند.

علم غیب از دیدگاه حکما و شریعت اسلامی

اسدالله کرد فیروزجایی

چکیده: علم غیب از معرفت های غیر حسی است که دستیابی به آن برای انسان های معمولی دور از انتظار است و فقط برای بعضی از انسان های مهذب و پیراسته از دلبستگی های دنیا حاصل می شود. نوشتار حاضر بر آن است با تبیین دیدگاه های بعضی از حکمای الهی و با نگاه به متون شریعت اسلامی به این مطلب بپردازد که با صیقل دادن قلب ها و برطرف نمودن موانع می توان به عالم غیب دست یافت. بنابراین بسیاری از انسان ها می توانند از علوم غیبی برخوردار شوند و علم غیب اولا و بالذات مختص خداوند است اما با اذن خدا، پیامبران، اوصیا و دیگر اولیای الهی می توانند ازآن برخوردار شوند.

تأثیر پذیری ملاصدرا از ابن عربی در مسائل نفس شناسی

بهزاد مرتضایی

چکیده: از جمله مسائل مهم مبحث معرفت شناسی،مسأله چگونگی رابطه نفس با صور علمی است که در بین فلاسفه محل نزاع و اختلاف شدید بوده است. تقریری که ملاصدرا از نفس و رابطه آن با صور علمی ارائه می دهد، راه حل جدید و مناسبی در این مورد است.

تعریف و تحلیل جدید از نفس و قوای آن در حکمت متعالیه متأثر از دیدگاه عرفانی ابن عربی در خصوص مشابهت نفس انسانی و افعال آن با تجلی حق تعالی در مخلوقات است؛ خداوند متعال نفس انسانی را مثالی برای ذات، صفات و افعال خویش خلق نموده است.

بررسی و نقد مقاله فیلسوف ـ پیامبر در فلسفه سیاسی ابن سینا

عباسعلی منصوری

چکیده: اغلب کسانی که درباره آرای سیاسی ابن سینا نوشته اند به طور ضمنی اعتراف نموده اند که ابن سینا، درباب سیاست و تدبیر مدن، اندیشه سیاسی به معنای رایج ندارد. در این میان، جیمز دابلی و موریس در مقاله ای تحت عنوان (فیلسوف ـ پیامبر در فلسفه سیاسی ابن سینا) نگاهی متفاوت به فلسفه سیاسی ابن سینا دارد که تقریبا در تعارض کامل با دیگر دیدگاه های مطرح در این باب است.

موریس معتقد است که از نظر ابن سینا فلاسفه تنها مفسران ذی صلاح میراث نبوت هستند؛ شیخ برای انبیا هیچ مرتبه خاص و ویژه ای که سایر انسان ها نتوانند به آن برسند، قائل نیست و قوه حدس و عقل قدسی را مشترک بین نوع بشر می داند، نه مختص به انبیا. از این رو، منبع علم انبیا یک منبع متداول برای همه است. ابن سینا جهت تشویق به تعقیب فلسفه و نشان دادن هماهنگی میان شرع و عقل، در مباحث مربوط به سیاست مجبور به سکوت بوده است و سخنان شیخ در باب سیاست عقیده واقعی او نیست. موریس معتقد است که از نظر ابن سینا آمریت سیاسی مختص فلاسفه است و نقش اصلی در سیاست را به فلسفه می دهد. در این نوشتار چکیده سخنان و مقاصد اصلی نویسنده این مقاله را ذیل پنچ عنوان آورده، در پایان هرعنوان به نقد و بررسی آن پرداختیم.

دهمین شماره فصلنامه آیین حکمت به صاحب امتیازی دانشگاه باقر العلوم علیه السلام و مدیر مسؤولی شمس الله مریجی در 216 صفحه با قیمت 2100 تومان منتشر شده است./913/پ202/ق