دهمین شماره فصلنامه آموزه های فلسفه اسلامی منتشر شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، دهمین شماره فصلنامه آموزه های فلسفه اسلامی با هفت مقاله تخصصی با موضوع فلسفه اسلامی از سوی دانشگاه علوم اسلامی رضوی منتشر شده است.

در این شماره می خوانید: «معیار در جوهر و عرض بودن مقوله ها»،‌ «تحلیل و نقد دیدگاه ملاصدرا درباره سنخیت علت و معلول»، ‌«تحلیل و نقد دیدگاه ملاصدرا درباره معاد جسمانی»،‌ «رویکردی تاریخی به مقوله معرفت شناسی در تاریخ فلسفه غرب و فلسفه اسلامی»،‌ «رابطه سعادت و سیاست از دیدگاه فارابی»،‌ «نقد و بررسی دیدگاه بولتمان درباره معجزه»، ‌«نقش عقل فعال در مسأله نبوت از منظر ابن سینا و ملاصدرا».

معیار در جوهر و عرض بودن مقوله ها

جعفر شانظری

هوشنگ زارع

چکیده:‌ تقسیم بحث بر انگیز موجود به جوهر و عرض از تقسیم های اولیه در باب موجود ممکن است. با اینکه فلاسفه ای چون ارسطو،‌ ابن سینا، ‌ملاصدرا، ‌دکارت، کانت و... متفقا جوهر را به (وجود لا فی موضوع) و عرض را به (موجود نیازمند به موضوع) تعریف می کنند، در اقسام و تعداد مصادیق آن ها اختلاف نظر وجود دارد. با وجود این برخی فلاسفه حسی و تجربه گرا وجود جوهر را یکسره انکار کرده اند.

فلاسفه ملاک تشخیص جوهر و عرض را در شناخت ذاتیات و عرضیات می دانند و تفاوت تشخیص مصادیق این دو را به حوزه معرفت شناسی و نحوه نگرش به هستی و اینکه چه چیزی مبدأ شناخت به شمار می آید، ‌باز می گردانند.

در این مقاله ضمن بیان آرا و دیدگاه ها درباره مقولات به ملاک جوهر و عرض بودن مقولات پرداخته شده است.

تحلیل و نقد دیدگاه ملاصدرا درباره سنخیت علت و معلول

رضا اکبریان

حجت اله مرزانی

چکیده: یکی از فروع مهم اصل علیت،‌ قاعده سنخیت علت و معلول است. توجه فیلسوفان در مباحث مربوط به علیت بیشتر متوجه خود اصل علیت و ضرورت علّی – معلول بوده و کمتر به قاعده سنخیت پرداخته شده است. ملاصدرا در این باره بیش از فیلسوفان پیشین خود به بررسی و کندوکار پرداخته و مطالبی نو را مطابق مبانی نظام فلسفی اش عرضه کرده است. این مقاله با نگاهی تاریخی و تحلیلی به چیستی،‌ تبیین و گستره قاعده سنخیت علت و معلول در فلسفه اسلامی و به ویژه حکمت متعالیه و دیدگاه های ملاصدرا پرداخته و در فرجام به این نتیجه رسیده است که سنخیت علت و معلول دو معنای حداقلی و حداکثری دارد. معنای حداقلی بر مبنای نظام های فلسفی قبل از حکمت متعالیه تبیین می شود اما معنای حداکثری با توجه به مبانی خاص حکمت متعالیه چون اصالت وجود و تشکیک وجود تبیین می گردد. با این تفکیک آشکار می شود بسیاری از مخالفت ها با قاعده سنخیت علت و معلول در حقیقت متوجه معنای حداکثری سنخیت است و معنای حداقلی پذیرفته بیشتر فیلسوفان است.

تحلیل و نقد دیدگاه ملاصدرا درباره معاد جسمانی

محمد اسحاق عارفی

چکیده: معاد جسمانی از مسائلی است که متفکران اسلامی در کیفیت و استدلال بر آن اختلاف دارند. ملاصدرا از کسانی است که بر اساس مبانی فلسفی خود بدیع ترین دیدگاه را در این باره ارائه کرده و آن را با برهان عقلی به اثبات رسانده است. نظریه او در این باره موافقان و مخالفان زیادی را در پی داشته که هریک به نقد یا تأکید آن همت گماشته،‌آن سان که موافقان آن را درست ترین دیدگاه به شمار آورده و مخالفان باطل و گمراه کننده اش خوانده اند. به نظر می رسد بسیاری از این انتقادها قابل دفاع نیست و ناشی از عدم درک مبانی فلسفی ملاصدراست، ‌ولی در عین حال نظریه او در این باره خالی از ابهام نیست.

رویکردی تاریخی به مقوله معرفت شناسی در تاریخ فلسفه غرب و فلسفه اسلامی

قاسم کاکایی

حسن رهبر

چکیده:‌ با ورود سوفسطاییان به عرصه تفکر یونان، ‌امکان معرفت تردید آمیز گشت. با وجود این، افلاطون نخستین کسی بود که مباحث معرفت شناسی را به طور خاص بررسی کرد و به همین جهت او را به راستی می توان بانی معرفت شناسی نامید. از این دوران به بعد،‌ اکثر فیلسوفان به بررسی معرفت و هستی شناسی ادراک پرداختند و این امر تا عصر جدید ادامه پیدا کرد، ‌هر چند هیچ گاه معرفت شناسی به معنای خاص آن در این دوران هستی نیافت. در بین فیلسوفان مسلمان نیز همواره علم و نحوه تشکیل آن به بحث گذاشته می شد اما معرفت شناسی به معنای امروزی آن تا قبل از حکمت متعالیه دیده نشد. نویسندگان در این مقاله سعی خواهند داشت تاریخچه کاملی را از روند معرفت شناسی از یونان باستان تا ابتدای عصر جدید و از شروع فلسفه اسلامی (کندی) تا قبل از حکمت متعالیه بررسی کنند.

رابطه سعادت و سیاست از دیدگاه فارابی

اعلی تورانی

سیده نرجس عمرانیان

ام البنین مرتضوی

چکیده:‌ سعادت مسأله فلسفی است که به دلیل بیان بر ترین منزلت و غایت کمال تعقل آدمی پیوسته توجه فیلسوفان را به خود جلب کرده است. پرسش اصلی این مقاله، تبیین دیدگاه فارابی درباره سعادت و تأثیر سیاست بر آن است. سیاست فعل و تدبیر رئیس مدینه فاضله است و این تعریف بر اساس تعالیم دین که در نهایت تمام افراد مدینه را به سعادت می رساند، ‌شکل گرفته است. از منظر فارابی عواملی چون تعقل، قوه ناطقه و عقل فعال، بنیان فلسفی سیاست را پی می نهد و لذا به سعادت منتهی می شود. مدینه فاضله نیز طبق دیدگاه وی با تکیه بر رئیس آن شکل می گیرد. او به مدد دانایی، ارتباط با عقل فعال و شناخت حقیقی، ‌وظیفه رساندن مردم را به سعادت عهده داراست. فارابی از علمی مدنی یاد می کند که به بررسی افعال و اخلاق می پردازد تا این نکته را تبیین کند که گسترش هنجاری اخلاقی در میان مردم با حکومتی امکان پذیر است که تنها با نیروی خدمت و فضیلت دست به چنین کاری می زند. حاصل این خدمت سیاست است و هدف علم سیاست، سعات علمی آدمی است. پس سیاست سعادت انسان را رقم می زند.

نقد و بررسی دیدگاه بولتمان درباره معجزه

داور حیدری

چکیده: تلاش برای سازگار نشان دادن آموزه های دینی و اندیشه مدرنیسم وجهه همت بسیاری از متکلمان مسیحی عصر حاضر بوده است یکی از متکلمان رودلف بولتمان است وی با پذیرش بی چون و چرای جهان بینی مدرن می کوشد با ارائه تفسیر وجودی از دین، آن را با نیازهای وجودی انسان مدرن هماهنگ سازد. او به عنوان یک متکلم مسیحی، ‌تعالیم عهد جدید را اساطیری می داند که با جهان بینی علم جدید در تعارض است. راه حل وی اسطوره زدایی از آموزه های دینی و تأویل آنها به طور وجودی است. از جمله آموزه هایی که به شدت مورد انکار بولتمان واقع شده، معجزه است. در این مقاله این موضع بولتمان مورد نقد و بررسی قرار می گیرد.

نقش عقل فعال در مسأله نبوت از منظر ابن سینا و ملاصدرا

فروغ السادات رحیم پور

فاطمه زارع

چکیده: نقش آفرینی عقل فعال برای رساندن انسان به سعادت و کمال نهایی اش در آثار فلاسفه ای همچون ابن سینا و ملاصدرا مشهود است. از سویی، غایت مراتب انسان در سعادت و کمال، ‌مرتبه نبوت است و پیامبر کسی است که صاحب حدس قوی و صائب است و مراتب عقل نظری و عملی وی در پرتو ارتباط با عقل فعال به فعلیت تام رسیده و بدین وسیله لایق دریافت وحی شده است و وحی که توسط عقل فعال به نبی می رسد، نیز در مسیر بالندگی هر چه تمام تر عقل نظری و عملی وی،‌ مدد رسان می شود. ابن سینا و ملاصدرا هر دو، قائل به نفس قدسیه ای هستند که با قوه حدس خویش،‌ در زمان بسیار کوتاه به کلیه معقولات و علوم و صور عقلی، بدون تعلم نائل می گردد و چنین نفسی را نبی می نامند. ابن سینا دریافت وحی از عقل فعال را از طریق عقل قدسی می داند و ملاصدرا معتقد است که قوه عاقله نبی در مرتبه عقل بالمستفاد،‌ با عقل فعال (متحد) می گردد. در این پژوهش به بررسی این دو نظر می پردازیم.

دهمین شماره فصلنامه آموزه های فلسفه اسلامی به صاحب امتیازی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدیر مسؤولی محمد باقر فرزانه در 174 صفحه با قیمت 2000 تومان منتشر شده است./913/پ202/ق