فصلنامه حسنا در گام چهاردهم
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، چهاردهمین شماره فصلنامه حسنا در برگیرنده شش نوشتار تخصصی با موضوع علوم قرآن و حدیث منتشر شد.
در این شماره می خوانید: «غوغای کلمات؛ سخن سردبیر»، «مقایسه چند معنایی در تفسیر الکشاف و مجمع البیان»، «سیاق در قرآن»، «علل و اسباب لعن در قرآن»، «ابعاد و ضوابط دعوت به قرآن در سیره امام رضا علیه السلام»، «معناشناسی أوزان أفعال در قرآن کریم» و «تعارض در احادیث و روش های حل آن».
مقایسه چند معنایی در تفسیر الکشاف و مجمع البیان
محمود شهبازی
نرگس شیرازی
چکیده: اشتراک لفظی در کنار ترادف و اضداد، از جمله مباحث معناشناسی است که زبان شناسان پیشین بدان پرداخته اند و تعریف هایی نیز از آن ارائه داده اند. زبان شناسان معاصر بر این باورند که در بررسی اشتراک لفظی باید میان دو اصطلاح «چند معنایی» و «اشتراک لفظی» تفاوت گذاشت. در اشتراک لفظی، دو واژه قاموسی از روی تصادف، ساختار صرفی واحدی پیدا می کنند و هر یک با حفظ معنای خود، هم آوا و هم نویس می شوند و در پدیده چند معنایی، یک واحد زبانی پس از انتقال و تغییر معنایی در گذر زمان، از چند معنا برخوردار می شود.
رابطه معنایی میان معنای یک واژه یا هسته معنایی، حوزه معنایی مشترک برای معنای یک واژه، ریشه شناختی واژگان و در نظر گرفتن مؤلفه های معنایی از جمله روش هایی است که زبان شناسان معاصر برای تفکیک «چندمعنایی» از «اشتراک لفظی» پیشنهاد کرده اند. در این جستار، مقوله چند معنایی در دو تفسیر ادبی و واژگان قرآن را با رویکردی معناشناسانه مورد بررسی قرار داده اند. واژگان چند معنا چون «الصریم»، «النجم»، «الرهو» و ... در این دو تفسیر، در روند تغییر معنایی خویش، راه هایی چون گسترش معنایی، تخصیص معنایی، انتقال معنایی از راه مجاز و استعاره را پیموده اند.
سیاق در قرآن
سید علی هاشمی
چکیده: یکی از قرائنی که در فهم آیات قرآن کریم و پی بردن به مقصود خداوند نقش دارد، قرینه سیاق یا دلالت سیاق است. برخی اهمیت آن را تاحدی می دانند که گفته اند دلالت سیاق از بزرگ ترین قراینی است که بر مراد متکلم دلالت دارد؛ هر که آن را نادیده انگارد، در دیدگاه خود گرفتار خطا خواهد شد. با این حال در تعریف و حدود و شرایط قرینه سیاق در علومی که بایسته طرح این موضوع در آن علوم است، به صورت روشن نقد و بررسی نشده است. در این مقاله ضمن بیان اهمیت دلالت سیاق، تعاریف سیاق، انواع سیاق در قرآن و شرایط تحقق آن در آیات مطرح می شود.
علل و اسباب لعن در قرآن
مهدی اکبرنژاد
امان الله ناصری کریم وند
چکیده: در این نوشتار به تشریح معنا و مفهوم لعن، علل و اسباب لعن و عاقبت ملعونین در قرآن کریم پرداخته شده است. معنای لعن دور شدن از رحمت خدا و دچار شدن به عذاب الهی است و این دور شدن از رحمت و گرفتار شدن به عذاب الهی علل و اسبابی دارد که عبارتند از: کفر، دروغ، تهمت، شرک، سوء ظن به خدا، اذیت خدا و رسول او، نقض عهد، نافرمانی از اوامر خدا، کفر بعد از ایمان، کبر و غرور، ظلم، قتل عمد مومن، قطع صله ارحام، فساد در زمین، کتمان حق و خودداری از نهی از منکر. از دیدگاه قرآن افرادی که این اعمال را انجام داده اند مورد لعن خدا و رسولان او قرار گرفته و به سرنوشتهای بسیار بد و نافرجام دنیوی و اخروی گرفتار شده اند.
ابعاد و ضوابط دعوت به قرآن در سیره امام رضا علیه السلام
جواد محمدی
چکیده: قرآن و اهل بیت علیهم السلام هرگز از یکدیگر جدا نمی شوند و همواره مردم را به یکدیگر دعوت می نمایند. دعوت و فراخوانی به سوی قرآن در سیره امام رضا علیه السلام دارای ابعاد و مراتب گوناگونی است: دعوت زبانی و توصیفی (شامل: بیان فضایل قرآن، بیان ثمرات و فوائد انس با قرآن و توجه دادن به ابعاد مختلف کتاب خدا)، دعوت عملی (شامل: قرائت قرآن، تفکر و تدبر در آن، تعامل مجیبانه با قرآن و حضور حقیقی در محضر آن، استناد فراوان به قرآن در بیانات و مناظرات، معیار قرار دادن قرآن در همه امور) و دعوت ذاتی و وجودی. دعوت و هدایت مردم به سوی قرآن در سخنان و سیره امام هشتم علیه السلام، دارای خصوصیات و ضوابطی نیز هست که عبارتند از: دعوت مردم به قرآن توام با دعوت به اهل بیت علیهم السلام، دعوت به قرآن همراه با دعوت به رعایت و به کار بستن اصول فهم و تفسیر قرآن (شامل: پرهیز از تفسیر به رای، ارجاع محکمات و متشابهات، لزوم استفاده از عقل ، لزوم به کارگیری رعایت روایات صحیح، لزوم استفاده از دیگر آیات، توجه به شان نزول و اسباب نزول و ...)
معناشناسی أوزان أفعال در قرآن کریم
محمود شهبازی
سمیه ماستری فراهانی
چکیده: دانش معناشناسی یکی از شاخه های زبان شناسی است که به بررسی معنا در بافت کلامی می پردازد. در این جستار سعی بر آن است تا به بررسی معنا شناسی اوزان افعال در قرآن کریم بپردازیم. مطالعه روابط در درون این حوزه معنایی، شامل کشف وزن های اشتقاقی و حوزه های معنایی صرف و سپس یافتن پیوند معنایی میان این اوزان است. در پژوهش های معناشناسی و تصریفی این قاعده روشن است که ساختار و معنا با یکدیگر در تعامل هستند و تعداد حروف کلمه دارای رابطه مستقیم با افزایش کمی و کیفی معنای واژگان است. در نتیجه تفاوت معنایی که در اوزان افعال است، برگرفته از تفاوت در بناء و ساختار این افعال است؛ ولی در اصل و ریشه در یک میدان معنایی قرار می گیرند و با یکدیگر دارای پیوند معنایی هستند. پس در زبان شناسی نوین بحث ترادف محض درون زبانی تقریبا منتفی است و این نکته مؤید این مطلب است که در حوزه معنا شناسی زبان، الفاظ و کلمات به طور کامل مترادف نیستند، بلکه متقاربة المعنی هستند. حال با توجه به این مباحث سیر معنایی اوزان افعال در قرآن کریم را مورد کاوش قرار می دهیم.
تعارض در احادیث و روش های حل آن
مهدی آشناور
چکیده: بحث تعادل و تراجیح یا بحث تعارض ادله از مباحث مهم اصولی است که جایگاه خود را از خاتمه و مباحث حاشیه ای اصول فقه، به حدی به مباحث پایه ای اصول و فقه الحدیث تغییر داده است که برخی آن را از مهمترین مسائل اصولی و فقه الحدیثی بر شمرده اند.
تعارض بین دو دلیل گاه غیر مستقر است، گاه مستقر. تعارض بین دو دلیل غیر مستقر، از رهگذر جمع عرفی مرتفع و از دایره بحث خارج می شود، مانند دو دلیل عام و خاص و مطلق و مقید؛ اما تعارض بین دو دلیل مستقر یا از هر جهت (سند، دلالت و جهت صدور) همتا و متعادلین هستند و دو گزینه تساقط هر دو یا تخییر بین آن دو، مورد توجه اصولیان و علمای فقه الحدیث قرار گرفته یا یکی از دو دلیل دارای امتیاز بر دیگری است. این امتیاز یا در اخبار علاجیه ذکر شده یا در روایات مزبور ذکر نشده است. در چنین موردی دو گزینه تخییر و ترجیح دلیل دارای مزیت، مورد توجه قرار گرفته و گزینش هر یک راه ویژه ای را در استنباط احکام شرعی از دلایل متعارض، فرا راه مجتهد می نهد.
در این مقاله ابتدا به تعریف تعارض پرداخته ایم و علت وجود آن، راههای حل تعارض و همچنین بحث مرحجات را پیش کشیده ایم و با آوردن نمونه هایی از احادیث متعارض، روش های حل تعارض را بیان نموده ایم.
چهاردهمین شماره فصلنامه حسنا به صاحب امتیازی و مدیر مسؤولی حمیده شریعتی نیاسر، ویژه پاییز 1391 در 195 صفحه با قیمت 1200 تومان منتشر شده است./913/پ202/ق