شماره دوم گاهنامه مطالعات اجتماعی و رسانه + متن

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این گاهنامه با عناوین زیر گرد آوری شده است: «درآمدی بر سبک زندگی اسلامی، رسانه و تربیت جوان، نقش رسانه در ارتقای تولید ملی، مردم‌سالاری دینی الگویی برای جنبش‌های دینی و راه‌کارهای رسانه‌ای ترویج کتاب و کتاب‌خوانی»

درآمدی بر سبک زندگی اسلامی

حمید فاضل قانع

چکیده: سبک زندگی، مجموعه­ای از الگوهای نظام­مند رفتاری است که خاستگاه آن را باورها، ارزش­ها و هنجارهای شکل­گرفته در یک فرهنگ یا خرده‌فرهنگ تشکیل می­دهد. از آنجا که فرهنگ جوامع بشری، به میزان بسیاری از عامل دین اثر می‏پذیرد، طبیعی است که آموزه­های دینی در شکل‌گیری سبک زندگی مؤثر باشد. دین اسلام نیز که آموزه‌های آن به تمام ابعاد و زوایای زندگی انسان توجه، و او را تا رسیدن به سعادت جاودان راهبری می‌کند، در سه سطحِ بینش، گرایش و کنش، الگوهایی را ارائه کرده است که بر اساس آن، می­توان در فرهنگ‌های گوناگون بشری، سبک زندگی اسلامی را پایه‌ریزی کرد. در این پژوهش، کوشیده‏ایم بستری مناسب برای درک آموزه‌های اسلامی و الگوگیری از آنها برای ایجاد شیوه‌ای از زیستن بهتر انسانی فراهم آوریم. همچنین در این نوشتار، به نقش و جایگاه رسانه‌های همگانی، به‌ویژه رسانه ملی در فرآیند ترویج و تثبیت سبک زندگی اسلامی توجه کرده‏ایم.

رسانه و تربیت جوان

قاسم کرباسیان

چکیده: جوانان، مهم‌ترین سرمایه اجتماعی و منبع پیشرفت و تعالی هر جامعه‌ به شمار می‌روند. از این رو، نهادهای تربیتی جامعه باید در راستای هدایت و تربیت این نسل نوخاسته که در ابتدای مسیر زندگی به سر می‌برند، بسیار بکوشند. در این میان، نهاد رسانه که در جامعه اسلامی، کارکرد مهم تربیت را در سرلوحه وظایف خود می‌بیند، اهمیت فراوان و نقش بسزایی دارد. بر این اساس، نوشتار حاضر می‌کوشد پاره‌ای از اصول و روش‌های تربیت را بررسی کند و در راستای تربیت جوانان، فرا روی رسانه ملی قرار دهد.

نقش رسانه در ارتقای تولید ملی

سیده صدیقه حسینی

چکیده: رسانه، یکی از ابزارهای انتقال ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی است و پیام مقام معظم رهبری مبنی بر حمایت از تولید ملی، کار و سرمایه ایرانی، نشان دهنده اهمیت این موضوع است. محدودیت‌های اعمال شده برضد ایران در حوزه‌های اقتصادی، فن‌آوری و صنعتی نیز اهمیت این موضوع را می‌رساند. در چنین شرایطی، لازم است رسانه‌ها زمینه‌های لازم را برای تنظیم فرهنگ تولید در فرهنگ جهاد اقتصادی فراهم آورند. به این ترتیب، رسانه صدا و سیما با توجه به کار ویژه‌های خود، نقش مهم و حیاتی در افزایش حمایت مردم و گروه‌ها از تولید ملی، کار و سرمایه ایرانی دارد. این پژوهش، در صدد بررسی نقش رسانه در ارتقای تولید ملی است.»

مردم‌سالاری دینی الگویی برای جنبش‌های دینی

محمد همتی

چکیده: در عصر حاضر، مدل‌های گوناگون حکومت تجربه شده و بشر منتظر تجربه‌های جدیدتر و مدل‌های حکومتی کارآمدتر است. جهان اسلام حتی آرمان‏های مدرن خویش، مثل آزادی و دموکراسی را نه در نظام دانایی غرب، بلکه ذیل جهان‏بینی اسلام مطالبه می‏کند. به همین دلیل است که امروزه در بین شعارهای مردم مصر و تونس، همان شعار همیشگی مسلمانان، یعنی «الاسلام هو الحل؛ اسلام تنها راه حل است» قرار گرفته است.

در این طرح برآنیم با زبان تأکید بر بدیهیات و تمایلات سرشتی، به اثبات و تبیین مردم‌سالاری دینی بپردازیم؛ به طوری که الگویی جامع از نظام مردم‌سالاری دینی برای ملت‌های مسلمان و جنبش‌های دینی ترسیم گردد.

از این رو، تبیین مردم‌سالاری دینی در این تحقیق، با مردم‌سالاری دینی که از سوی محققان حوزه تشیع بیان شده، اندک تفاوتی دارد؛ زیرا هدف ما، تبلیغ و تبیین مردم‌سالاری دینی در عموم کشورها و فرهنگ‌ها است و لازمه آن، این است که بیشتر از ادله عقلی و منطقی بهره بریم و بر امور مقبول نزد چنین مخاطبی تکیه کنیم و اگر از ادله تعبدی استفاده می‌کنیم، به ملاک مصلحت و مفسده آن اشاره نماییم. به همین دلیل، جمع بندی نهایی در این مباحث به عهده مخاطب است و اساساً به طور مستقیم به مباحث ولایت فقیه اشاره نشده است؛ زیرا براساس نظر مشهور شیعه، فقها با شرایط خاصی از سوی خداوند منصوب به حکومت‌اند؛ در حالی که اهل سنت این مسئله را نمی‌پذیرند و بسیاری از آنها، اجماع و اتفاق نخبگان و اهل حل و عقد را شرط می‌دانند و مشروعیت حاکم را به انتخاب مردم می‌دانند. البته برپایه دیدگاه شیعه، افزون بر مشروعیت الهی حاکم، مقبولیت مردمی نیز شرط است که توضیح آن در مقاله خواهد آمد.

در عین حال، روح مباحث و استدلال‌ها، مربوط به نظام ولایت فقیه است و مبتنی بودن قوانین بر شریعت اسلامی و آشنا بودن حاکم اسلامی با معارف دینی، از ارکان مردم‌سالاری دینی به شمار می‌آید؛ زیرا چنان‌که خواهیم گفت، اهل سنت نیز در اصل جاری شدن احکام اجتماعی اسلام شکی ندارند.

از این رو، کوشیده‌ایم از کلمات فقها و قرآن و احادیث بیشتر بهره بریم تا تنزلی از روح ولایت فقیه ـ نه خود ولایت فقیه که مورد قبول اهل سنت نیست ـ صورت نگیرد. بنابراین، اصلی‌ترین هدف این تحقیق، بیان الگویی از مردم‌سالاری دینی است که قابل انعطاف در ساختارهای گوناگون باشد و قابلیت پذیرش در جوامع غیر شیعی داشته باشد. رهبر معظم انقلاب درباره این مسئله چنین می‌فرماید:

مطلوب آنان ـ با اشاره به انقلاب مردم منطقه ـ «نظام مردم‌سالاری اسلامی» است؛ یعنی حاکمان با رأی مردم برگزیده می‌شوند و ارزش‌ها و اصول حاکم بر جامعه، اصول مبتنی بر معرفت و شریعت اسلامی است. ... این خود می‌تواند در کشورهای گوناگون به اقتضای شرایط، با شیوه‌ها و شکل‌های گوناگون تحقق یابد. (پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، 26/6/1390)

در پایان این مقاله، کوشیده‌ایم با توجه به شیوه‌های متنوع ارتباطی، راه‌کارهای مشخصی برای برنامه‌سازی در راستای تبیین مردم‌سالاری دینی ارائه کنیم.»

راه‌کارهای رسانه‌ای ترویج کتاب و کتاب‌خوانی

عیسی زارعی

چکیده: کتاب، یکی از ابزارهای کمال، رشد و تعالی انسانی است. گسترش فرهنگ مطالعه و ترویج کتاب و کتاب‌خوانی، یکی از بهترین و اثرگذارترین کارها در جهت توسعه، رشد و تعمیق فرهنگ بومی و مقابله با تهاجم‏ فرهنگی بیگانه به شمار می‌آید. از این رو، امروزه میزان انس و الفت ملت­ها با کتاب و مطالعه را، معیار سنجش رشد یافتگی و توسعه فرهنگی آنها قرار می­دهند. از طرفی، وسایل ارتباط جمعی و بیش از همه رادیو و تلویزیون، هر کدام به شکلی در توسعه فرهنگ نوشتاری و صنعت کتاب نقش دارند؛ هر چند عده­ای معتقدند این ابزارها، به نوعی محدودیت­ها و موانعی نیز در راه کتاب و کتاب‌خوانی هستند. مقاله حاضر، می‌کوشد همراه با یادآوری اثرگذاری‌ها و کارکردهای رسانه­های گروهی، تأثیر رسانه را بر فرهنگ مطالعه، و فعالیت­ها و اقدامات رسانه ملی را در خصوص ترویج کتاب و کتاب‌خوانی تبیین کند و در پایان، توصیه­ها و پیشنهادهایی برای بهینه­سازی اقدامات صورت گرفته، ارائه نماید.

جهت دسترسی به متن کتاب اینجا را کلیک کنید.

دومین شماره گاهنامه مطالعات اجتماعی و رسانه به صاحب امتیازی مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما و مدیر مسؤولی و سردبیری سید علی موسوی میرکلائی در 136 صفحه و با قیمت 4800 تومان به چاپ رسیده است./992/ن603/ق