در دو جلد منتشر شد؛
چهارمین نشست اندیشههای راهبردی آزادی
خبرگزاری رسا ـ کتاب دوجلدی چهارمین نشست اندیشههای راهبردی آزادی از سوی انتشارات پیام عدالت به چاپ رسید.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، جلد اول کتاب دو جلدی اندیشههای راهبردی آزادی شامل «مقدمه، بیانات رهبرمعظم انقلاب اسلامی، سخنان دبیر نشست صادق واعظ زاده و دو محور با عنوانهای فلسفه مبانی و شاخص های آزادی در اندیشه اسلامی و تطبیق فلسفه مبانی و شاخص های آزادی در اندیشه اسلامی و نظام لیبرال دموکراسی» و جلد دوم کتاب دارای چهار محور با نامهای «آزادی فرهنگی سیاسی و اقتصادی در نظام اسلامی در نظریه و عمل، ضمانتهای تحقق آزادی در نظام اسلامی و دستاوردهای انقلاب اسلامی در جهت تحقق آزادی در ایران و جهان، آزادی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ارزیابی تحقق آزادی در غرب از دو منظر نظام اسلامی و نظام دموکراسی لیبرال» است، که این دو محور دارای مقالاتی هستند.
در پیشگفتار این مجموعه آمده است: «این مجموعه، متن مقالات پذیرفتهشده در چهارمین نشست اندیشههای راهبردی با موضوع آزادی است که با شرکت گروهی از محققان و صاحبنظران مربوط در محضر رهبر فرزانه انقلاب اسلامی در آبانماه سال 1391 برگزار شد. متن بیانات معظمله در این نشست، روشنیبخش مطلع مجموعه است. بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران در رابطه با آزادی در بین غربی ها را می خوانیم: «حقیقت این است که بحث آزادی در بین غربیها، در همین سه چهار قرن حول و حوش رنسانس و بعد از رنسانس، یک شکوفائی بینظیری پیدا کرده. چه در زمینه علوم فلسفی، چه در زمینه علوم اجتماعی، چه در زمینه هنر وادبیات، کمتر موضوعی مثل مسئله آزادی در غرب، در این سه چهار قرن مطرح شده. این یک علت کلی دارد، علل پیرامونی هم دارد. علت کلی این است که این بحثهای بنیانی اصولی برای اینکه راه بیفتد،یک ماجراانگیزی لازم دارد؛ یعنی غالبا یک طوفان این بحثهای اساسی را به راه میاندازد.»
در بخش دیگری از این بیانات در این کتاب آمده است: «آزادی معنوی به آن معنائی که در بعضی از روایات ما هست و برخی از متفکرین ما مثل مرحوم شهید مطهری به آن اشاره کردند، برترین انواع فضیلتهای انسان است ـ در این شکی نیست ـ منتها این، محل بحث ما نیست. اصلا بحث ما درباره آزادی معنوی به معنای سلوک الی الله و قرب الی الله و پیش رفتن در وادی توحید ـ که آدمهائی مثل ملاحسینقلی همدانی یا مرحوم آقای قاضی یا مرحوم آقای طباطبائی محصول این هستند ـ نیست؛ بحث ما درباره آزادیهای اجتماعی و سیاسی، آزادیهای فردی و اجتماعی است؛ مسئله امروز دنیا این است. به یک معنا، یک آزادی دیگری وجود دارد که میتوان آن را آزادی معنوی دانست و آن، آزادی از چنگ عوامل درونیای است که مانع عمل آزاد ما در جامعه میشود، یا مانع آزاداندیشی ما در جامعه میشود مثل ترس از مرگ، ترس از گرسنگی، ترس از فقر، آزادی معنوی به معنای رهاشدن از قیود درونی و پابندیهای درونی است که نمیگذارد من جهاد بروم، نمیگذارد من مبارزه کنم، نمیگذارد من صریح حرف بزنم، نمی گذارد من مواضع خودم را آشکارا بگویم، من را دچار نفاق میکند، دچار دوروئی میکند. نکته بعدی این است که ما میخواهیم نظر اسلام را پیاده کنیم.
عنوانهای مقالات محور نخست این اثر عبارتند از: «مدخلی بر تعاملات آزادی و عدالت، آزادی در اندیشه شهید مطهری، مبانی تحدید حقوق وآزادیهای عمومی در گفتمان اسلامی، آزادی از منظر حکمت سیاسی متعالیه، تبیین جایگاه ومبانی فکری آزادی معنوی با تکیه بر اندیشه اسلامی،رویکرد مبنا شناسانه در مقوله آزادی از نگاه قرآن کریم، آزادی از نگاه مولایمتقیان حضرت علی علیه السلام، نسبت مسئولیت و آزادی در نظام ولایی با تأکید بر اندیشه امام خامنه ای، مفهوم آزادی انسان از نظر اسلام و قرآن،پیوند عدالت و آزادی در اندیشه اسلام، مصادر دینی آزادی و عدالت، آزادی و مؤلفه های آن در حکمت متعالیه ملاصدرا، حمایت قانون طبیعی اسلامی ازموهبت آزادی، روش شناسی مقایسه فلسفه آزادی در نظام اسلامی و نظام لیبرال دموکراسی، جایگاه اختیار و آزادی از دیدگاه اسلام، شاخصه های آزادی در اندیشه دینی، مفهوم آزادی در اندیشه علامه سید محمد حسین طباطبایی، تبیین آزادی و شاخص های آن در اندیشه های اسلامی با نگاهی بر مبانی و فلسفه، آزادی یا مسئولیت، نقش اختیار و خرد در رسیدن به آزادی با تکیه بر کلام اسلامی در سه فرقه اشاعره معتزله و شیعه، گامی در تبیین آزادی از منظری کلامی، آزادی ها و مسئولیت های مردم از دیدگاه اسلام، آزادی در دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی و مراتب اندیشه آزادی در تکامل بیداری اسلامی و هویت ملی ایران».
آزادی در اندیشه شهید مطهری
عماد افروغ
چکیده: از منظراستاد مطهری ، آزادی به مثابه گوهر انسان، هر چند ارزش آلی(وسیله ای) و نه غایی دارد، اما در جهت دستیابی به آرمانهای متعالی جایگاهی والا دارد. ایشان هر چند آزادی را به مانند لیبرالها،نبود مانع میدانند،اما بر خلاف آنان و همانند آرمان گرایان فلسفی، هم برجهت و غایت آزادی و هم بر رفع موانع درونی از طریق آزادی معنوی (تقوا،خویشتنداری و مبارزه با نفسانیات) اصرار میورزند. دستیابی به آزادی اجتماعی و رهایی از استثمار ،استخدام،اجبار و استعباد دیگران بدون این آزادی امکانپذیر نیست. در خصوص موانع آزادی نیز، هیچ مانعی و رادعی جز مصلحت انسانیت را موجه نمیدانند و هم شرط آسیبی هیوم ـ فرد تا آنجا آزاد است که به آزادی دیگران آسیب نرساند ـ و هم قاعده اکثریت را به نقد میکشند.
ایشان آزادی عقیده و بیان را به رغم برنتابیدن هر آزادی عقیدهای، یک حق تکوینی و طبیعی و به یک قرارداد میدانند که قابل دفع یا صرفنظر کردن باشد. به تعبیر ایشان، انسانگرایی غربی به دلیل ذات لذتگرایانه و مادیگرایانه خود و به دلیل بیتوجهی به سرسلسله معنویات، یعنی خداوند، ناتوان از توجیه حقوق انسانی است و راز خدافراموشی و خودفراموشی بشر امروز نیز در همین بیتوجهی نهفته است. نارسایی مفاهیم کلیسایی، پیوند تصنعی میان اعتقاد به خدا و سلب حقوق سیاسی و تثبیت حکومتهای استبدادی و فرض واهی ارتباط میان دموکراسی و بیخدایی، عوامل مؤثر در رشد مادیگری غرب به حساب میآیند. بر این اساس، در اندیشه ایشان رابطه متقارن بین خدا و انسان، در ساحت معرفت و فلسفه سیاسی جلوهای حیرتانگیز مییابد. همانگونه که فراموشی خدا به فراموشی انسان میانجامد، فراموشی انسان و ظرفیتها و قابلیتها و حقمداربودن او نیز میتواند به فراموشی خدا بینجامد. راه نجات، نه در اومانیسم یا خرد خودبنیاد و نه در تاریخیگری افراطی و متقابل آن است. راه نجات، شناخت انسان و قابلیتها و غایات او در بستری از ضرورتگرایی خدا بنیاد است.
از منظر استاد مطهری، آزادی اندیشه و تفکر از منزلتی برخوردار است که هیچ منطقه ممنوعهای را نمیتوان برای آن متصور شد. آزادی اندیشه و تفکر از لوازم تکامل اندیشه و روح انسانی و ایمان به مکتب خود است. در محیط آزاد برخورد آرا و عقاید است که میتوان شاه رشد هر چه بیشتر اسلام بود. ایشان ضمن تأکید بر حق آزادی عقیده، هر عقیدهای را نیز برخاسته از آزادی تفکر نمیدانند. عقیده متأثر از احساس و تعصب نه تنها راهگشا نیست که نوعی انعقاد اندیشه نیز به شمار میرود و چه بسا این عقاید ریشه در باورهای واهی و حتی استیلایی و هژمونیک داشته باشد و عملا جزء موانع بیرونی آزادی محسوب شوند. بر این اساس، عقیده دینی که بر مبنای تفکر نباشد و ضد عقل باشد، نمیتواند در مسیر سعادت باشد.
تبیین جایگاه ومبانی فکری آزادی معنوی با تکیه بر اندیشه اسلامی
امیر حسینزاده
چکیده: در این مقاله با هدف تبیین جایگاه و مبانی معرفتی آزادی معنوی، ابتدا مفهوم آزادی و تعاریف آن مورد بررسی قرار گرفته و مجموعه تعاریف از این مفهوم، ابتدا مفهوم آزادی و تعاریف آن مورد بررسی قرار گرفته و مجموعه تعاریف از این مفهوم در سه دسته طبقهبندی گردید؛ برخی اندیشمندان آزادی را مفهومی نظری و بسیط میدانند، برخی آن را نظری و مرکب دانسته و برخی آن را از مفاهیم بدیهی برمیشمارند؛ پس از نقد و بررسی تعاریف، دسته سوم تأیید شده است. در ادامه اقسام آزادی از دیدگاه اندیشمندان مطرح شده و آزادی معنوی به علت داشتن چهار ویژگی: مطلوببالذاتبودن، برتری متعلق، مقید نبودن به هیچ قیدی و توقف تحقق آزادیهای بیرونی بر آن، ارزشمندترین اقسام آزادی (در میان آزادیهای درونی و بیرونی) شناخته شده و انسان مقید به قیود نفسانی، ذات بینهایت خداوند متعال و مکان وصول انسان به حق تعالی، به عنوان سه رکن این آزادی معرفی و تبیین گردیده است و نظریات موجود در این زمینه مطرح و مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
«آزادی در نظام اسلامی و لیبرال دموکراسی از دیدگاه شهید مطهری، مفهوم آزادی و مناقشات آن، انسان علم و آزادی از دیدگاه اسلام و مواضع لیبرال دموکراسی، بررسی مقایسه ای مبانی اندیشه ای و کارکردهای مفهوم آزادی در انقلاب فرانسه و انقلاب اسلامی ایران، ازمعنا گرایی با لذت گرایی دو رویکرد به آزادی در دو سپهر معرفتی، تطبیق فلسفه مبانی و شاخص های آزادی در اندیشه اسلامی و نظام لیبرال دموکراسی، تطبیق فلسفه مبانی و شاخص های آزادی در اندیشه اسلامی و نظام لیبرال دموکراسی و جانب هنجاریهای تلقی اسلامی از آزادی» از مقالات محور دوم این اثر است.
آزادی در نظام اسلامی و لیبرال دموکراسی از دیدگاه شهید مطهری
بهرام اخوان کاظمی
چکیده: علامه مطهری آزادی را عدم مانع معنا کرده و با مقدم دانستن آزادی معنوی، این آزادی را چه در حوزه فردی و اجتماعی و چه در حوزه اخلاق سیاسی رهبران، زمینهساز آزادیهای اجتماعی میداند. مطهری به تفصیل، موانع مختلف و رادع آزادی (از جمله: طبیعت،انسانهای دیگر، و انگیزههای درونی)را به بحث گذارده است و مبانی آزادی را در سه اصل 1ـ اختیار 2ـ فطرت 3ـ عقل، اراده و تکامل انسان جستجو میکند. وی به عامل دین و اسلامیت با آزادی و جمهوریت و نفی حکومت مطلقه اعتقاد قطعی داشته و موضوع ولایت فقیه و رهبری را در جهت تأمین آزادی و .وافقت با این اصل مهم میداند و با اعتقاد به ضرورت نظارت مردم بر رهبری، مقام قدسی داشتن حکام و نقدناپذیری آنها را نفی میکند. در منظومه فکری استاد، تقوای ارادهمحور و نه شهوات تمایلمحور، اساس آزادی واقعی است. وی به شدت آزادی از نوع لیبرال دموکراسی را نقد نموده و آزادی واقعی اسلامی، مبتنی بر آزادی تقکر ـ و نه آزادی هرگونه عقیده و هوس ـ را بر آن ترجیح میدهد و با نیک دانستن طینت انسانها، نظریه اصلاح اجتماعی خود را بر دو اصل فطرت و آزادی بنا مینهد. مطهری نه تنها آزادی را با عدالت متعارض نمیداند بلکه آن دو را متمم و مکمل هم دانسته و در صورت تعارض احتمالی این دو ارزش بنیادی، بر تقدم عدالت ـ که برخلاف آزادی بیشتر وجهه اجتماعی دارد ـ پای میفشارد. استاد وجود اجبار و اکراه در نظم اسلامی را رد کرده و اختناق را مایه شکست این نظام میداند و بر انتقادپذیری حکومت اسلامی و آزادی مخالفین در بیان مستدل عقاید و نه آزادی توطئهگری، نفاق و اغراء به جهل تأکید میورزد.
بررسی مقایسهای مبانی اندیشهای و کارکردهای مفهوم آزادی در انقلاب فرانسه و انقلاب اسلامی ایران
مصطفی ملکوتیان
چکیده: در حالیکه انقلابهای فرانسوی در پایان قرن 18 به اومانیسم و تسلیم به عقل بشری تأکید مینمودند، به دلیل مبانی مادی صرف و اختلاف انقلابیها در معنای آزادی، کشور خود را برای دهههای متمادی در بیثباتی و درگیریهای خونبار فرو بردند. در مقابل، انقلابیهای اسلامی به دلیل اعتقاد به مبانی دینی، به گونهای منسجم به آزادی به عنوان بخشی از آرمان جامع انقلابی خود و نه به معنای مادیگرایانه غرب نگریسته و پس از پیروزی توانستند ثبات قابل اعتمادی پدید آورده و نظام جدید را بنیاد نهند.
محور سوم با عنوانهای زیر آذینبندی شده است: «مدل فرهنگی ایران در سایه دموکراسی اسلامی: راه حلی جهانی جهت آزادی از چالشهای اجتماعی در جوامع چند فرهنگی»، «آزادی، رقابت، شایستگی و شایسته سالاری»، «نظریه، الگو و راهبرد گسترش آزادی در نظام اسلامی»، «آزادی و مسئله ما»«مهندسی آزادی سیاسی متعالی در نگاه، نظریه و نظام جمهوری اسلامی در چشمانداز توسعه متعالی فراز آینده و در چالش ارتقای کارآمدی فرارو»، «گفتمان تعاملی آزادی در جمهوری اسلامی ایران»، «کاربرد مدل سه جانبه دانشگاه، صنعت و دولت در تبیین آزادی فرهنگی،سیاسی و اقتصادی در نظام اسلامی»، «شاخصهای آزادی در اندیشه اسلامی»، «اخلاق و آزادی»، «دموکراسی ،دیکتاتوری وکارکرد اقتصادی» و «آزادی سیاسی در قرآن».
مدل فرهنگی ایران در سایه دموکراسی اسلامی: راه حلی جهانی جهت آزادی از چالشهای اجتماعی در جوامع چند فرهنگی
مطلب آذری
چکیده: در ابتدای شکلگیری جهانی شدن که در اواخر دهه هفتاد قرن بیستم رخ داد، زمزمههایی از سوی برخی متفکران غربی در راستای منطبق نمودن این پدیده صرفا اقتصادی با آنچه در قاموس ادیان الهی تحت عنوان امت واحد شناخته میشد، به گوش میرسید که با هوشیاری علمای ادیان بویژه دانشمندان مسلمان، سیر افولی جهانیشدن پیشبینی شده و مورد انتقاد شدید ایدئولوژی اسلامی قرار گرفت. در واقع ایده اسلام درباره ایجاد امتی واحد بر پایه فهم متقابل افراد در برابر ارزشهای اجتماعی متفاوت جامعه خود میباشد. جهت درک بهتر و نهادینهکردن این ایده نقطه آغازین مباحث را ـ از دیدگاه یک سری متفکران (عمدتا غربی) قرن حاضر ـ ابتدا به بررسی مسائل فردی، سپس ایدئولوژیکی مربوط به جهانیشدن اختصاص دادهام و در نهایت جنبههای فرهنگی و چگونگی شکل گیری ایده اولیه فرهنگ واحد جهانی توسط این متفکران مورد بررسی قرار گرفته شده است. در پایان به مدل منحصر به فرد ایرانی ـ اسلامی پرداختهام که ضمن وارد نمودن انتقاداتی منطقی به فرمولهای غربی، مدلی بینقص و قابل تعمیم به تمام جوامع چند فرهنگی را معرفی کرده است. مدل مزبور با استعانت از دستورات دین مبین اسلام، راه حلی منطقی جهت آزادی جوامع چند فرهنگی از چالشهای اجتماعی عصر جهانیشدن را ارائه میدهد. شایان ذکر است که جهت جلوگیری از ایجاد هرگونه شبهه و نیز ارائه بحثی مقبول و منطقی در ارائه مدلی جهانی با این خصوصیات اکثر منابع مورد استفاده در این کتاب از اندیشمندان غربی و مورد تأیید سیر فکری دنیای مدرن امروزی است.
شاخصهای آزادی در اندیشه اسلامی
علی غضنفری
چکیده: آزادی از مفاهیم انتزاعی است که اندیشههای مختلف برای آن تعاریف گوناگونی ابداع نموده و هر یک با عینک خود به ارزیابی اجتماعی آن پرداخته اند. تعریفی که ما پسندیده ایم عبارت است از : عدم وجودمانع در برابر انجام اراده عقلانی و شرعی انسان. بنابراین آدمی در راستای انجام خواسته خود که وجهه عقلی و شرعی دارد، نباید محدودیتی ببیند. طبعا خواسته ای کهبهدیگران و خود ضرررساند چه زیانی که عقل و عقلا آن رازیان نامید باشند و یا شریعت ان را نپسندد، نباید به بهانه آزادی انجام گیرد.
آنچه این مقاله در پی آن است بیان حدود آزادی مشروع در اسلام است . بی شک اسلام دین هدایبت انسان به سوی معتود با ارائه عالی ترین راهکارهیا اعتقادی و عملیدر حوزه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی است. محدودیت خائی کهاین دین وضع کرده است همه در حهت همین هدف مقرر شده و اساسا هر محدودیتی خارج از این چارچوب مورد پذیرش نیست. ولی از آنجا که خواسته های متنوع انسان امکان انجاد تزاحم با خواست همنوعان خود در زندگی اجتماعی را بدنبال دارد، شریعت برای رفع و دفع این مرافعات ممنوعیت هائی وضع کرده است که هر کدام به ظاهر خواست انسان را محدود کرده است.
محور چهارم دربردارنده مطالب «ضمانت تحقق آزادی در نظام اسلامی»، «بازخوانی مؤلفههای تحقق آزادی در نظام اسلامی با رویکردی بر کلام علوی و آیات وحی» و «آزادی اندیشه و منافع ملی جمهوری ایران» است.
ضمانت تحقق آزادی در نظام اسلامی
محمدحسین پژوهنده
چکیده: در نوشته حاضر که به روش تحقیق کتابخانهای ـ آرشیوی؛و در مایه بنیادی ـ راهبردی؛ با شیوه توصیفی فراهم گردیده، چارچوبه کار عبارتاست از: پیش طلایه شامل چند پرفراز تمهیدی، دو بخش جستاری در مقوله هدف نوشتار، سپس نتیجهگیری و در آخر نیز منابع و ارجاعات به همراه پینوشتها که به صورت پیآیند نوشتار قرار دارند و به خاطر بسیار کوتاهبودن بحث از ارائه فهرست اجتناب ورزیده شده است. عصاره این نوشتار بیان دو نکته نسبتا روشن ولی غیر مورد توجه است: 1ـ یکسری ضمانتها برای تحقق آزادی در درون مکتب و دین اسلام به عنوان مقتضیات ذاتی نظام نهفته است؛ 2ـ سری دیگر آنها مربوط به شایستگیهای فردی و اجتماعی است . البته هر کدام زیرشاخه هایی بری التفات دارند که به آن ها اشاره می شود. با این حال قبل از پرداختن به اصل مسأله عبور از پیش طلایه یعنی مقدمه الجیش بحث ضرورت دارد.
محور پنجم با عنوانهای «آزادی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»«آزادی در الگوی سهگانه اسلام»، «آزادی یکی از مؤلفههای اصلی در تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، «راهبرد تلفیق آزادی معنوی و اجتماعی»، «چشماندازهای قرآنی آزادی در الگوی اسلامی پیشرفت»، «آزادی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از منظر: فرهنگ آکادمیک»، «تحلیل آزادی زنان رد الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»،«بررسی آزادی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، «مفهوم آزادی ونسبت آن با عدالت و پیشرفت در عرصه نظامسازی اسلامی»، «نسبت آزادی با پیشرفت و عدالت» و «جایگاه آزادیهای فردی و اجتماعی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» گردآوری شده است.
نسبت آزادی با پیشرفت و عدالت
حسن نوروزی
چکیده: در این نوشتاراز تقید آزادی به پیشرفت و عدالت سخن میرود. نکته اصلی این است که انسان برای پیشرفت روی به زندگی اجتماعی می آورد؛ از این رو، ناچار است که حقوق خود را به پیشرف جامعه خود مقید سازد و از حدود و ثغور آن تخطی نکند، در واقع نظام تصمیمگیری اجتماعی باید به گونه ای عمل کند که به پیشرفت ختم شود؛ در این صورت پیشرفت اجتماعی در اختیارات افراد سرریز میشود و سهم تإثیر آنها در تصمیمگیریها بالا میرود و افزایش کمی و کیفی پیدا می کند.
در حقیقت، آزادی در راه توسعه آزادی به کار گرفته می شود که به معنای توسعه حضور در فرآیند پیشرفت خواهد بود، از سوی دیگر اگر آزادی مقید به پیشرفت باشد،ناگزیر مقید به عدالت هم می شود؛ زیرا شرط تحقق پیشرفت، عدالت است و ساختارهای عادلانه سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، بسترساز پیشرفت هستند؛ لذا حق آزادی نباید در مقابل حق پیشرفت و حق عدالت معنا شود؛ بلکه باید مقید به آنها باشد. اگر ازادی به پیشرفت و عدالت، گره بخورد، از آنجا که مکاتب مختلف، تعاریف گوناگونی از این تکامل اجتماعی و عدالت ارائه میدهند، در تحلیل و تعریف آزادی نیز نقش خواهند داشت که البته مکتب وحی به دلیل تکیه به توحید و ولایت و ایثار، تنها مکتبی است که میتواند بسترساز آزادی اجتماعی و توسعه این آزادی باشد، ولی مکاتی مادی، به جای آزادی،اسارت و استیثار تحویل میدهند.
چشماندازهای قرآنی آزادی در الگوی اسلامی پیشرفت
حسن ستاریساربانقلی
چکیده: پژوهش حاضربه بیان مؤلفههای در برگیرنده آزادی در سیستم سازوکار الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با بهرهگیری از چشماندازها و مؤلفههای قرآن کریم میپردازد. به دلیل نقش کلیدی مفهوم آزادی در تداوم و بقای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و نیز اهمیت بنیادی توجه به چشم اندازهای قرآنی در این الگو، پژوهش حاضر تدوین گشته است. قرآن کریم به دلیل جامع و مانع و نیز بیزمان بودن، بستر مناسبی برای الگودهی و ترسیم دورنمای مطلوب مؤلفهها و تفکرات مرتبط با مفهوم آزادی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت است. هدف پژوهش تدوین و ترسیم چارچوب مفهوم آزادی مرتبط با الگوی اسلامی ایرانی و با بهرهگیری از افقهای قرآنی است. روش تحقیق به ضورت تحلیلی ـ توصیفی و با بهرهگیری از مطالعات کتابخانهای و تفاسیر قرآنی تدوین شده است. یافتههای حاصل از تحقیق، تدوین یازده محور کلی است که میتواند چشمانداز آینده آزادی الگوی برگرفته از مفاهیم قرآنی را برای ایران اسلامیمان ترسیم نماید. یافتههای حاصل از تحقیق بیانگر مکانیسم مترقی و پیشرفتهای است که قابلیت تمدن سازی وانسان سازی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را بر مبنای منطق آزادی قرآنی داراست
از مباحث محور ششم میتوان به «چالشهای پارادایمی آزادی در لیبرال دموکراسی»، «آزادی در نظام اسلام و نظام لیبرال دموکراسی از منظر رهبرمعظم انقلاب حضرت آیةالله خامنهای»، «سرمایهداری و آزادی:پارادوکس میان ارزشهای بنیادین غرب و آزادی واقعی در نظام سرمایه»، «بررسی اثرات نظریه لیبرالیسم در حوزه خانواده» و «آزادی اقتصادی انسانمحور بر اساس آموزههای اسلامی» اشاره کرد.
آزادی در نظام اسلام و نظام لیبرال دموکراسی از منظر رهبرمعظم انقلاب حضرت آیةالله خامنهای
فردین باقری
چکیده: پدیده آزادی، پدیدهای مبارک و در شمار مباحث اصولی و اساسی انقلاب اسلامی میباشد که شایسته است همچون سایر اصول، مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد تا فرهنگ انقلاب را عمق بخشد. آزادی گوهری گرانبهاست که میباید با استقلال اندیشی، بدون یاری گرفتن از بیگانگان و نیز بدون سوء استفاده از حد و حدود، مفهوم و منشأ آن، ارزیابی و بررسی شود. در این راستا، رهنمودهای حکیمانه رهبر معظم انقلاب اسلامی فصلالخطابی است تا حد و مرز آزادی، مسائل اساسی مرتبط با آن از ناحیه اسلامشناسان کاویده شود. بحث آزادی از نظر اسلام و قرآن یکی از بحثهای مهم اسلامی و اجتماعی است و به وظایف حکومت اسلامی مربوط میشود. مفهوم آزادبودن انسان قرنها پیش از آن که متفکرین و روشنفکران و انقلابیون و رهبران اروپایی به فکر بیفتند که آزادی بشر را یکی از حقوق اساسی بشر بدانند، در اسلام مطرح شده است. انسان دارای شخصیتی مستقل، صاحب عقل و مختار است. میل به آزادی و احساس حریت در ذات او نهفته است و در انتخاب راه در زندگانی چیزی بر او سلطه ندارد که مانع تحقق ارادهاش گردد؛ زیرا خداوند او را عاقل و آزاد آفریده است. تکامل اختیاری انسان که بیانگر شخصیت او و حاصل شکوفایی استعدادهایش میباشد نشان از آزادی اوست. در نگرش حکمای مسلمان آزادی انسان برای رسیدن او به سعادت ضروری است و این ضرورت ریشه در فطرت او دارد و به عنوان نتیجه قوه ناطقه و سایر ملکات اوست؛ چرا که او خود عامل سعادت یا شقاوت خویش است.
آزادی اقتصادی انسانمحور بر اساس آموزههای اسلامی
احمدعلی یوسفی
چکیده: نظام سرمایهداری بر اساس مبانی بینشیو ارزشی خود، الگوی آزادی اقتصادی سرمایهمحور را ارایه داد. براساس آن، تنها صاحبان سرمایه از آزادی اقتصادی بهره مند شدند و فعالان اقتصادی واقعی ـ نیروی کار ماهر، نیمه ماهر و ساده ـ از آن بهرهای نداشتند. این الگو افزون بر آنکه باعث شد تا کرامت نیروهای فعال اقتصادی مورد خدشه قرار گیرد، روز به روز شکاف درآمدی گستردهتر شد و فقر فزونی یافت و رفاه عمومی تأمین نشد. اما بر اساس مبانی بینشی و ارزشی اسلام، میتوان آزادی اقتصادی انسانمحور را طراحی نمود که همه نیروهای فعال اقتصادی اعم از صاحب سرمایه و نیروی کار از آزادی اقتصادی واقعی در عرصه اقتصادی برخوردار باشند و هر سه گروه صاحب سرمایه، نیروی کار و مصرفکننده به اهداف خود از فعالیت اقتصادی نایل آیند. در این الگو، آزادی اقتصادی برای همه فعالان اقتصادی به عنوان حق محسوب میشود. اما آنان نیز در برابر بهرهمندی از این حق، مواجه با برخی تکالیف و مسئولیتها هستند. اما آنان نیز در برابر بهرهمندی از این حق، مواجه با برخی تکالیف و مسئولیتها هستند. این الگو از سویی مبتنی بر مبانی بینشی خاصی است و از سوی دیگر در پی اهداف معینی میباشد و برای رسیدن به آن اهداف، دارای اصول و راهبرد اقتصادی ویژهای است. در این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی، با مطالعه مختصر آزادی اقتصادی سرمایه محور نظام سرمایهداری، الگوی آزادی اقتصادی انسان محور، مبانی، اهداف، اصول و راهبرد آن بر اساس آموزههای اسلامی تبیین و تحلیل میشود.
شایان ذکر است کتاب دوجلدی چهارمین نشست اندیشههای راهبردی آزادی از سوی انتشارات پیام عدالت در دو جلد و در 1344 صفحه با شمارگان 2000 نسخه، به چاپ رسید./992/ز502/ی
ارسال نظرات