بدیل بی بدیل (پنج جستار در باب دیوان افضل الدین بدیل خاقانی شروانی)

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از میراث مکتوب، ضمیمه 29 دوفصلنامه علمی - پژوهشی آینه میراث (دوفصلنامۀ ویژه کتاب شناسی، نقد کتاب و اطلاع رسانی در حوزه متون) با عنوان «بدیل بی بدیل» نوشتۀ سعید مهدوی فر منتشر شد.

دیوان خاقانی شروانی، به عنوان یکی از مهم ترین متون نظم پارسی از ارزش و مقام قابل توجهی برخوردار و از جهات متعدد دارای اهمیت و شایسته پژوهش است. با توجه به رشد چشمگیر خاقانی پژوهی در دو سۀ دهه اخیر می توان امیدوار بود که در آینده ای نه چندان دور و پس از سده­ها، دیوان خاقانی جایگاه حقیقی خود را در ادب پارسی بیابد.

زندگی خاقانی شرح، تصحیح، تحقیق در ظرافتهای ادبی و پژوهش در پشتوانه فرهنگی شاعر، مهمترین وجوه خاقانی پژوهیها بوده است و از این رهگذر کتابها، مقالات و جستارهای متعددی توسط پژوهشگران به رشته تحریر درآمده است.

آنان که تلاش بیشتر و تحقیق شایسته ای انجام داده آثار بهتری عرضه کرده اند و دیگران که کمتر خود را به زحمت انداخته، نتوانسته اند گامی سازنده و رو به جلو بگذارند؛ با این حال این یک حقیقت است که دیوان خاقانی چنانکه شاید و باید مورد تحقیق قرار نگرفته است؛ از دیرباز تاکنون عمده کاستی خاقانی­پژوهیها این بوده که پژوهشگر نتوانسته به گونه بایسته هم به ظرافتهای ادبی سخن و هم به پشتوانه فرهنگی بپردازد.

 از یک سو پژوهشگرانی بوده اند که در زمینه کشف و ثبت پشتوانه فرهنگی خاقانی گام­های موثری برداشته­اند، اما از تحلیل ظرافتهای ادبی و در حقیقت جنبه بلاغی سخن غافل بوده اند و از سوی دیگر آنان که به روشنگری درباب جنبه بلاغی سخن پرداخته اند، در زمینه تبیین و تحلیل آگاهی های شاعر، ناموفق بوده اند. این کاستی ها گزاره ای است که در آسیب شناسی شرح دیوان پرداخته شده است.

این دفتر که به نام خاقانی «بدیل بی بدیل» نام گرفته دربرگیرنده پنج مقاله با محور نقد و بررسی است.

این مقالات به تناوب طی سالهای 1389 – 1391 نوشته شده است. در دومقاله به بررسی دیوان خاقانی تصحیح استاد فقید  سید ضیاءالدین سجادی و ویراسته میرجلال الدین کزازی پرداخته شده است.

این بررسی عمدتا بر اساس معیارهای نویافته­ای است که از تحقیق و ظرافتهای ادبی به دست آمده است.

مقاله دیگر در باب فرهنگ تحلیلی لغات و ترکیباتی است که اخیراً دکتر رسول چهرقانی تألیف کرده است.

تأمل در کتاب پنجوش سلامت (دفتر چهارم شرح مشکلات دیوان) از دکتر عباس ماهیار دیگر نوشتار این مجموعه است.

آخرین جستار نیز نگاهی به ضبط و گزارش ابیاتی از خاقانی در فرهنگ جهانگیری است که بحق یکی از بهترین فرهنگهای فارسی نوشته شده در هند است.

ضمیمه 29 دوفصلنامه علمی - پژوهشی آینه میراث (دوفصلنامه ویژه کتاب شناسی، نقد کتاب و اطلاع رسانی در حوزه متون) با عنوان «بدیل بی بدیل» نوشته سعید مهدوی فر در 242 صفحه، به صاحب امتیازی مرکز پژوهشی میراث مکتوب، مدیرمسئولی اکبر ایرانی و سردبیری حسن رضائی باغ بیدی به چاپ رسیده است./998/د102/ق