شماره دوازدهم دوفصلنامه علمی قرآن و علم به چاپ رسید

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این دوفصلنامه از  سخن سردبیر با عنوان ضرورت سهم‌بندی خدمات قرآنی در گسترش فرهنگ قرآن و هفت مقاله تشکیل شده است.

مقالات این دوفصلنامه عبارتند از:

«مبانی روش شناختی قرآن در علوم تجربی و تأثیر آن بر دانشمندان مسلمان / حسین خوشدل فرد»

 «روش شناسی تفسیر حقوقی قرآن / محمدعلی رضایی اصفهانی ـ ناصر دمیاطی (اندونزی)»

«مبانی تفسیر اجتماعی قرآن کریم / سیدرضا مؤدب ـ مجتبی روحانی‌زاده»

«مبانی و ساختار نظام فرهنگی از منظر قرآن کریم / محمدرضا آقلیی ـ نصرالله نظری (افغانستان)»

«مبانی سیاسی قرآن کریم در تفاسیر / غلامرضا بهروزی لک ـ مصطفی دهقانی فیروز آبادی»

«مبانی بهداشت و سلامت در قرآن / حسین‌علی علایی ـ حسن‌رضا رضایی»

«منبع‌شناسی قرآن و حدیث / عبدالهاشم میرزا اف (تاجیکستان)»  

مبانی روش شناختی قرآن در علوم تجربی و تأثیر آن بر دانشمندان مسلمان

حسین خوشدل فرد

چکیده: این نوشتار برآن است که می توان روش ارائه شده در قرآن را برای تحقیق و پژوهش در برخی از علوم استخراج کرد. همچنین تلاش شده به برخی از مبانی روش قرآن در پژوهش‌های علوم تجربی پرداخته شود. ابتنای علوم تجربی بر بینش توحیدی، تکامل تدریجی شناخت علمی بشر و به کارگیری روش استقرایی در کشف پدیده‌ها که شامل مشاهده، آزمایش و فرضیه‌سازی می‌شود، از مبانی مورد بررسی در این نوشتار است.

دانشمندان مسلمان نیز در قرون و دوران شکوفایی پیشرفت تمدن اسلامی از روش قرآن متأثر شده‌اند و از روش مشاهده، آزمایش و فرضیه ‌سازی استفاده کرده‌اند که نتیجه آن رشد علمی برخی از علوم بود. در این نوشتار علومی مانند ستاره‌شناسی، نورشناسی و شیمی مورد اشاره قرار گرفته که دانشمندان مسلمان با تأثیرپذیری از روش قرآن به بالندگی روز افزون آن کمک کردند.  

روش‌شناسی تفسیر حقوقی قرآن

محمدعلی رضایی اصفهانی

ناصر دمیاطی (اندونزی)

چکیده: تفسیر حقوقی قرآن یکی از گرایش‌های تفسیر علمی قرآن می‌باشد. این‌گونه از تفسیر مستلزم روش‌شناسی است که محور اصلی مجموعه به هم پیوسته موضوعات حقوقی ـ قرآنی به شمار می‌آید. با توجه به چنین جایگاه و اهمیتی، این نوشتار درصدد تبیین آن روش می‌باشد. ابتدا مفاهیم کلیدی و سپس با توجه به تعریف مورد نظر از تفسیر حقوقی، اهداف مشترک و متفاوت آن ارائه شده است. در ادامه، بحث مبانی و اصول بنیادینی که موجودیت تفسیر را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بحث قلمروی که محدوده تفسیر را روشن می کند، بحث منابع و داده‌هایی که نوعی شناخت را پیرامون تفسیر حقوقی در اختیار می‌نهد، بحث ضوابط کلی که باید توسط مفسر رعایت گردد، و بحث شیوه اجرا که مراحل فعالیت مفسر برای دستیابی به آموزه‌های حقوقی قرآن کریم را معین می‌کند، آورده شده. در پایان، به مهمترین آسیب‌هایی که چه بسا مفسر در فرآیند تفسیر حقوقی قرآن کریم به آن مبتلا گردد پرداخته شده است.

مبانی تفسیر اجتماعی قرآن کریم

 سیدرضا مؤدب

محتبی روحانی‌زاده

چکیده: یکی از تحولات بسیار مهم قرآن‌پژوهی در دوران معاصر، پیدایش گرایش تفسیر اجتماعی است که در آن، مفسران به پیام‌های اجتماعی قرآن کریم می‌اندیشند. این گرایش جدید تفسیری بر آن است تا آموزه‌های اجتماعی قرآن را در متن زندگی مردم قرار دهد و ویژگی مهم آن، ایجاد تحول در تفسیر قرآن از فردگرایی به جمع‌اندیشی و تحلیل سرنوشت کلی جامعه مسلمانان است.

در نوشتار حاضر، ابتدا پیشینه و چیستی اجتماعی، شرایط و ویژگی‌های مفسر گرایش اجتماعی قرآن مطرح گردیده و سپس کوشش شده یک بخش از این گرایش یعنی مبانی تفسیر اجتماعی قرآن کریم تبیین شود. منظور از مبانی، اصول و پایه‌هایی است که بر اساس اصول و پیش‌فرض‌های آن، از پیام‌های قرآن پرده‌برداری انجام می‌گیرد. این گرایش تفسیری، افزون بر مبانی عام، تفسیر، مبانی خاص تفسیر اجتماعی نیز دارد امکان تفسیر علمی قرآن؛ امکان استخراج قوانین جامعه‌شناختی از قرآن کریم در دو بخش تاریخی و اجتماعی؛ امکان ترسیم و تعیین اصول و قواعد نظام اجتماعی مطلوب از نگاه قرآن کریم؛ وجود و امکان شناسایی مفاهیم، محورها و گزاره‌های همسو و ناظر به مباحث اجتماعی و همچنین توجه به تجربه‌های بشری در فهم و انسجام و وحدت در پیام‌های قرآن را می‌توان از مبانی خاص این گرایش جدید تفسیری داشت.    

مبانی و ساختار نظام فرهنگی از منظر قرآن کریم

محمدرضا آقایی

نصرالله نظری (افغانستان)

چکیده: شکل‌گیری جامعه مطلوب قرآنی یا به تعبیری دیگر طراحی نظام اسلامی، ‌به شکل‌گیری نظام فرهنگی مطلوب منوط است تا بتوان از طریق اعمال کارکردهای آن، نحوه تعامل و رفتار را در نظام‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مشخص و نظارت نمود. بر این اساس در نوشتار حاضر کوشش شده با استخراج مبانی هستی‌شناختی، معرفت شناختی و انسان‌شناختی اسلام، ساختار نظام فرهنگی مطلوب طراحی گردد. برای استخراج مبانی هستی شناختی به مقوله‌های خداگرایی، اصل قاعده مندی عالم و چندعلتی‌دانستن پدیده‌های طبیعی اشاره می‌شود و برای معرفت‌شناسی منابع (عقل،‌وحی، شهود و طبیعت) و ابزارهای شناخت (حس، عقل گروی ترکیبی) مدنظر قرآن توضیح داده شده و در نهایت انسان‌شناسی اسلام با مختار و آزاد بودن انسان، متأله بودن انسان، عقلانی بودن انسان و اصالت‌دار بودن فرد و جامعه تبیین گردیده است.

همچنین در این نوشتار، برای طراحی ساختار نظام فرهنگی، نظام باورها و اهداف مشترک انسانی، نظام ارزشی مشترک و نظام هنجاری مشترک مدنظر اسلام بر اساس روش تحلیل محتوای متون، ذیل مبحث عناصر نظام فرهنگی بررسی شده و با تکیه بر نتیجه آن، دیدگاه قرآن کریم ارائه گردیده است.

مبانی سیاسی قرآن کریم در تفاسیر  

غلامرضا بهروزی لک

مصطفی دهقانی فیروز آبادی

چکیده: سیاست یکی از مهمترین ارکان یک جامعه است که اگر بر پایه‌های درستی بنا شده باشد،‌ موجب تعاملات درست و منطقی در معادلات سیاسی ـ اجتماعی جامعه می‌شود. بیان اصول و مبانی سیاسی قرآن کریم و کنکاش آن در تفاسیر متعدد، ‌بیان‌گر این مطلب است که باید برای اداره صحیح جامعه از قوانین متعالی اسلام در تمامی عرصه‌ها، به ویژه عرصه سیاست بهره کامل برد.

نحوه رفتار سیاسی در روابط داخلی و خارجی، نحوه برخورد در سیاست‌های مالی و اقتصادی، شرط عدالت در رهبری و حکمرانی، تفکیک ناپذیری دین از سیاست، لزوم مشورت در امور حکومتی و سیاسی، لزوم حق‌مداری و عدالت‌گستر بودن سیاست‌های جنگی، فصل‌الخطاب بودن حرکت رهبر جامعه اسلامی در امور حکومتی، توجه خاص به مجاهدان دارای فعالیت‌های سیاسی، عزت به عنوان اصلی مهم در سیاست خارجی و روابط سیاسی ـ اقتصادی، و لزوم آگاهی در مدیریت سیاسی ـ امنیتی برخی از مبانی سیاسی اسلام است که در این نوشتار مطرح شده است.

مهم‌ترین دستاورد و نتیجه کلی این نوشتار، عدالت‌محوربودن مبانی سیاسی اسلام است که نتیجه آن گسترش عدالت اجتماعی در سطح روابط داخلی و خارجی است.

مبانی بهداشت و سلامت در قرآن

حسین‌علی علایی

حسن‌رضا رضایی

چکیده: نوشتار حاضر، به مبانی سلامت، بهداشت و پزشکی در قرآن می‌پردازد. نویسنده با برشمردن برخی از مبانی بهداشت و سلامت نشان داده که قرآن برای بیان جزئیات مقوله سلامت و پزشکی مردم نازل نشده است و امکان عقلی آن نیز وجود ندارد، ولی کلیات و مبانی و اصول آنها را بیان کرده است؛ زیرا این اصول و مبانی در راستای هدایت انسان است. هدایت مردم زمانی میسر است که مردم سالم و تندرست باشند. جامعه‌ بیمار جامعه راکد است، اما دین اسلام دین حرکت و رشد و بالندگی است،‌ به عبارت دیگر، سلامت، در متن دین نهفته است که از برخی آیات و احادیث استفاده، می‌توان ‌آن را به اثبات رساند.

در این مجموعه به برخی مبانی مانند: عدم توجه به بهداشت مساوی با مرگ تدریجی، امر به معروف در مسئله بهداشت، بدن ابزاری برای روح، میانه روی در بهداشت، رشد علوم پزشکی و عدم تسلط دشمن، بدن در تسخیر روح و ... اشاره شده است.

منبع‌شناسی قرآن و حدیث

عبدالهاشم میرزا اف (تاجیکستان)

چکیده: دانش مدیریت امروزه حدود یک قرن از تدوین آن در غرب می‌گذرد و همچنان رو به گسترش است. مدیریت اسلامی نیز در عصر اخیر همیشه دغدغه کسانی بوده که می خواستند در مقابل نظریه‌های مدیریتی غربی، دانش مدیریت اسلامی را مطرح و اندیشه‌های اسلامی را در این حوزه تبیین و تشریح نمایند؛ لذا در عصر حاضر، به دلایل مختلفی از جمله مطرح‌شدن مدیریت در غرب به عنوان یک دانش مستقل و نیز به دلیل لزوم و ضرورت‌های اجتماعی جوامع اسلامی برای بهره‌گیری از مدیریت اسلامی در اداره جامعه و سازمان‌ها و نیز ناسازگاری و تضاد دانش مدیریت غربی با ارزش‌های دینی و اسلامی، برخی از دانشمندان اسلامی کوشیده‌اند کتاب‌های مدیریتی اسلامی را تألیف و به جامعه علمی، ارائه نمایند. این تألیفات را می‌توان در چهار رویکرد کلی قرار داد: 1) رویکرد مباحث فلسفی و عمیق مدیریت اسلامی؛ 2)مباحث اخلاقی مدیریت اسلامی؛ 3) رویکرد تطبیقی مدیریت اسلامی؛ 4)رویکرد فقهی به مدیریت اسلامی.

دراین جستار، منابعی که در موضوع مدیریت اسلامی به دو زبان عربی و فارسی تألیف شده است، با چهار رویکرد شناسایی و برای استفاده بهینه پژوهشگران معرفی شده است. در پایان، مجلات تخصصی مدیریت و پایگاه‌های اینترنتی نیز معرفی گردیده است.

گفتنی است دوازدهمین شماره دوفصلنامه علمی ترویجی قرآن و علم، ویژه بهار و تابستان 1392 از سوی مرکز پژوهشی قرآن کریم ‌الهدی به صاحب امتیازی محمدعلی رضایی و مدیرمسؤولی حجت‌الاسلام محمدعلی رضایی اصفهانی در 172 صفحه و با شمارگان 1000 نسخه به قیمت 50000 ریال به بازار نشر عرضه شده است./992/پ202/ق