بررسی جریان روشنفکری سروش و حلقه کیان در کتاب آیت افسونگری
حجت الاسلام سید مهدی موسوی، مؤلف و پژوهشگر حوزوی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا در مورد تألیفاتش گفت: کتاب «آستان خوبان» در مورد علما و بزرگان الیگودرز، «گذار بر فتنه» به بررسی شرح دعای صحیفه سجادیه در مورد فتنه، «مهارتهای تفکر مسؤولیت انقلاب اسلامی در برابر بیداری اسلامی» و «آیت افسونگر» در سالهای گذشته منتشر شده است.
وی در مورد هدفش از تألیف کتاب آیت افسونگری گفت: در مورد انقلاب اسلامی کارهای بسیاری با موضوع جریانشناسی گروه های فکری و فلسفی شده است؛ بنابراین چرایی و چگونگی همراهی و عدم همراهی بعضی از جریانات با گفتمان انقلاب اسلامی مهمترین هدف از نوشتن کتاب آیت افسونگری است و این کتاب اولین کتاب جریان شناسی انقلاب اسلامی است که با محوریت عبدالکریم سروش و برخی شاگردانشان در حلقه کیان نوشته شده است.
نویسنده کتاب آیت افسونگری اظهار داشت: سروش و گروه کیان در ابتدا با انقلاب همراه بودند اما به تدریج از گفتمان انقلاب جدا شدند و در نهایت به مخالفت با انقلاب اسلامی پرداختند، برای بررسی این موضوع که چرا این جریانات از انقلاب اسلامی جدا شدند دو روش متفاوت وجود دارد؛ روش اول این است که از ابتدا این جریانهای روشن فکری را غسل تعمید بدهیم و آنها را مقصر ندانیم و شرایط دوره خاصی را باعث تغییر و تحول آنها و جریانات انحرافی را مبرا از هرگونه خطا و اشتباه بدانیم؛ روش دوم این است که آنها را از ابتدا جاسوس یا منحرف تلقی کنیم و این گونه بپنداریم که به خاطر بعضی از منفعت طلبیها با انقلاب همراه شدند. من به این دو روش متعقد نیستم و قائلم که این جریانات و اشخاص در حد فهم و شعور خودشان حقیقتا با انقلاب همراه شدند و بر اساس یک روند تدریجی از انقلاب و گفتمان انقلاب اسلامی جدا شدند؛ بنابراین در کتاب آیت افسونگری سعی شده است که دادههای تاریخی این مدعا مطرح و ثابت شود.
وی در مورد منابع و تلاشهای که برای نوشتن کتاب آیت افسونگری انجام شده است، اظهار داشت: حدود 15 کتاب در مورد جریان شناسی انقلاب با روشهای مختلف نوشته شده است؛ بنابراین در مرحله اول تمام کتابهای جریان شناسی انقلاب اسلامی موجود در بازار کتاب را بررسی و فیش برداری کردم، در مرحله دوم کتابهایی که در مورد زندگینامه دکتر عبدالکریم سروش و نویسندگانی هم نظر با او را بررسی کردم و در مرحله سوم به طور مفصل به بررسی نشریه کیهان فرهنگی پرداختم؛ زیرا سروش از سال 65 تا سال 69 مدیریت این نشریه را بر عهده داشته و پس از آن نشریه کیان را مطالعه و فیشبرداری کردم، در مرحله چهارم وبلاگ های مربوط به این جریان را در فضای مجازی بررسی کردم و در مرحله آخر به جمعبندی آنها بر اساس روششناسی نسبت جریان کیان با تحولات ایران پرداختم.
حجت الاسلام موسوی در مورد موضوع کتاب آیت افسونگری اظهار کرد: این کتاب با موضوع تحلیل و بررسی عبدالکریم سروش و پیدایش حلقه کیان با هدف جریان شناسی و تاریخ اندیشه وی نوشته شده است؛ بنابراین باید شرایط زمانی را که جریان کیان در آن شکل گرفته و حوزه تفکرات این جریان را بشناسیم و بحرانهای جامعه و عکسالعملهایی که جریان کیان در بحرانها جامعه نشان داده است را بازخوانی کنیم و بررسی کنیم نسخههایی که این جریان در حل مشکلات اجتماعی پیچیده بر اساس چه مؤلفههای ارایه شده است. بنابراین در کتاب آیت افسونگری به تحلیل جریان سروش و گروه کیان با توجه این مؤلفهها پرداخته شده است.
نویسنده کتاب آیت افسونگری با بیان اینکه این کتاب از دو بخش «جریان روشن فکری در غرب» و «تطورات فکری و شخصیتی عبدالکریم سروش» تشکیل شده است، اظهار کرد: بخش اول کتاب از چهار فصل «جریان شناسی روشن فکری در غرب»؛ «جریان شناسی روشن فکری در جهان اسلام»، «جریان روشن فکری در ایران» و «جریان روشنفکری و جمهوری اسلامی» تشکیل شده است.
وی با بیان اینکه بخش اول این کتاب یک نمای کلی از روشنفکری قبل از انقلاب در جهان، جهان اسلام و ایران ارائه داده است، اظهار کرد: در بخش اول به جریان روشن فکری سالهای منتهی به انقلاب از سال 57 -60 و اوایل انقلاب اسلامی پرداخته شده و جریاناتی مانند نهضت آزادی، جبهه ملی مذهبی و بنی صدر بررسی شده است؛ در پایان بخش اول این نتیجه حاصل شده که خود انقلاب زمینه و بستر مناسب برای جریان روشنفکری جدید و پیدایش گروه سروش و حلقه کیان را ایجاد کرده است.
حجت الاسلام موسوی با بیان اینکه بخش دوم کتاب آیت افسونگری با عنوان «تطورات فکری و شخصیتی» به بررسی افکار عبدالکریم سروش تا سال 1376 پرداخته شده است؛ ابراز کرد: افکار و عملکرد عبدالکریم سروش در شش مرحله بررسی شده است؛ «مرحله اول: 1324-1358 مجذوب بیتاب»، «مرحله دوم: 1358- 1364 در ظل ظلیل جمهوری اسلامی»، «مرحله سوم: 1364-1365 قناعتورز فردگرا»، «مرحله چهارم: 1365-1369 روشنفکران رازدان»، «مرحله پنجم:1369-1376 سیاسی در لباس روشنفکری»، «مرحله ششم:1376 عالیجنابان خودخوانده جامعه» و «جمعبندی» شش عنوان بخش دوم این کتاب را تشکیل میدهد.
وی با بیان اینکه جریان سروش و گروه کیان از ابتدای انقلاب سر ضدیت با انقلاب نداشتند؛ ابراز کرد: جریان سروش و گروه کیان در انقلاب اسلامی ایران رشد کردند و انقلاب فضای آزادی فکری و عقیدتی را برای آنها باز کرد و این گروه از این فضای باز سیاسی استفاده کردند، مطرح و معروف شدند؛ ولی این جریان نتواست در بحرانهای به وجود آمده در تاریخ انقلاب به تحلیل درستی دست یابد؛ بنابراین نسخههایی برای حل این بحرانها و مشکلات ارائه می داد که کارآمد نبود، بنابراین نو به نو این نسخه ها را تغییر میداد.
نویسنده کتاب آیت افسونگری در مورد دلائل جدا شدن گروه سروش از گفتمان انقلاب ابراز کرد: به خاطر رفتار افراطی برخی از نیرویهای انقلابی، خودشفیتگی عبدالکریم سروش، نشنیدن نقد ناصحان و برنامهریزی ضد انقلاب خارج نشین برای جذب عناصر انقلابی به نفع خود، متأسفانه در اوائل دهه 70 گروه سروش و حلقه کیان از گفتمان انقلاب اسلامی فاصله گرفتند.
حجت الاسلام موسوی در ادامه با اشاره به سخن ملکیان از گروه کیان اشاره و اظهار کرد: ملکیان عضو حلقه کیان در مورد سروش گفته است: «نظریه قبض و بسط آقای سروش زمینه مناسب برای جریانات مخالف جمهوری اسلامی فراهم آورد، احزابی مانند جبهه آزادی و جبهه ملی که مخالف نظامند انسان فکور قابل عرضه در برابر نظام نداشتند؛ تنها کسی که میتوانست به لحاظ علمی و فرهنگی در مقابل نظام بایستد دکتر سروش بود، هرچند جریانهای مخالف نظام به وی عقیده نداشتند ولی هوادارش شدند و گرد وی حلقه زدند و وی با رفتارها و حرکتهای خود به هواداری آنها پاسخ مثبت داد.»
نویسنده کتاب آیت افسونگری گفت: سخنی که سروش در نقد جریان روشن فکری در سال 1365 خطاب به روشنفکرانی که از انقلاب برگشته بودند، گفت را باید امروز به خود سروش بگوییم: «اما و هزار اما، هرکس از اسلام بِبُرد، از خلق بریده خواهد شد؛ و بلکه خلق از آن خواهند گریخت و شگفتا به پارهای از روشنفکران دیار ما که این حقیقت روشن را ندیدند و در این ظلمت ادوار خلق شب کورکورانه ماندند و در ماندند.»
حجت الاسلام موسوی در مورد مخاطبان کتاب آیت افسونگری گفت: مخاطبان ابن کتاب عموم کسانی هستند که دغدغه جریان شناسی بعد از انقلاب را دارند و میخواهند بفهمند یک جریان که در بستر انقلاب شکل یافته و رشد کرده است چگونه از مسیر منحرف میشود؛ بنابراین جوانهای دانشجو و طلبه که آن دوره تاریخی قبل از انقلاب را درک نکردند، مخاطبان اصلی این کتاب هستند./998/ت301/ع
