شماره 43 فصلنامه حکمت و فلسفه اسلامی منتشر شد
خبرگزاری رسا ـ شماره 43 فصلنامه حکمت و فلسفه اسلامی به صاحبامتیازی جامعةالمصطفی العالمیه منتشر شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شماره 43 فصلنامه حکمت و فلسفه اسلامی به صاحبامتیازی جامعةالمصطفی العالمیه ویژه بهار 1393 چاپ و روانه بازار شد.
در این شماره میخوانیم: «بررسی انتقادی دیدگاه تفکیکی استاد حکیمی در کتاب(معاد جسمانی در حکمت متعالیه)»، «ماهیت اعتباریات و بررسی پیوستگی آن با حقایق اجتماعی»، «بررسی تأثیر نظریه تطابق عوالم در معرفتشناسی صدرا»، «آثار شگفتانگیز معرفت نفس(از منظر عرفان اسلامی و حکمت متعالیه)»، «تحلیل آموزه بداء با رویکرد کلام نقلی»، «ضوابط کارکردگرایی در نگاه به دین» و «نقش منابع دینی در حکمت متعالیه».
بررسی انتقادی دیدگاه تفکیکی استاد حکیمی در کتاب(معاد جسمانی در حکمت متعالیه)
محمدمهدی گرجیان، رضا آذریان
چکیده: اندیشمندان مسلمان، به ویژه حکیمان و فیلسوفان با بهرهجویی از آیات نورانی الهی و آموزههای حیاتبخش معصومان(علیهمالسلام) و استفاده از نعمت گرانبهای عقل، پژوهشهای ژرف و عمیقی درباره معاد به جای گذاشتهاند. هر چند این اصل مورد اتفاق همه اندیشمندان اسلامی است؛ ولی کیفیت و تحلیل ماهوی ان مورد اختلاف میباشد. در این میان، برخی به معاد جسمانی معتقد گشته، عدهای معاد روحانی را ترجیح دادهاند و گروه دیگری معاد جسمانی و روحانی را توأمان پذیرفتهاند.
در این میان، گروهی موسوم به مکتب تفکیک، اعتقادشان بر آن است که استفاده از ادله فلسفی و عقلی در باورهای دینی و طریق کسب معرفتهای وحیانی جایز نبوده، آموزههای فلسفی را دستساز بشر دانسته، نطاق آن را برای اثبات آموزههای اعتقادی و وحیانی ناکافی میدانند و تفکیک این دو ساحت را واجب میشمارند. جناب استاد محمدرضا حکیمی از جمله معتقدان به این مکتب است که در کتاب معاد جسمانی در حکمت متعالیه، مدعی تفکیکی بودن برخی از بزرگان حکمت و کلام اسلامی در معاد جسمانی است.
در این پژوهش تلاش شده است شواهدی را که استاد حکیمی ذیل فصلی با عنوان «سخنان بیدادگر» در جهت تأیید تفکیک گرایی و تقویت اینگونه تفکر از کلام حکمایی چون یعقوب کندی، ابوزید بلخی، ابونصر فارابی، ابن سینا و میرزا ابوالقاسم فندرسکی مطرح نمود است، با ترازوی نقد و ارائه مستندات مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرد.
ماهیت اعتباریات و بررسی پیوستگی آن با حقایق اجتماعی
سید حسن فصیحی، محمد رضاپور
چکیده: نظریه اعتباریات، یکی از مسائل مهم فلسفه معاصر اسلامی میباشد که به وسیله علامه طباطبایی مطرح شده است و یکی از ابداعات فلسفی ایشان به شمار میآید. این نظریه برای حل بسیاری از مسائل اجتماعی کاربرد دارد و میتواند در حوزه حکمت عملی مورد بهرهبرداری قرار گیرد. طبق نظر علامه طباطبایی، اعتباریات نوعی فعالیت معرفتی و خلاقیت ذهن شبیه اعمال تشبیه و استعاره در حوزه ادبیات است که براساس مبانی معرفتی و نیازهای طبیعی و احساسی انسان شکل میگیرد.
مفاهیم اعتباری با حقایق اجتماعی روابط گوناگونی دارد؛ از جمله، مفاهیم اعتباری با علوم اعتباری رابطه دادو ستد دوسویه دارند و هر دو باعث بسط یکدیگر میشوند؛ چون میان مفاهیم اعتباری و اجتماعی پیوستگی وجودی برقرار میباشد؛ بنا براین رابطه آنها نیز بر اساس معیارهای حقیقی است. در حکمت متعالیه، اصالت وجود و تشکیک در وجود به عنوان مبانی وحدت در عین تفاوت و تفاوت در عین وحدت جهان و انسان مطرح شده است و در این میان مفاهیم ماهوی ابزار شناخت انسان از جهان و مفاهیم اعتباری ابزار تأثیرگذاری انسان بر جهان در قلمرو حکمت عملی به شمار میآید. مقاله حاضر به تبیین کیفیت پدیدآمدن اعتباریات و نحوه رابطه آن با حقایق اجتماعی و کاربرد آن در حوزه حکمت عملی پرداخته است.
بررسی تأثیر نظریه تطابق عوالم در معرفتشناسی صدرا
سید احمد غفاری قرهباغ، احمد واعظی
چکیده: مسأله حکایتگری مفهوم ذهنی نسبت به خارج، مسأله معرفتشناسانه بسیار مهم و کلیدی است. پرسش تاریخی که در این باره وجود دارد اینکه آیا مفاهیم ذهنی به لحاظ ماهیت و حقیقت، با عین خارجی، عینیت دارد یا صورت ادراکی صرفا شبح برای موجود خارجی است؟ صدرا هیچ کدام از رویکردهای معروف در این زمینه را نمیپذیرد و براساس نظریه تطابق عوالم، به این همانی وجودی میان صورت ذهنی و خارجی معتقد میگردد و آن را مناط علم معرفی مینماید. در این نوشتار، به تحقیق و تبیین این نگاه پرداخته شده است.
تحلیل آموزه بداء با رویکرد کلام نقلی
مهدی کریمی
چکیده: آموزه بداء همواره به عنوان یک باور متمایز در کلام امامیه دانسته شده است. این اندیشه اعتقادی که در روایات معصومان(علیهمالسلام) حد اعلای معرفت و عبودیت خداوند معرفی میشد، به جهت درک حقیقت آن، هجمههای بسیاری را علیه شیعه شکل داد و در سیر کلام امامیه نیز به گونههای متفاوتی تبیین شد. نوشتار حاضر درصدد بازکاوی حقیقت بداء در قرآن، روایات تفسیری و روایات مستقل، با توجه به رهیافت عقلی و نیز تطور نظریات میباشد. این پژوهش در حوزه کلام نقلی براساس ساختار حجیت ترکیبی عقل و نقل صورت پذیرفته است؛ حوزهای کخه تحلیلهای روشمند و عمیق، بازنگری صائب و بازنگریهای جامع را میطلبد.
آموزه بداء در این نگرش، تأکیدی بر فاعلیت و استیلای مشیت حق تعالی برنظام تکوین و حقیقتی در مقابل امضا(ابقای مشیت) میباشد. به عبارت دیگر، بداء، مشیت تغییر و محو تقدیر، قدری بر قدر دیگر و سنتی حاکم بر سنت دیگر است که از آن به «لوح محو و اثبات» تعبیر شده است. بر این اساس، نه تنها با علم بیکران خداوندی منافاتی نداشته، بلکه باعث تغییر یا حدوثی در ذات الهی نخواهد شد.
ضوابط کارکردگرایی در نگاه به دین
علی عباسی، علیاکبر عبادینیک
چکیده: نگاه عملگرایانه و توجه به کارکردهای دین، یکی از روشهایی است که در حوزه دینپژوهی و عرصه تبلیغ دین مورد استفاده قرار میگیرد. در نصوص دینی نیز استفاده از این روش قابل مشاهده است؛ ولی نکته مهم در استفاده از این روش اینکه استفاده از این روش با چه ضوابط و معیارهایی باید انجام پذیرد؟ استفاده صحیح و منطبق با ضوابط از این روش میتواند باعث موفقیت بیشتری در فهم دین، بهرهمندی از دین و نشر دین شود؛ همانگونه که استفاده بدون ضابطه و نادرست از این روش، فهم نادرست از آموزههای دینی و انحرافات علمی و عملی در مسائل دینی را میتواند به دنبال داشته باشد.
در این تحقیق با تأمل در آیات و روایاتی که به بیان کارکردهای اموزه های دینی پرداختهاند و همچنین تأملات عقلی به نتیجه میرسیم که برای استفاده از این روش، لازم است معیارها و ضوابطی را مورد لحاظ قرار دهیم؛ از جمله توجه همزمان به کارکردهای دنیوی و اخروی، توجه به اصیلبودن کارکردهای اخروی و تبعیبودن کارکردهای دنیایی و عدم استفاده از روش کارکردگرایی در حوزههای کاملا نظری دین.
نقش منابع دینی در حکمت متعالیه
خلیل موسوی، ابوالفضل کیاشمشکی
چکیده: نگرشی که ملاصدرا، حکیم بی نظیر شیرازی سده 11 هجری به فلسفه دارد، تا حدودی متفاوت از سایر دیدگاههاست. او فلسفه و حکمت را نردبان رشد و ترقی انسانیت، سکوی پرتاب به سوی خدا و در یک جمله آن را مقدمه تشبه انسان به آفریدگارش میداند(ملاصدرا، 1410،ج 1،ص 20). چنین نگاهی که حکایت از معتقدات راسخ او دارد، در قالب اسفار اربعه عرفانی با مبانی و اصول عقلی استوار شده و نام «حکمت متعالیه» را به خود گرفته است، در حالی که جلال و شکوه خود را مرهون هماهنگی و همسویی با قرآن و سنت دانسته، نفرین خود را نثار فلسفهای میکند که قوانینش مطابق با کتاب و سنت نباشد(همان، ج 8، ص 303)؛ بنابراین به یک مکتب متعالی فلسفی در جهان اسلام و فراسوی آن تبدیل شده است.
نقش منابع دینی در جایگاه فعلی حکمت متعالیه اگر بیشتر از عرفان، کلام و مکاتب فلسفی مشایی و اشراقی نباشد، قطعا و یقینا کمتر نیست؛ زیرا به اذعان پژوهشگران معاصر بسیاری از مسائل مهم و اساسی حکمت متعالیه با الهام و اقتباس از قرآن و روایات وارد این مکتب شده و بر بسیاری دیگر از مسائل و موضوعات، آیات و روایات به عنوان مؤید سلیه افکندهاند. نگارنده معتقد است نقش اساسی در نشو و نمای حکمت متعالیه از آنِ منابع اصیل دینی یعنی کتاب و سنت میباشد؛ مسائل مهمی چون اصالت وجود، قانون علیت، حرکت جوهری و مباحث الهیات بالمعنیالاخص که پایه و ریشه حکمت متعالیه را تشکیل میدهند، از منابع دینی الهام گرفته شده و مباحث پیرامون آنها از آیات و روایات استخراج شدهاند.
شماره 43 فصلنامه حکمت و فلسفه اسلامی به صاحبامتیازی جامعةالمصطفی العالمیه مجتمع آموزش عالی امام خمینی(رحمةالله علیه) و مدیرمسؤولی علی عباسی ویژه بهار 1392 در 175 صفحه و به قیمت چهار هزار تومان منتشر شده است./907/ن601/ع
ارسال نظرات