نقش نهاد مسجد در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، سهیلا صادقی فسایی استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در دومین روز از سومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در کتابخانه ملی ایران به نقش مسجد در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت پرداخت و چنین الگویی را مستلزم ویژگی‌هایی دانست و بیان کرد: تاکید بر ارضای نیازهای اساسی افراد، تاکید بر محور قرار گرفتن عقلانیت ارزش محور، تاکید بر «عاملیت» کنش گران اجتماعی در مسیر اجرای مشارکتی اهداف توسعه، اصل قرار گرفتن عدالت در طراحی برنامه‌های پیشرفت، توجه به ظرفیت‌های اخلاقی و دینی داخلی به منظور برجسته ساختن ابعاد فرا مادی و روحانی فرایند توسعه در کنار ابعاد مادی آن از جمله ویژگی‌های این نظریه است.

صادقی فسایی برای دستیابی به الگوی بومی توسعه پایدار توجه هم زمان به سه دیدگاه را دارای اهمیت خواند و افزود: در پیش‌فرض‌های این نظریه باید سه دیدگاه «تاریخی، نظری ـ مفهومی و واقع گرا» را منظور کرد.

استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران اشاره داشت با تمرکز بر نهاد مسجد باید نشان داد که مساجد با توجه به پایگاه و جایگاه تاریخی خود در بطن فضای عمومی جامعه ایرانی، می‌توانند به مثابه ظرفیت بومی ارزشمندی برای پیشبرد الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به کار گرفته شوند و تصریح کرد: مطابق پیش‌فرض مطرح شده ابتدا با به کار بستن دیدگاهی تاریخی و از رهگذر واکاوی انتقادی رخدادهای تأثیرگذار بر نحوه کنش گری سیاسی روحانیت و نهاد مسجد، در چهارچوب نظری «فرایند اجتماعی»، نشان می‌دهد که فرضیات رایج درباره نقش و کارکرد نهاد مسجد در انقلاب اسلامی ایران، و به طور کلی در جوامع اسلامی، تحت تأثیر گفتمان‌های مسلط توسعه غربی شکل گرفته‌اند و با ارایه تفسیری ذات گرایانه، تقلیل گرایانه، و غیر تاریخی از اسلام و نهادهای دینی، در فهم فضای عمومی جوامع اسلامی ناکام مانده‌‌اند.

فسایی، نقش مسجد در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را از منظر دیدگاه نظری ـ مفهومی بررسی کرد و اظهار داشت: برای دست یافتن به مفاهیم و نظریات بومی جهت تحلیل فضای عمومی جوامع اسلامی و به طور مشخص جامعه ایرانی، هم راستا با جریان‌های متأخر نظریات توسعه مبتنی بر اهمیت دادن به ویژگی‌های تاریخی ـ فرهنگی هر منطقه، نیاز است تا نهاد مسجد در ایران مورد مطالعه جدی جامعه شناختی و تاریخی قرار گیرد.

صادقی با تحلیل دیدگاه واقع گرا ضمن بر شمردن برخی از ناکارآمدی‌های سیاست‌های اعمال شده در قبال مساجد پس از انقلاب اسلامی ایران ابراز کرد: باید سعی شود تا ظرفیت‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بالقوه مساجد همانند «توانایی تنویر افکار عمومی، بسیج کردن نیروهای مختلف اجتماعی، سازماندهی کردن این نیروها، مسئولیت پذیر ساختن افراد و غیره» را برای دست‌یابی به الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت برجسته سازیم.

وی در پایان به برخی از بیم‌ها و نگرانی‌های اجرای این طرح اشاره داشت و خاطرنشان کرد: این بیم می‌رود که الگوی جایگزین اسلامی ایرانی پیشرفت، نتواند یک رویکرد واضح برای ارتباط میان سطوح خرد و کلان اجتماعی ارایه دهد و نیز این‌ خطر وجود دارد که الگوی جایگزین اسلامی ایرانی پیشرفت در بدنه اصلی نظریات توسعه ادغام یا حذف گردد و یا تنها در سطح نام گذاری باقی بمانیم و باید در نظر داشت که صرف کنار هم قرار دادن ویژگی‌ها، پارادایم نوینی را خلق نمی‌کند مگر آن که این ویژگی‌ها و مفاهیم مفصل‌بندی گردند و این مفصل‌بندی باید حول یک دال مرکزی صورت گیرد و آن دال باید مفهوم «عدالت» باشد که در خود مفاهیم دیگری چون «تناسب»، «نظم» و «سعادت» را نیز به همراه دارد./9667/پ203/ن