انتشار دومین شماره فصلنامه پژوهشهای منطقهای
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، دومین شماره فصلنامه تخصصی پژوهشکده مطالعات منطقهای از سوی جامعةالمصطفی (صلی الله علیه و آله) العالمیه به مدیر مسؤولی علی عباسی ویژه زمستان 1392 چاپ و روانه بازار شد.
در این شماره میخوانیم: «فراز و فرود جریان های اسلامی در ترکیه معاصر و نسبت آن با انقلاب اسلامی»، «نظریه پخش و تاثیر حوزه علمیه قم بر معرفت سیاسی افغانستان»، «اسلام و جهانی شدن (راهبرد جهان اسلام در جهانی سازی جغرافیای معرفتی اسلام)»، «روشی در بررسی منطق های دین؛ هویت در جامعه های متکثر دینی هند»، «نقدی بر کتاب ژئوپلتیک شیعه»، «درآمدی بر جنبش سلفی در مصر، پیش و پس از انقلاب 25 ژانویه 2011 م» و «نگاهی به پیشینه جنبش اسلامی در یمن در دوران معاصر».
فراز و فرود جریان های اسلامی در ترکیه معاصر و نسبت آن با انقلاب اسلامی
رسول نوروزی فیروز
چکیده: ترکیه از جمله کشورهایی است که امروزه داعیه دار الگوی تمدنی برای جهان اسلام است. تحولات چند دهه اخیر ترکیه نشان از رشد اسلامگرایی به همراه رشد اقتصادی و سیاسی در سطح منطقهای و بینالمللی میدهد. این تحولات برآیند رقابت میان جریانها و جنبشهای موجود در فضای فکری ترکیه، با قرائتهای خاص خود از اسلام، مدرنیته و ملی گرایی است. شناخت این جریانها و جنبشهای فکری میتواند در تحلیل روندها و رویکردهای آتی کشور ترکیه در سطح منطقهای و بینالمللی مفید باشد.
در این مقاله تلاش میشود ضمن بررسی اجمالی فراز و فرود جریانهای اسلامگرای ترکیه، خاستگاه هر یک از آنها و ارتباط آنها با انقلاب اسلامی و یا نقش آنها در تغییر جایگاه انقلاب اسلامی در فضای فکری ترکیه تبیین شود.
نظریه پخش و تاثیر حوزه علمیه قم بر معرفت سیاسی افغانستان
سید آصف کاظمی
چکیده: نظریه پخش، یکی از نظریههای مطرح در باب توضیح چگونگی انتشار نوآوریها و گسترش ایدهها و اندیشههاست. هرچند خاستگاه اولیه این نظریه در رشته جغرافیای انسانی است؛ اما در موضوعات فکری سیاسی نیز کاربرد دارد. موضوع چگونگی تأثیر نوآوریهای سیاسی حوزه علمیه قم بر معرفت سیاسی جامعه افغانستان و به کارگیری الگوی مناسب، محقق را بر آن داشت تا توان نظریه پخش را در مورد تأثیر حوزه علمیه قم بر معرفت سیاسی افغانستان مورد بررسی قرار دهد.
آنچه میخوانید، کوششی است در جهت سازماندهی نظری و قالببندی انبوه مواد خام در باب تاثیر حوزه علمیه قم بر معرفت سیاسی افغانستان، بر اساس نظریه پخش و با توجه به منابع مکتوب و شفاهی، به پاسخ این سوال برسیم که «حوزه علمیه قم در معرفت سیاسی افغانستان چه تأثیری داشته است؟»
مقاله حاضر بر اساس نظریه پخش، به این یافتهها رسیده است که در افغانستان تلاش برای احقاق حقوق سیاسی شیعیان، بهبود وضعیت سیاسی، مطرح شدن و محوریت روحانیت در رفتار سیاسی، تلاش برای وحدت سیاسی شیعیان، دفاع از حقوق سیاسی شیعیان، گسترش اسلام سیاسی، مشارکت سیاسی حداکثری شیعیان، شکل گیری احزاب و تشکلهای سیاسی و ...، از ارمغانهای حوزه علمیه قم و از ایدهها و تأثیرات این حوزه هستند.
اسلام و جهانی شدن (راهبرد جهان اسلام در جهانی سازی جغرافیای معرفتی اسلام)
سید حسین فخر زارع
چکیده: جهانیشدن و جهانیسازی، از رویدادهای مهمی است که در دهههای اخیر، در تمام عرصههای جوامع امروزی ریشه دوانده و تاکنون توصیف دقیق و جامعی از تمام زوایای پیدا و پنهان آن صورت نگرفته است و به رغم آنکه ابعاد دقیق این رخداد هنوز به خوبی مشخص نشده، اکثر حوزه های فرهنگ، سیاست و اقتصاد جوامع را در چنبره نفوذ خود فرو برده است. آنچه در مواجهه با این جریان سهمگین مهم است، این است که هر جامعه به تناسب فرهنگ و شرایط اجتماعی، خود پیامدهای منفی و مثبت آن را به خوبی توصیف و تبیین کرده و ضمن پرهیز از آسیبهای آن، برای بهرهگیری از فرصتها و دستاوردهای مثبت آن آماده شود.
این نوع مواجهه، به انضمام استراتژیهای مختلف دیگر، در فرهنگ و جامعهای که هستیشناسی جامعه بر دین و دینداری استوار است، قابل ملاحظه بوده و به ویژه در جوامع اسلامی که در منابع و آموزههای گوناگون دین اسلام، دینی جهانی جامع و جاودانه معرفی میشود، از اهمیت فوقالعادهتری برخوردار است.
اینکه چرا اسلام به عنوان یک نظریه سرآمد، تاکنون کمتر توفیق یافته در سطح جهان استیلای خود را بگسترد و نیز اینکه در طی چه راهبردهای اساسی و مهمی، اسلام خواهد توانست به عنوان یک گفتمان و دال برتر مطرح گردد، از جمله دغدغههای مهم این نوشتار است.
روشی در بررسی منطق های دین؛ هویت در جامعه های متکثر دینی هند
حمید طالب
چکیده: رویکرد غالب نسبت به ادیان بر مبنای این فرض قرار گرفته که میان ادیان و پیروان آنها تمایز صریح اعتقادی، هویتی و اجتماعی وجود دارد. رویکرد دیگری نیز قابل بررسی است که به طور خاص با توجه به دینداران یک جامعه متکثر دینی معنادار میشود و بر مبنای آن، مرزهای هویت دینی بطور کامل متمایز و مشخص نیستند. در چنین بافتی هویتِ دینی بر محور ارتباط دینداران شکل میگیرد.
در نتیجه در این نگرش، توجه به هویت و قوای شناختیِ فرد و شرایط اجتماعی ضروری به نظر میرسد و لازم است به جای تأکید بر آموزههای انتزاعی دینی، به اهمیت بررسی روایتهای دینداران در یک منطقه خاص توجه شود.
در این مقاله این دو منظر متفاوت، از یکدیگر متمایز و به کاربردها و مفاهیم هر یک توجه شده است. سپس جهت برجسته ساختنِ شیوه ی معنادار مطالعه منطقهای دین، تعامل میان اسلام و آیین هندو در جامعه متکثر فرهنگی و دینی هند و شکل گیری هویتهای دینی بر مبنای این تعامل مورد توجه قرار گرفته است. در پایان به این مسأله پرداخته خواهد شد که هویت خاصِ دینی در چنین بافت التقاطی چگونه برجسته میشود؟ همچنین بستری مشترک برای تعامل و ارزیابی دینی در این موقعیت پیشنهاد خواهد شد.
نقدی بر کتاب ژئوپلتیک شیعه
سید علیرضا عالمی
چکیده: این نوشته در صدد بیان این نکته است که تحمیل مفهوم ژئوپلتیک بر مقوله معرفتی و عقیدتی شیعه، از ابتکارات و بدعتهای کتاب «ژئوپلتیک شیعه» نوشته فرانسوا توال است. توال سعی کرده مفاهیم قدیمی تر اسلام ایرانی و اسلام عربی را در دایره ای محدودتر بر شیعه گری ایرانی و شیعهگری عربی تطبیق کند.
هدف اصلی او در این کتاب آن بوده که ژئوپلتیک شیعه را با هارتلند (مرکزیت) ایران ترسیم نماید. نویسنده برای رسیدن بدین مقصود، بسیاری از واقعیتهای جوامع شیعی را نادیده گرفته است. همچنین از سوی مؤلف، خبط و خطاهایی در گزارش دهی از تاریخ تشیع و شیعیان مشهود است که در این مقاله به آنها اشاره شده است.
درآمدی بر جنبش سلفی در مصر، پیش و پس از انقلاب 25 ژانویه 2011 م
سید محمد ذوالفقاری
چکیده: «سلفیه» یکی از مهمترین جریانهای فعال در جهان اسلام است که از دهههای پایانی قرن گذشته تاکنون تأثیرات شگرفی بر کشورهای اسلامی نهاده است. این مقاله به بررسی مفهوم سلف، پیشینه، بسترهای رشد و گسترش سلفیگری در مصر، معرفی مهمترین گروههای سلفی مصری، پیش و پس از انقلاب 25 ژانویه 2011م و رویکردهای آنها نسبت به مسائل جاری سیاسی اجتماعی در مصر می پردازد.
نگاهی به پیشینه جنبش اسلامی در یمن در دوران معاصر
جمال اشرفی
چکیده: موضوع این مقاله بررسی و گزارش پیشینه حرکت اسلامی در یمن است. در این نوشته ابتدا به اختصار تاریخ سیاسی یمن معاصر، وضعیت اجتماعی و نظام امامت مورد بحث قرار میگیرد. سپس فرآیند ظهور اخوان المسلمین در یمن و چگونگی فعالیتهای این نهاد در طول بیش از پنجاه سال گذشته بررسی میشود و نیز توصیفی مبتنی بر واقعیت تاریخی از نقش اخوانیها در سرنگونی نظام امامت در یمن و تعریف نظم جدید سیاسی در این کشور، برای خواننده ارایه میشود.
مقاله حاضر پس از بررسی تاریخچه حرکتهای اسلامی معاصر یمن، بر روی «حزب التجمع الیمنی للإصلاح» تمرکز می یابد. التجمع یکی از مهمترین و پرنفوذترین احزاب اسلامی این کشور است که در طول نیم قرن گذشته یکی از بازیگران همیشه فعال عرصه سیاسی یمن بوده است.
این حزب توانسته است مدلی بومی از اسلام سیاسی را در یمن بازتولید کند که البته کارنامه آن مجموعهای از کامیابیها، شکستها، موفقیتها و افت و خیزها را به ما نشان میدهد. این مقاله سعی میکند تا نمایی از این کارنامه تا سالهای آغازین قرن جدید را بازگو نماید.
دومین شماره فصلنامه تخصصی پژوهشکده مطالعات منطقهای از سوی جامعةالمصطفی (صلی الله علیه و آله)العالمیه به مدیر مسؤولی علی عباسی ویژه زمستان 1392 با شمارگان 1500 نسخه در 272 صفحه و به قیمت 3000 تومان منتشر شده است./907/پ201/ق