هشتاد و هفتمین شماره فصلنامه کلام اسلامی راهی بازار نشر شد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این شماره از فصلنامه مقالات زیر را دربر گرفته است:
ریشههای پدیده تکفیر در گذر تاریخ
فاعلیت خداوند در معجزات
ابن تیمیه و خلافت حضرت علی علیهالسلام
پاسخ به شبهات وهابیان بر روایت سفارش عایشه به توسل به پیامبر صلیاللهعلیهوآله پس از وفات
بررسی حدیث کان الله و لم یکن معه شیء
روششناسی سیدمرتضی در علم کلام
گزارشی از عملکرد و عناوین مقالات فصلنامه کلام اسلامی شماره 1ـ 30
ریشههای پدیده تکفیر در گذر تاریخ
حضرت آیتالله جعفر سبحانی
چکیده: پدیده زشت تکفیر از جمله اموری است که با قوانین اسلامی کاملا مخالف است. ریشه این پدیده زشت به عصر رسول خدا صلیاللهعلیهوآله باز میگردد. در زمان آن حضرت دو مرتبه توسط اسامة بن زید و ولید بن عقبه این پدیده اتفاق افتاد، و هر دو، مورد نکوهش قرار گرفتند. پس از آن دو نیز، خوارج به این پدیده دامن زدند. ارزشهای والای انسانی از نظر قرآن و سنت مانع از آن است که به این آسانی خون انسانی هدر شمرده شود و پیامبر گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآله پیوسته با پذیرش دو شهادت از طرف مقابل، ایمان و اسلام او را میپذیرفت و هرگز پیرامون مسائل کلامی که دستاویز تکفیریهاست، سخن نمیگفت.
فاعلیت خداوند در معجزات
علی ربانی گلپایگانی
چکیده: در اینکه وقوع معجزات مستند به مشیت و عنایت ویژه خداوند است، تردیدی وجود ندارد؛ اما درباره اینکه این استناد به صورت مستقیم است یا به واسطه نفوس و اراده پیامبران علیهمالسلام، سه دیدگاه مطرح شده است. اشاعره بر اساس دیدگاه ویژه خود در توحید افعالی، معجزات را ـ همانند رخدادهای معمولی ـ افعال مستقیم خداوند میدانند. فلاسفه بر پایه اصولی همچون امتناع صدور بیواسطه متغیرات از خداوند، اصل سنخیت میان علت و معلول و قاعده الواحد، صدور بیواسطه معجزات از خداوند را ناممکن دانسته، وساطت نفوس و اراده پیامبران علیهمالسلام را لازم شمردهاند. متکلمان عدلیه هر دو قسم را ممکن دانسته، و تعیین اینکه معجزات پیامبران علیهمالسلام از کدام قسم است را به آیات و روایات گزارشگر معجزات ارجاع دادهاند. در این نوشتار با اثبات نادرستی دیدگاه اشاعره و فلاسفه، درستی دیدگاه متکلمان عدلیه اثبات شده است.
ابن تیمیه و خلافت حضرت علی علیهالسلام
پیام عبدالمالکی
حسین رجبی
چکیده: ابن تیمیه به عنوان ایدئولوگ تفکر سلفیگری و وهابیت دارای تفکرات خاصی است. در زمینه نقد و بررسی افکار نامبرده کتابها و نوشتههای فراوانی وجود دارد. مقاله حاضر در صدد است نظرات ابنتیمیه در باب خلافت امیرالمؤمنین علیعلیهالسلام را اولاً گردآوری و ثانیاً مورد نقد و بررسی قرار دهد، و مشخصا به دنبال پاسخ این دو پرسش است که: آیا وی خلافت امیرالمؤمنین علیهالسلام را قبول دارد یا خیر؟ و دیگر اینکه: آیا نحوه برخورد او با آن حضرت مانند نحوه برخوردش با دیگر خلفاست، یا اینکه در مواجهه با آن حضرت به طعن، تضعیف و تشکیک پرداخته است؟ بر این اساس با روش مطالعه کتابخانهای به بررسی آثار ابن تیمیه پرداخته و در انتها از طریق تحلیل گفتهها، سعی مینماید به عقیده نامبرده در این زمینه دست یابد. نتیجه اینکه: سخنان ابن تیمیه درباره خلافت امیرالمؤمنین علیهالسلام هماهنگ و یکنواخت نیست. در برخی عبارات آن حضرت را آخرین خلیفه از خلفای راشدین دانسته است، ولی در عباراتی دیگر مشروعیت خلافت آن حضرت را مورد تشکیک و تردید و حتی مورد طعن و قدح قرار داده است.
پاسخ به شبهات وهابیان بر روایت سفارش عایشه به توسل به پیامبر صلیاللهعلیهوآله پس از وفات
محسن عبدالمالکی
سیدحسن آل مجدد
چکیده: یکی از روایات باب توسل، روایتی منقول از عایشه همسر پیامبراکرم صلیاللهعلیه وآله میباشد. بر اساس این روایت مردم در خشکسالی طبق سفارش عایشه از سقف واقع بر قبر روزنهای بر قبر گشودند و باران رحمت نازل شد. وهابیان که توسل به پیامبراکرم صلیاللهعلیه وآله، پس از وفات ایشان، را نامشروع و بدعت میدانند، همواره به طرح شبهاتی در خصوص سند و دلالت روایت پرداختهاند تا راه را بر هرگونه استفاده مخالفان عقیده خود ببندند. این در حالی است که این روایت از جهت سند ثابت بوده و از جهت متن بر وقوع توسل به پیامبر صلیاللهعلیه وآله پس از حیات ایشان دلالت میکند و هیچ یک از شبهات وهابیان بر آن وارد نیست.
بررسی حدیث کان الله و لم یکن معه شیء
قاسم محبی
مهدی نجیبی
چکیده: حدیث کانالله ولم یکن معه شیء از احادیث معروفی است که مضمون آن در روایات بسیاری ـ با اختلاف الفاظ ـ بیان شده است، و درباره مفاد آن از سوی متفکران اسلامی، آراء مختلفی مطرح گردیده است. عدهای بر پایه حدوث زمانی، و گروهی بر پایه حدوث ذاتی و برخی نیز بر اساس وحدت وجود به شرح و تبیین آن پرداختهاند. مقاله حاضر در صدد است پس از بررسی متن و سند حدیث، آراء متفکران اسلامی در این زمینه را نقل و بررسی نماید.
روششناسی سیدمرتضی در علم کلام
علیرضا امامی میبدی
عبدالرحیم سلیمانی بهبهانی
چکیده: سید مرتضی به تأسی از استاد عقلگرای خود شیخ مفید، و به عنوان عالمی تربیتیافته در مدرسه بغداد، برای عقل جایگاه ویژهای در مباحث کلامی قائل بود و به صورت گسترده از استدلالهای عقلی بهره میبرد. گرچه از ادله سمعی نیز غافل نبوده و در جای خود از این طریق معرفتزا نیز استفاده مینمود. همین رویکرد و روش، باعث پدیدآمدن آثار متعدد کلامی سید، با رنگ و بوی عقل و در عین حال برخوردار از میراث منقول شد؛ آثاری که به حق توانست در تثبیت مذهب تشیع و برطرفنمودن ایرادات و شبهات مخالفان آن، نقش به سزایی ایفاء نماید. گرچه سیدمرتضی در اساس روش کلامی خود ادامهدهنده راهی است که شیخ مفید در مواجهه با مکتب نصگرایی و عقلگرایی افراطی تأسیس نمود، ولی در بعضی از امور نیز میان آن دو اختلاف نظر وجود دارد.
قابل ذکر است هشتاد و هفتمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی کلام اسلامی، سال بیست و دوم، شماره سوم، پیاپی هشتاد و هفتم، ویژه پاییز 1392 به صاحب امتیازی آیتالله سبحانی و مدیرمسؤولی علی ربانی گلپایگانی در 120 صفحه و به قیمت 1500 تومان به چاپ رسیده است./992/ن601/ق