انتشار فصلنامه اندیشه نوین دینی
خبرگزاری رسا ـ شماره 35 فصلنامه علمی پژوهشی اندیشه نوین دینی از سوی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها منتشر شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، سی و پنجمین شماره فصلنامه علمی پژوهشی کلام و دینپژوهی با عنوان «اندیشه نوین دینی» ویژه زمستان 1392 از سوی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها چاپ و روانه بازار شد.
در این شماره میخوانیم:
هویت طرق داوری درباب حقیقت وحی و خصوصیات آن
خردناستیزی دین در نگاه صدرالمتالهین شیرازی
بررسی ادله معتقدان به حجیت معرفت شناختی تجربه دینی
بررسی نسبت خاتمیت و ولایت در حکمت متعالیه
عوامل موثر بر دامنه اختیار، مطالعه موردی بر دومین داستان مثنوی
بررسی تطبیقی «وثاقت» در سازمان روحانیتِ شیعه با نهاد کلیسای کاتولیک
بررسی تطبیقی معرفت فطری خدا ازنظر علامه طباطبایی با نظریه حس الوهی پلانتینگا
تحلیل و بررسی نبوت پیامبر اکرم| پیش از بعثت
ثواب: استحقاق یا تفضل در رهیافت کلامی و متون دینی
تحلیل انتقادی پنج رهیافت به مسئله شر در حیوانات
هویت طرق داوری درباب حقیقت وحی و خصوصیات آن
رضا حاجی ابراهیم
چکیده: پذیرشِ نظریه لوح سفید و «اصالهالحس»(به معنایی اعم از حس ظاهری و باطنی) در حوزه آگاهیهای تصوری و قبولِ «اصالهالعقل» در محدوده آگاهیهای تصدیقی ـ به عنوان دو مبنای مورد پذیرش حکیمان مسلمان ـ مستلزمِ ظهور دو مشکل در مورد پدیدارهای نایابی چون تجارب وحیانی است.
مشکلِ اول، مسأله بیان ناپذیری است؛ و مشکل دوم، تشخیص روش قابل اعتماد در داوری، نسبت به سرشت و آثار اینگونه امور خارج از دسترس تجارب مشاع(درونی / بیرونی) میباشد.
درمورد مشکل دوم، یعنی روش داوری نسبت به پدیدارهایی چون «وحی»، چهار احتمال پیش روی ماست:
1. موضع تعلیق گرفتن و از هرگونه داوری طفره رفتن؛
2. سعی بر دستیابی به تجاربی این گونه؛ مشروط بر آنکه چنین امری ممکن باشد؛
3. از تمثیل و مدل سازی بهره گرفتن؛
4. رجوع به واجدانِ چنین تجاربی، یعنی انبیا؛ و اتخاذ موضعی درون دینی به جای منظر برون دینی.
کوشش ما در این مقاله ضمن توضیح معنای مدل، و تشریح مخاطراتِ معرفتی حاصل از به کارگیری مدلها، تبیین این نکته است که تنها راه قابل اعتماد برای داوری درمورد امور تجربهگریزی چون وحی، روش چهارم میباشد.
خردناستیزی دین در نگاه صدرالمتالهین شیرازی
ابراهیم نوئی
ابوالفضل ساجدی
چکیده: سازش یا ستیز دین و خرد با یکدیگر، دغدغهای پرماجرا، برای بسیاری از اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان بوده است. این دغدغه برای فیلسوفی چون صدرالمتألهین شیرازی که به حکم اشتغالش به فلسفه، برهانمحور است و ازسوی دیگر مفسر قرآن و شارح احادیث پیشوایان دین است، مجال گفتوگوی بیشتری را میطلبد. وی علاوه بر اتخاذ جانب عدالت، در باب نسبت مزبور، نادرستی نظریههای رقیب را نیز نمایان میسازد. نوشتار حاضر، میکوشد با کاوش نوشتههای این حکیم مسلمان، هم خردناستیزی دین در نگاه وی را روشن نماید و هم نادرستی نظریههای گرفتار افراط و تفریط در این زمینه را آشکار سازد.
بررسی ادله معتقدان به حجیت معرفت شناختی تجربه دینی
منصور نصیری
چکیده: بررسی ادله معتقدان به حجیت تجربه دینی در اثبات متعلقش، محور مباحث مقاله حاضر را تشکیل میدهد. این ادله را در پنج دسته جداگانه بررسی کرده ایم:
1. استدلال از طریق همانندسازی تجربه دینی با تجربه های حسی؛
2. استدلال از طریق اصل آسان باوری و گواهی؛
3. استدلال از طریق استنتاج بهترین تبیین؛
4. استدلال اصلاح شده گاتینگ؛
5. استدلال از طریق علم حضوری دانستن تجربه دینی.
همه این استدلالها، از اشکالات خاصی رنج میبرند که در ذیل هر یک از آنها، تبیین و بررسی شدهاند. با توجه به اشکالاتی که مطرح خواهد شد، حجیت عام تجربه دینی، را رد و حجیت خاص و محدودی برای آن نتیجه گرفتهایم.
بررسی نسبت خاتمیت و ولایت در حکمت متعالیه
محبوبه اسماعیل زاده نوقی
محمد محمدرضایی
چکیده: در مکتب اسلام، اعتقاد به خاتمیت به معنای به اتمام رسیدن ارسال انبیا، از جانب خداوند برای هدایت بشر میباشد و آخرین فرستاده الهی به عنوان پیامبر که شریعت مبین اسلام را بنا نهاد، حضرت محمد مصطفی(صلیالله علیه و آله) میباشد و پس از ایشان هیچ پیامبر دیگری ظهور نخواهد کرد.
ازطرف دیگر باب نیازمندی بشر به هادیان الهی همچنان باز است و با توجه به محدودیتهای معرفتی انسان، نمیتوان او را به طور کامل مستغنی از آموزههای الهی و عالم بالا دانست. اینجاست که بحث ولایت و امامت که استمرار حرکت خاتم الانبیا و برطرف کننده نیاز بشر میباشد شکل میگیرد.
حکمتمتعالیه، تفکر فوق را در چارچوب فلسفی و عقلی تبیین میکند. بر این اساس شبهه برخی روشنفکران که امامت را مغایر خاتمیت میدانند، بی اثر و بی نتیجه مینماید.
عوامل مؤثر بر دامنه اختیار، مطالعه موردی بر دومین داستان مثنوی
رامینه سلیمان زاده آیدیشه
زهرا مصطفوی
چکیده: درباب مسأله جبر و اختیار و همچنین تقریر دیدگاه مولوی در این مسأله مطالعات فراوانی صورت گرفته است. از مسائلی که مورد تحلیل این مطالعات قرار نگرفته، متغیرهای مؤثر بر دامنه اختیار نزد مولوی است. نویسنده در این مقاله میکوشد تا بر مبنای عوامل مؤثر بر دامنه اختیار، تصویر روشنی از این عوامل ارائه دهد. محور استنادات نگارنده، حکایت آن پادشاه جهود که نصرانیان را میکشت از دفتر نخست مثنوی است. هدف مقاله جلب توجه نمودن خوانندگان به مسأله دامنه اختیار، عوامل مؤثر بر دامنه اختیار، نحوه تأثیر این عوامل بر دامنه اختیار و اشاره به رهنمودهای مولوی برای رهایی از دام عوامل محدودکننده دامنه اختیار است. از این رهگذر نشانههای فردی که اختیار خود را به نهایت گستردگی رسانده است، به خوانندگان یادآوری میشود.
بررسی تطبیقی «وثاقت» در سازمان روحانیتِ شیعه با نهاد کلیسای کاتولیک
محمدحسین طاهری آکِردی
چکیده: شباهتهایی جزیی میان نهاد کلیسای کاتولیک با سازمان روحانیت در شیعه، سبب گشت تا برخی این دو نهاد را یکسان بینگارند و همان اشکالات وارد بر رفتار آبای کلیسا در نهاد کلیسا، به ویژه در قرون وسطی را بر سازمان روحانیت شیعه وارد کنند. این مقاله براساس متون اصلی هرکدام از این دو مجموعه، به مقایسه امر وثاقت، میان این دو پرداخته و با بیان موارد تشابه و تفاوت میان آنان، به پاسخ شبهه یکسانانگاری میان این دو نهاد میپردازد. گرچه الهی بودن و اتصال به خدا از راه معصوم را از شباهتها شمرده میشود، اما مصداق آن و همچنین نحوه توجیه این اتصال که مبنای وثاقت است، از اصلیترین تفاوتها بوده و یکسانانگاری آنان و درنتیجه ذکر اشکالات وارد بر نهاد کلیسا به سازمان روحانیت شیعه، مخالف اصل انصاف علمی است.
بررسی تطبیقی معرفت فطری خدا از نظر علامه طباطبایی با نظریه حس الوهی پلانتینگا
مهدی فدایی
چکیده: ازنظر علامه طباطبایی، انسان دارای فطرتی خاص است که او را به سنت خاص زندگی و راه معینی که منتهی به هدف و غایتی خاص (خداوند) می شود، هدایت میکند؛ راهی که جز آن راه را نمی تواند پیش گیرد، «فِطْرَتَ اللَهِ الَتِی فَطَرَ النَاسَ عَلَیْها.» ازسوی دیگر، براساس الهیات کالوینی اذعان به وجود خداوند، در اعماق ذهن هر انسانی وجود دارد و اکتسابی هم نیست؛ بدینگونه که نظریهای باشد که در مدرسه و با تعلیم استاد فرا گرفته شود. بلکه چیزی است که هریک از ما از رحم مادر، کاملاً آن را میشناسیم و خود طبیعت هم اجازه فراموشی آن را به کسی نمی دهد.
در این مقاله کوشیدهایم وجوه اشترک و افتراق این دو دیدگاه را بررسی کنیم. قلب، جایگاه معرفت فطری، غیر اکتسابی بودن معرفت، هدایتگری انسان، تخلف ناپذیری، لزوم تکامل و بلوغ این گرایش، تأثیر گناه بر این نوع معرفت، به عنوان وجوه مشترک؛ و انگیزه طرح، ماهیت معرفت فطری، تأثیر آگاهی به قوه معرفتی، منطقهای بودن، متعلق معرفت فطری و نحوه دریافت معرفت، به عنوان وجوه افتراق این دو دیدگاه مورد بررسی قرار گرفته است.
تحلیل و بررسی نبوت پیامبر اکرم(صلیالله علیه و آله) پیش از بعثت
عبدالهادی فقهی زاده
زهره حیدری
چکیده: چگونگی زندگانی پیامبر اکرم(صلالله علیه و آله) پیش از بعثت، از زمینههای مورد توجه از دیدگاه تاریخی کلامی و روایی است. دقت نظر در شواهد مبنی بر آگاهیهای غیبی پیامبر اکرم(صلیالله علیه و آله) در این دوران، و روند زندگی اعتقادی ایشان، و کاوش در تفاوت های طرح شده میان دو مفهوم نبوت و رسالت، می تواند مؤیدی بر این دیدگاه باشد که پیامبر اکرم(صلیالله علیه و آله) در دوران قبل از بعثت از مراتبی از نبوت برخوردار بود.
استخراج دیدگاهی جامع درباره تفاوت میان دو مقام نبوت و رسالت و ارائه تعریف صحیحی از نبوت به عنوان مبنای پژوهش، نخستین گام در جهت بررسی فرضیه مقاله حاضر به شمار می رود. گام بعدی استخراج شواهدی است که بر این آگاهی های غیبی و روابط با ملک دلالت میکند. کندوکاو در سیره پیامبر اکرم(صلیالله علیه و آله) و بررسی احتمالات گوناگون درباره شریعت ایشان، حاکی از آن است که در دوران پیش از بعثت، آئین خود را از طریق ارتباط با عالم غیب دریافت میکرده است.
ثواب: استحقاق یا تفضل در رهیافت کلامی و متون دینی
حمیدرضا سروریان
محمد بنیانی
چکیده: در اینکه ثواب استحقاقی است یا تفضلی سه قول مطرح است: بنابر قول اول ثواب استحقاقی است و ثواب ندادن شخص مطیع ستم است. بنابر قول دوم ثواب تفضلی است، اگرچه قائلان به این قول، خود درباره علت تفضل اختلاف دارند؛ زیرا بنابر مبنای اشاعره، ملزم کردن خداوند بر ثواب بی معناست. این سخن به معنای معیار نداشتن ثواب الهی است. و بنابر مبنای دیگر علی رغم تفضلی بودن ثواب، خداوند در آن استحقاق را اعتبار کرده است که براساس آن ثواب الهی ضابطهمند میگردد.
بنابر قول سوم ثواب از جهت مملوک بودن انسان تفضلی و از جهت پاداش عمل بودن، استحقاقی است. در جمع بندی نهایی در قالب قول چهارم میتوان گفت: به علت کمال مطلق بودن خداوند، نباید رابطه مالک و مملوکی و نعمتهای پیشین الهی، در ثواب در نظر گرفته شود؛ اگرچه در واقع و نفسالامر چنین رابطهای وجود دارد که در این صورت مرتبهای از ثواب استحقاقی و افزون بر آن تفضلی خواهد بود. اگر آن رابطه در نظر گرفته شود، استحقاق منتفی است.
تحلیل انتقادی پنج رهیافت به مسأله شر در حیوانات
هاشم قربانی
داود قرجالو
چکیده: رویکرد اصلی نوشتار حاضر، واکاوی و بررسی پنج دیدگاه طرح شده در دوره معاصر، درباره مسأله شر در عالم حیوانات است. همچنان که میتوان به نحو محصلی در باب شرور وارده بر انسانها سخن گفت و راهکارهایی ارائه نمود، در حیوانات نیز، این دشواره، جای پژوهش و سنجش دارد. آنگاه این مسأله، اهمیت خویش را نمایان می سازد، که دفاع از اختیار و اراده مندی در حیوانات، به سختی قابل اثبات و طراحی است.
دامنه طرح مسأله شر، تحقق داشتن ادراک و وجود تصادم و به آستانه ادراک رسیدن آن است. با این سخن، طرح آن در صرف محدوده انسانی، نوعی تحویلینگری به شمار میآید. ویلیام رو، سازواره وجود خدا را با شر، گزاف خواندن شرور حیطه حیوانی، دگربار به چالش فرامی خواند. اندیشمندان مختلفی درپی پاسخدادن به دشواره رو هستند.
جستار حاضر با پذیرفتن طرح مسأله شر در عالم حیوانات، به گزارش و نقادی پاسخ به این دشواره، در قالب پنج رهیافت: رهیافت لوئیس مبنی بر نگرش تعیین عامل شر، رهیافت هریسون مبنی بر عدم آگاهی در حیوانات، رهیافت هیک مبنی بر تفکیک رنج و درد، رهیافت پیتر گیچ مبنی بر بی اعتنایی بر شرور وارده بر حیوانات، و رهیافت سوئین برن مبنی بر معرفت زا بودن آن، می پردازد.
سی و پنجمین شماره فصلنامه علمی پژوهشی کلام و دینپژوهی با عنوان «اندیشه نوین دینی» ویژه زمستان 1392 از سوی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها با شمارگان 1000 نسخه در 200 صفحه به قیمت 5000 تومان منتشر شده است./907/ن601/س
ارسال نظرات