مروری بر سیزدهمین شماره فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی + متن

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، سیزدهمین شماره فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی به این عناوین پرداخته است:
«روشهای سازماندهی متداول سکهها و اسکناسها در موزههای ایران و مقایسه آن با روشهای برتر سازماندهی این اشیا»
«نقش دولت شیعی سربداران خراسان در گسترش تشیع و تمدن اسلامی»
«بررسی استراتژی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در صلح حدیبیه بر اساس تحلیل سوات»
«گفتمان و زمانه سیاسی امام موسی کاظم علیهالسلام»
«نصیرالدین طوسی و گفتمان مَهار در عهد نامسلمانی ایلخانان»
«بررسی نقشه راه حکومت امویان با تکیه بر دشمنشناسی علوی»
روشهای سازماندهی متداول سکهها و اسکناسها در موزههای ایران و مقایسه آن با روشهای برتر سازماندهی این اشیا
سعید رضایی شریفآبادی
سعیده تقیزاده
معصومه کربلا آقایی کامران
چکیده: هدف پژوهش، شناسایی و بررسی روشهای سازماندهی متداول سکهها و اسکناسها در موزههای ایران، و مقایسه آن با روشهای برتر سازماندهی این اشیاء، با تأکید بر موزههای حاوی سکه و اسکناس مطرح جهان است. این پژوهش، پیمایشی و توصیفی است. پژوهشگران با مطالعه منابع مرتبط و بهویژه استفاده از ابزار مصاحبه به جمعآوری اطلاعات پرداخته اند. در پژوهش، مصاحبه باز بهکار برده شده است. (مصاحبه حضوری، تلفنی و از طریق پست الکترونیک). جامعه پژوهش موزههای حاوی سکه و اسکناس ایران و مطرح خارج از ایران است. 65 موزهدار (13 موزهدار ایرانی و 52 موزهدار خارج از ایران) در مصاحبه شرکت کردند.
نقش دولت شیعی سربداران خراسان در گسترش تشیع و تمدن اسلامی
سید روحالله پرهیزکاری
چکیده: بررسی فعالیتها و اقدامات دولتها و حکومتها در گسترش یک دین یا مذهب و یا ایجاد و گسترش فرهنگ و تمدن، اهمیت فراوانی دارد. در این میان اهمیت دولت سربداران، از نخستین دولتهای شیعی امامی در ایران، بهلحاظ نوع دین و مذهب، مکان جغرافیایی، آرمانها و انگیزههای شروع قیام، دو چندان میباشد، تا جایی که میتوان ادعا نمود تشکیل دولت صفویه و تغییر مذهب در ایران، ریشه در دگرگونیهای مذهبی و فرهنگی داشت که دولت سربداران در ایران بهوجود آوردند. این نوشتار درصدد بررسی نقش این دولت در گسترش مذهب تشیع و تمدن اسلامی است و با روش توصیفی و تحلیلی به این نتیجه میرسد که این دولت با اقداماتی در حوزه فرهنگ و دانش، اعتقادات مذهبی، رفتار و رابطه حاکمان با مردم و عملکرد سیاسی، اقتصادی و عمرانی، به پایداری و گسترش مذهب تشیع در ایران و پیشرفت تمدنی در منطقه خراسان مدد رسانده است.
بررسی استراتژی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در صلح حدیبیه بر اساس تحلیل سوات
حسین فخاری
ناصر برخوردار
چکیده: صلح حدیبیه یکی از راهبردیترین تصمیمات پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در مقطعی حساس و نقطه عطفی در تاریخ اسلام است. این واقعه سرنوشتساز در طول تاریخ، کانون توجه مورخین و سیرهنویسان بوده و از دیدگاههای مختلف، مورد تحلیل قرار گرفته است. در این پژوهش تبیینی، با رویکردی کیفی ـ کمّی و برپایه قاعده «تلازم عقل و شرع» با استفاده از مدل علمی «سوات»، به تحلیل علمی استراتژی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در صلح حدیبیه پرداخته شده است. براساس نتایج این پژوهش، در چارچوب اصول علمی مدیریت استراتژیک، صلح حدیبیه بهعنوان یک تصمیم راهبردی، کاملاً منطبق بر تحلیلهای علمی و بهترین انتخاب در شرایط خود بوده است. مدل سوات به کمک تحلیل شرایط درونی و برونی جامعه اسلامی، نتایج شگرف صلح حدیبیه را در پیشرفت اسلام و تغییر وضعیت جامعه اسلامی بهصورت علمی، به تصویر کشیده و دوراندیشی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را بهعنوان رهبر مدبر جامعه اسلامی از دیدگاه خود ثابت مینماید.
گفتمان و زمانه سیاسی امام موسی کاظم علیهالسلام
سید حسن قاضوی
علی بیات
چکیده: غیر از شناخت گفتمان سیاسی امامان معصوم شیعه علیهمالسلام که در تعارض با گفتمان سیاسی امویان و عباسیان بود، توجه به عنصر مقتضیات زمانه یا فضا و شرایط حاکم بر دوره آنان ضرورت تام دارد. زیرا تأثیر این عنصر، سبب اختلاف در مواضع و عملکرد سیاسی آنان در دورههای مختلف تاریخی است. در این پژوهش برآنیم با استناد به شواهد تاریخی و تحلیل آنها، تأثیر عنصر زمانه را بهلحاظ سیاسی، بر مواضع سیاسی امام موسی کاظم علیهالسلام بررسی کنیم و نشان دهیم که هرچند آن حضرت متناسب با زمانه سیاسی دوره امامت خود، سیاست تقیه را اتخاذ و از هرگونه همکاری با عباسیان و یا اقدام بر ضد آنان کنارهگیری کرد، اما بنابه ضرورت و بر مبنای گفتمان سیاسی پدران خود، نسبت به حکومت عباسی، به اعتراضِ آشکار یا ضمنی میپرداخت، و سرانجام همین مواضع و مبارزه با سلطه و اقتدار بلامعارض سیاسی عباسیان در عصر خلافت هارون بود که به حبس و شهادت آن حضرت انجامید.
نصیرالدین طوسی و گفتمان مَهار در عهد نامسلمانی ایلخانان
سید ابوالفضل رضوی
چکیده: واگرایی جامعه و حکومت و تقابل عناصر ایرانی با فرهنگ مغولان، که درپی عملکرد آنها در عهد هجوم و چند دهه نابسامانی پس از آن حاصل شده بود، با تشکیل حکومت ایلخانی تعدیل شد و عناصر ایرانی را به همگرایی با مغولان و تعامل با ایلخانان سوق داد. تعامل مذکور، سیاستی حسابشده در جهت تعدیل مشی حکومتی مغول، در برخورد با جامعه و اقتصاد و تلاش در راستای مهار رفتار مغولها و همنوایی با عناصر بومی بود. اگر سلسله تلاشهایی که در جهت تعدیل رفتار مغولان با هدف احیای فکر و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و نزدیککردن قوم غالب با مؤلفههای مدنی ایرانی صورت گرفت را «گفتمان مهار» نامگذاری کنیم، مقاله حاضر درپی آن است که سهم نصیرالدین طوسی، فیلسوف بزرگ دنیای اسلامی را در خصوص این گفتمان و میزان کارآمدی آن بررسی نماید.
بررسی نقشه راه حکومت امویان با تکیه بر دشمنشناسی علوی
اکرم روشنفکر
چکیده: حکومت اسلامی از روزگار تأسیس جامعه مدنی حضرت ختمی مرتبت صلیاللهعلیهوآله تاکنون، فراز و نشیب بسیار داشته و بسا در محاق مانده است. بدیهی است، آنچه امروزه در حکومت کشورهای اسلامی معمول گردیده، وامدار سیاستمدارانی است که در تاریخ مسلمانان عهدهدار اداره امور جامعه اسلامی بودند و نقشه راه حکومتشان را برجای نهادند. مطالعه نقشه راه حکومت اسلامی، از روزگار نخستین معصوم تا زمانی که حکومت رسماً در اختیار امویان قرار گرفت، دوگانگی سیاست حکومتی را متبادر میسازد که اختیارات آن، به مدتی کوتاه در میدان تدبیر دومین پیشوای معصوم قرار گرفت و سپس به روشی که امروزه ترفند سیاسی خوانده میشود، به سرسلسله حاکمان اموی رسید. پس معاویه با آنچه زیرکی سیاسی خوانده میشد، ضمن بهرهبرداری از ترور خلیفه سوم، به جنگی نرم روی کرد تا با رصد ظرفیت نقشه راهی که رفتهرفته آن را در برابر اصل قرار میداد، آینده حکومت اسلامی را از آن تدابیر خود کند. این مقاله درصدد تحلیل دشمنشناسی مولای متقیان علیه السلام است تا دستمایه بررسی نقشه راه حکومت امویان فراهم آید. روش کار توصیفی ـ تحلیلی بوده و مهمترین نتیجه پژوهش حاضر پدیدار شدن نقشه راه اسلامی است که میتوان از آن با عنوان اسلام اموی یاد کرد.
برای دسترسی به متن مقالات این شماره و شماره های پیشین اینجا را کلیک کنید.
گفتنی است، سیزدهمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ فرهنگ وتمدن اسلامی به صاحب امتیازی نهادنمایندگی رهبر معظم انقلاب در دانشگاه معارف اسلامی و مدیرمسؤولی ابراهیم کلانتری در 141 صفحه و با شمارگان 1000 نسخه به قیمت تکشماره 4500 تومان به بازار کتاب عرضه شده است./992/ن602/ق