نیم سال نامه تفسیر اهلبیت + چکیده
به گزارش خبرگزاری رسا، دومین شماره از نیم سال نامه علمی ـ تخصصی تفسیر اهلبیت علیهمالسلام ویژه پاییز و زمستان 1392 به صاحبامتیازی مؤسسه علمی ـ فرهنگی دارالحدیث از سوی انتشارات دارالحدیث منتشر شد.
در این شماره از نیم سالانه این مقالات را مطالعه میکنیم:
1. ویژگیهای «صراط مستقیم» در قرآن
2. روششناسی تفسیر موضوعی در روایات اهلبیت علیهمالسلام
3. مبانی تفسیری شیخ مفید
4. نقد انگاره خشونتآمیز بودن مجازاتهای دنیوی در قرآن با تأکید بر روایات تفسیری
5. دختری در محراب: مطالعه تطبیقی شخصیت مریم در سنت مسیحی ـ اسلامی
6. مدرسه تفسیری مدینه و میراث قرآنی شیعه
7. کتابشناسی تفسیر علی بن ابراهیم قمی
ویژگیهای «صراط مستقیم» در قرآن
محمد محمدی ریشهری
چکیده: صراط مستقیم، تعبیری دیگر از راه پرستش خداوند است. این بدان معناست که ویژگیهای مذکور برای عبادت خدا بر صراط، منطبق است. همچنین خصوصیات برنامههایی که خداوند با عنوان شریعت و دین برای انسانها فرستاده است تا آنها درست و زیبا او را بپرستند و بندگی کنند، بر صراط مستقیم نیز صادق است. این ویژگیها را در این مقاله برشمردهایم که عبارتاند از: مطابقت با موازین عقلی، حقمداری، میانهروی و گستردگی، روشنی و یگانگی راه. برخی پیامدهای هر یک از صفات را نیز برشمردهایم و در پایان و به مناسبت یگانگی راه، به مسأله تکثر دینی و تفاوت «صراط» و «سبیل» پرداختهایم.
روششناسی تفسیر موضوعی در روایات اهلبیت علیهمالسلام
علی راد و مسعود
حسنزاده گلشانی
چکیده: تفسیر موضوعی، عهدهدار استخراج و اکتشاف نظریه قرآنی از مجموعهای از آیات است. میزان گستردهای از روایات تفسیری پیامبر صلیالله علیه و اله و سلم و اهلبیت علیهمالسلام مبتنی بر این رویکرد، ارائهشده است. تحلیل روششناختی این روایات، موجب آشکار شدن زوایای دیگری از تفسیر موضوعی شده و امکان بهکارگیری این روشها را در قرآن، فراهم مینماید. در این مقاله، ضمن تحلیل روایات اهلبیت علیهمالسلام، در تفسیر موضوعی، گونهها و ویژگیهای روش ایشان تبیین شده است. روشهای بهکاررفته در روایات تفسیر موضوعی، در دو زمینه قابلبررسی است: نخست، راهکارهای دستیابی به آیات استنادی ائمه علیهمالسلام توسط افرادی که توان تعامل آنها با قرآن، پایینتر از سطح معصومان است؛ و دیگری تبیین و جمعبندی این آیات جهت دستیابی به نظر قرآن.
مبانی تفسیری شیخ مفید
عبدالهادی مسعودی
سید محسن صفایی
چکیده: در کنار تلاشهای ستودنی پژوهشگرانی که نقش قرآن را در آثار شیخ مفید، برجسته نمودهاند، هنوز مشی تفسیری او، آنگونه که شایسته این شخصیت بزرگ است، معرفی نشده است. او عقلمدارانه و با تکیه بر معارف ناب اهلبیت علیهمالسلام، روایات تفسیری را در تبیین قرآن بهکاررفته بست و در هر جا که نیاز بود، به تحلیل و نقد آنها پرداخت. طبیعی است که این الگوی تفسیری نظاممند، بدون داشتن مبانی درست و پایبندی به آن در فرآیند تفسیر، امکانپذیر نبوده است. در این مقاله، برخی از مهمترین این مبانی موردبررسی قرارگرفته است.
نقد انگاره خشونتآمیز بودن مجازاتهای دنیوی در قرآن با تأکید بر روایات تفسیری
مریم کریمی تبار
چکیده: برخی مخالفان اسلام باهدف اسلامستیزی بر آن شدهاند تا آموزههای قرآن را خشونتآمیز و غیراخلاقی معروفی کنند. برای این منظور به آیاتی که در آنها، برای مجرمان مجازاتهای سختی چون قصاص، قطع دست و تازیانه در نظر گرفتهشده، استناد کرده و به شبهه افکنی دست یازیدهاند. در این مقاله، ضمن تبیین شبهه، با تأمل و مداقه در آیات جزایی قرآن و نیز با استمداد از روایات مبین آن، روشن میگردد که خشونت در احکام جزایی قرآن، در جهت اشتباه و اصلاح فرد و جامعه است و نوع و شدت مجازاتهای موردنظر قرآن، لازمه بازدارنده بودن آنهاست. ازاینرو، نمیتوان قرآن را به سبب تشریع برخی احکام جزایی، متهم و محکومبه خشونتورزی و نادیده گرفتن اصول و ارزشهای اخلاقی نمود.
دختری در محراب: مطالعه تطبیقی شخصیت مریم علیها اسلام در سنت مسیحی ـ اسلامی
حیدر عیوضی (عماد)
چکیده: حضرت مریم علیها السلام از شخصیتهای مشترک میان اسلام و مسیحیت است که متون مقدس هر دو دین، از ایشان تجلیل کردهاند. مقدمه این مقاله به فقه اللغه کلمه مریم میپردازد، چه اینکه امروزه مباحث زبانشناسی، یکی از پیشنیازهای مطالعات تطبیقی در ادیان است. سپس با تأمل بر برخی از بخشهای اناجیل درباره مریم علیها اسلام، به جایگاه مریمشناسی در الهیات نظاممند مسیحی و سیر تحول آن میپردازیم. در ادامه، ضمن ترسیم چهره این بانوی ارجمند در قرآن به برخی از اشکالات مطرحشده بهوسیله مسیحیان که ناشی از سو فهم برخی از آیات است، پاسخخواهیم داد. نگارنده معتقد است تلاشهای اصلاحطلبان مسیحی، بهویژه در دوره معاصر، در اسطورهزدایی از مسیحیت، لبیک به دعوتی است که قرآن کریم، قرنهاست به آن دعوت میکند.
مدرسه تفسیری مدینه و میراث قرآنی شیعه
محمود ملکی تراکمهای
چکیده: این مقاله بر آن است که میراث مکتوب تفسیری شیعه در دوران حضور امامان در مدینه را بر اساس «عنوان پژوهی» بازشناسی کرده، گوناگونی آنها را بشناساند، حضور عنوانهای مختلف و فراوان تفسیری را در این دوران نشان دهد. دو کتاب فهرست شیعی نجاشی و شیخ طوسی، یعنی فهرست مصنفی الشیعة و الفهرست، منابع اصلی ما در این پژوهش است. سی مؤلف با 43 قرآنی، در این حوزه تفسیری حضور دارند که اهتمام شیعه به قرآن و نیاز جامعه شیعی به اینگونه آثار را نشان میدهد.
کتابشناسی تفسیر علی بن ابراهیم قمی
محمدامین ربانی
چکیده: در این فهرستواره، منابع دربارهتفسیر القمی و مآخذ مرتبط با مؤلف آن «علی بن ابراهیم قمی» معرفی شدهاند. نویسنده در دو بخش، به معرفی چاپهای مختلف این تفسیر و ترجمه آن و نسخههای خطی و آثار دربارهآن میپردازد. منابع ارائهشده، به زبان فارسی و عربیاند و آثار انتشاریافته از آغاز تا آبان 1392 ش را در برمیگیرند. درمجموع، 156 مأخذ در این کتابشناسی معرفی شدهاند که چهارده منبع: کتاب مستقل، 73 منبع: کتاب مشتمل، 49 منبع: مقاله و هشت منبع: پایاننامهاند. در بخش پایانی، پنج نمایه افزودهشدهاند تا دسترسی آسان به منابع را در گونههای مختلف فراهم آورند.
دومین شماره از نیم سال نامه علمی ـ تخصصی تفسیر اهلبیت علیهمالسلام ویژه پاییز و زمستان 1392 از سوی انتشارات دارالحدیث منتشر شد./998/ن604/ق