مروری بر شصتمین شماره فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصتمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات راهبردی بسیج ویژه پاییز 92، به مدیر مسؤولی ابراهیم نجفی از سوی پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات بسیج منتشر شده است.
در این شماره از فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج این مقالات را مطالعه می کنیم:
ظرفیتها و محدودیتهای مدیریت بحران در صحنه جنگ نرم اقتصادی دشمن علیه جمهوری اسلامی ایران
تأثیر بیداری اسلامی بر ماهیت و کارکرد نظام سلطه
نقش قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران در جنبشهای بیداری جهان اسلام
نقش بسیج سازندگی در امنیت پایدار
تأثیر فضای مجازی بر هویت و همبستگی ملی
راهبردهای تجارت بینالملل اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران
ظرفیتها و محدودیتهای مدیریت بحران در صحنه جنگ نرم اقتصادی دشمن علیه جمهوری اسلامی ایران
الله مراد سیف
محمد خجسته
چکیده: موضوع جنگ نرم به دفعات در فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی مطرح شده است، معظم له، استادان و پژوهشگران دانشگاهها را به عنوان فرماندهان در میدان مقابله با جنگ نرم دشمن، مورد خطاب قرار دادهاند. جنگ نرم اقتصادی از ابعاد مهم در صحنه جنگ نرم است که به رغم اهمیت و تمرکز روز افزون دشمن بر آن، کمتر در ادبیات جنگ نرم مورد کنکاکش قرار گرفته است.
تحقیق حاضر با هدف شناسایی ماهیت و اهداف جنگ نرم اقتصادی و معرفی ظرفیتها و محدودیتهای مدیریت این صحنه؛ به روش توصیفی ـ پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه انجام شده و از طریق روشهای آماری توصیفی و استنباطی به سؤالات تحقیق پاسخ داده است. نتایج این تحقیق با تمرکز بر اصول مدیریت پیشگیرانه بحران در صحنه جنگ نرم اقتصادی در سه سطح نهادی، ابزاری و شناختی ـ انسانی در دو بعد داخلی و خارجی، برای هر یک از سه حوزه عموم مردم (افکار عمومی)، نخبگان، دولت و کارگزاران دولتی تشریح شده است.
یافتههای تحقیق حاکی از آن است که جنگ نرم اقتصادی را میتوان مترادف با تضعیف فروپاشی باورها، ارزشها و الگوهای رفتاری یک کشور در حوزه اقتصاد دانست که اهداف آن در قالب ارزشها و الگوی تولید، ارزشها و الگوهای مصرف و نیز ارزشها و الگوی مدیریت اقتصادی شامل ساختار رسمی و غیر رسمی اقتصادی کشور قابل دستهبندی میباشد. در پایان، نتایج نهایی تحقیق، در 51 شخصیت به عنوان ظرفیت و 33 شاخص به عنوان محدودیت در مقابله با جنگ نرم اقتصادی دشمن شناسایی شده و چگونگی استفاده از آنها در بیان راهبرد و مدل مفهومی موضوع مورد مطالعه، خلاصه شده است.
تأثیر بیداری اسلامی بر ماهیت و کارکرد نظام سلطه
روح الله قادری کنگاوی
نبی الله روحی
چکیده: امروز فرایندهای منطقهای و بینالمللی که مبتنی بر قالبهای ضد هژمونیک است، بر روشهای انقلابی که در غرب آسیا (خاورمیانه) وجود دارد، متکی است. در چنین شرایطی، نظام سلطه، به گونه اجتنابناپذیری با نیروهای مقاومتگرا روبرو هستند و مقاومت، به عنوان جلوه اصلی چهره خاورمیانه تلقی میشود؛ بنابراین نظام سلطه، امنیت خود را در معرض چالشها مییابند.
منشأ این چالشها از یکسو وضعیت داخلی کشورهای منطقه است از سوی دیگر، به علایق متعدد و متنوع غرب و برخورد آنها با مفاهیم اسلامی مربوط میشود که سبب شده است اسلام به موضوعی محوری در سطح بینالمللی و به ویژه در مباحث امنیتی غرب تبدیل شود. زبان سیاسی مقاومت میتواند در کشورهایی ظهور کند که از قابلیت فرهنگی خاصی برخوردار با فرایندهای تهدید مورد استفاده قرار دهند.
بر این اساس، هدف این مقاله از یکسو بیان ویژگیهای دو دانشواژه نظام سلطه و بیداری اسلامی و از سوی دیگر، تبیین آثار و پیامدهای پدیده بیداری اسلامی بر نظام سلطه است. فرضیه اصلی این پژوهش این است که بیداری اسلامی معادلات قدرت و مناسبات سیاسی را بین دولتهای منطقه و فرامنطقهای دستخوش تغییر نموده و با ویژگیهای دروغین و محیطی خود باعث شکلگیری بلوک جدیدی از قدرت خواهد شد که تغییر در مناسبات قدرت (توزیع نابرابر ایجاد اتحادها و ائتلافهای جدید) در نظام بینالملل را در پی خواهد داشت. روش تحقیق تحلیلی ـ تاریخی و توصیفی ـ تبیینی با استفاده ترکیبی از حوزهها و مفاهیم میانرشتهای در رشتههای مطالعات استراتژیک، تجزیه و تحلیل سیاست خارجی و سیاست تطبیقی خواهد بود.
نقش قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران در جنبشهای بیداری جهان اسلام
مهدی ناظمی اردکانی
محمدجواد الوندی
احمدعلی امامی
مجید نجاتپور
چکیده: با وقوع جنبشهای بیداری اسلامی در جنوب غربی آسیا، داخلی و خارجی، زیاد به ظرفیتهای الگوی انقلاب اسلامی ایران، به عنوان یک عامل مؤثر در ایجاد، تقویت استمرار جریانهای اخیر پرداختهاند. تحولات اخیر جنوب غرب آسیا در قالب انقلابهای مردمی توانسته چشمانداز نوینی جهت تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران در گسترش این انقلابها به وجود بیاورد. نقاط مشترکی چون ضدیت با رژیم اسراییل؛ ضدیت با استبداد و تقویت هویت اسلامی ـ ملی بین انقلاب ایران در گسترش این انقلابها به وجود بیاورد. نقاط مشترکی چون ضدیت با رژیم اسراییل، ضدیت با استبداد و تقویت هویت اسلامی ـ ملی بین انقلاب ایران و انقلابهای منطقه وجود دارد.
مهمترین شباهت این انقلابها با انقلاب اسلامی ایران در مردمی بودن این انقلابها با محوریت اسلامی و دینی است. همین موضوع میتواند در کنار ظرفیتهای عدالت محوری و سلطهستیزانه انقلاب اسلامی؛ یک الگوی واقعی و منطقی برای این انقلابها در راستای شکلگیری حکومتها مردمی و اسلامی محسوب شود. در این میان نقش حمایتهای آشکار ایران از گروههای مقاومت در خاورمیانه و مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال اقدامات اسراییل و در مقابل، ضعف و سستی حکام کشورهای عربی در برابر این رژیم، آرزوی برقراری حکومتی مستقل و مردمی را نظیر آنچه در ایران بر سرکار است در دل ملتهای منطقه، تقویت کرده است. در یک نگاه کلی به نظر میرسد گرانیگاه این جنبشها ساختارشکنی از نهادهای سنتی و روشهای کهنه و پوسیده حکومتداری و روی آوردن به ارزشهایی چون عدالت و آزادی است که ریشه در تفکر اسلامی دارد.
این پژوهش درصدد است تا به بررسی الهامبخشی الگوی انقلاب اسلامی ایران به خیزشهای موسوم به بیداری اسلامی در منطقه جنوب غربی آسیا بپردازد و ابعاد مختلف این موضوع و نوع نگرشهای غالب بر این تحولات را تبیین نماید.
نقش بسیج سازندگی در امنیت پایدار
هادی عبدالملکی
علیمحمد احمدوند
چکیده: توسعه اقتصادی و اجتماعی ناموزون، شکاف و میزان بهرهمندی اقتصادی، مرکز ـ پیرامون، عوارض ناگواری بر زندگی اجتماعی، امنیت اقتصادی مناطق محروم دور افتاده داشته و دارد. بر همین اساس و در راستای کمک به رفع عقبماندگیهای این مناطق، ایده و طرح بسیج سازندگی به عنوان یکی از راهبردهای محرومیتزدایی در مناطق محروم از سوی مقام معظم رهبری بیانشده است که از سه جنبه: کمک به توزیع عادلانه امکانات در مناطق محروم و جلب مشارکت؛ هدایت نیروی جوانان و خدمات داوطلبانه عمومی و در نهایت تأثیر بر توسعه زیرساختهای امنیت پایدار، قابلبررسی و تحلیل است. این مقاله با هدف «تحلیل تبیین نقش فعالیتها و اقدامات بسیج سازندگی در امنیت پایدار» به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. نتایج بررسی نشان میدهد؛ فعالیتها و اقدامات انجام شده در عرصههای «اشتغالزایی و کارآفرینی، عمران و آبادانی، بهداشت درمان، آموزش، کشاورزی و منابع طبیعی؛ محیط زیست و فرهنگی» با بیش از صد میلیون نفر ساعت در یک دوره دهساله در تسریع و تسهیل فرایند توسعه پایدار و حمایت از طبقات محروم مؤثر واقع شده است. بسیج در این فرایند با ارائه چهره کارآمد از نظام اسلامی در پاسخ به نیازهای اولیه مناطق مرحوم، مقابله با فقر و محرومیت، جلب مشارکت مردمی، بهبود رضایت اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی، تولید قدرت و امنیت نرم در سطح ملی، امنیت همه جانبه فراگیر را به ارمغان آورده است.
نگارنده بر این باور است توسعه دامنه فعالیتهای بسیج سازندگی به عنوان یک راهبرد ملی میتواند ضمن تقویت زیرساختهای امنیت پایدار (در ابعاد مختلف، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، روانی، فیزیکی، ملی و محلی) امکان تحقق رسالت و مأموریتهای حفاظت و حراست از انقلاب و پاسخگویی به خلأهای نظام اسلامی را با مشارکت و همکاری آحاد مردم تسهیل نماید.
تأثیر فضای مجازی بر هویت و همبستگی ملی
علی باقری دولتآبادی
فرجالله زارعیان جهرمی
چکیده: مفهوم هویت در سالهای اخیر، به شدت متأثر از فناوری اطلاعات و ارتباطات بوده است و فضای مجازی، نقشی پررنگ در شکلگیری یا تغییر هویت کاربران، به ویژه جوانان داشته است. هویت، در تاریخ مشترک؛ افراد، اشیا و مکانها ریشه دارد. رویدادهای مهم تاریخی، مانند جنگها، جشنها، مراسم، بازارها، سبک زندگی، زبان (مانند زبان پارسی)، یک کوه مشهور (مانند دماوند) یک درختی (مانند سرو)، یکرنگ (مانند سرخاب) و .... مهمترین ارکان بر ساخت هویت ملی و قومی است. در فضای مجازی، جغرافیا وجود ندارد و همه این اشیا تعریفی متفاوت مییابند که از بار معنایی و ارزشی خود تهی میشوند.
بدین تربیت، هویت مجازی به شکل عمیق و جدی از هویت عینی متمایز میشود. پژوهش حاضر، حاصل بررسی رابطه فضای مجازی و هویت دینی و ملی در میان دانشجویان دانشگاه یاسوج است. برای این منظور، با استفاده از روش پیمایشی و فرمول نمونهگیری کوکران؛ حجم نمونه 340 نفر تعیین رابطه میان دو متغیر مورد سنجش قرار گرفت. یافتههای پژوهش نشان داد، دانشجویانی که بیشتر در معرض فضای مجازی قرار دارند نسبت به همتایان خود که کمتر از فضای مجازی استفاده میکنند، از هویت دینی و ملی ضعیفتری برخوردار هستند؛ به عبارت دیگر، نوعی رابطه معکوس بین فضای مجازی و هویت دینی و ملی دانشجویان وجود دارد.
راهبردهای تجارت بینالملل اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران
مراد سیف
علیاکبر حافظیه
چکیده: تعامل سازنده و مؤثر جمهوری اسلامی ایران با جهان در شرایط تحریم، نیازمند داشتن راهبردهای تجارت بینالملل همراستا با آرمانها و ارزشها و مبتنی بر مصالح بلندمدت نظام اسلامی است؛ به گونهای که در یک حرکت دائمی تکامل، بسترهای مناسب برای ایجاد تغییر در درون نظام فراهم شود. نقطه آغازین این فرایند، توجه هوشمندانه به ظرفیتها برای غلبه بر چالشها در چارچوب قواعد و هنجارهای جهانی از یکسو نیز مبانی و ارزشهای بنیادین از سوی دیگر میباشد؛ از اینرو سؤال محوری این مقاله آن است که «چه راهبردهایی در تجارت بینالملل جمهوری اسلامی ایران مناسب است که هم آرمانها و اهداف خود را حفظ کند هم بتواند با تهدیدهای اقتصادی ناشی از تحریم مقابله کند»
در این مقاله با بررسی قابلیتهای اقتصادی نظام جمهوری اسلامی ایران و شناسایی مؤلفههای اصلی تأثیرگذار (داخلی و خارجی) بر الگوی تعامل تناسب اقتصادی با جهان و ارزیابی این عوامل از منظر ارتباط با اهداف اسلامی نظام، عوامل کلیدی مشخص و سپس با تناظر برقرار کردن بین آنها در الگوی قوت ـ ضعف و فرصت ـ تهدید (سوآت) راهبردهای مناسب استخراج و در نهایت، ضریب جذابیت این راهبردها با ملاحظه شرایط حدید داخلی و خارجی مشخص شده است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ابران باید با بهرهگیری از منابع عظیم خدادادی طبیعی، منابع انسانی مؤمن و کارآمد؛ ظرفیتهای علمی؛ واپایش اقتصاد غیر رسمی، ایجاد تغییر در روشها؛ اصلاح و بهبود مستمر در برنامهها در بعد داخلی و همچنین ارتقای کارآمدی؛ تحرک بیوقفه و جهتدار دیپلماسی و حضور فعال در معاهدات و هستههای منطقهای و جهانی، شناسایی بازارهای جدید (کالایی ـ مکانی)، تعامل یا اقتصاد بینالمللی در چارچوب اصل حکومت عزت و مصلحت استفاده از ظرفیت ترانزیتی و فرصت مستقیم به آبراههای آزاد در بعد خارجی، به هدف رسیدن شکوفایی و مقابله با تهدیدات بیرونی و ضعفهای درونی دست یابد.
مجموعه این نتایج حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران میتواند از طریق بهکارگیری رویکرد اقتصاد مقاومتی در تعامل تجاری با جهان، ضمن پیشبرد آرمانها و اهداف، با تهدیدات موجود، از جمله تحریم نیز به خوبی مقابله نماید.
گفتنی است شصتمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات راهبردی بسیج با شمارگان 4200 نسخه، 188 صفحه و با قیمت سه هزار تومان از سوی پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات بسیج منتشر شده است./998/ن602/ق