کتاب تربیت عقلانی از منظر قرآن کریم به چاپ رسید

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، تربیت انسان ابعادی گوناگون، از جمله جسمانی، معنوی، عبادی، اخلاقی، عاطفی و جنسی دارد، به نظر می‌رسد مهم‌ترین بعد آن تربیت عقلانی است؛ زیرا پرورش نیروی عقل زیربنای رشد و تکامل معنوی بشر به شمار می‌رود.

تربیت عقلانی مهمترین بخش تربیت اسلامی است که تأثیر بسزایی در حیات فردی و اجتماعی انسان دارد و قرآن کریم ابعاد مختلف آن را تأیید کرده است. مبانی، اهداف، اصول، روش‌ها، عوامل، موانع و آثار گوناگون تربیت عقلانی را در آیات مختلف قرآن می‌توان یافت که این کتاب به تفصیل درباره آن به بحث و نقد پرداخته است. از منظر قرآن، انسان در صورتی به سعادت ابدی می‌رسد که اهل تعقل‌، تفکر و آراسته به عقل سلیم و پرورش یافته باشد .

کتاب تربیت عقلانی از منظر قرآن کریم از مباحث: «کلیات و مفاهیم، مبانی تربیت عقلانی، اهداف تربیت عقلانی، اصول تربیت عقلانی، روش های تربیت عقلانی، عوامل تربیت عقلانی، آثار تربیت عقلانی و موانع تربیت عقلانی» تشکیل شده است.

در فصل اول «تربیت، عقل، تربیت عقلانی، واژگان نزدیک به معنای عقل، واژگان متضاد با عقل، کاربرد عقل در قرآن» مورد بررسی قرار گرفته است.

تربیت عقلانی در دوره‌های پیشین سرنوشتی پرفراز و نشیب داشته است. توجه اسلام به عقل و پرورش آن بیش از دیگر ادیان و مکاتب مادی بوده است. قرآن در آیات گوناگون انسان را به خردورزی فرا‌خوانده و زمنیه‌های رشد آنرا فراهم ساخته است. تفکر در آیات انفسی و آفاقی به عنوان بستر تربیت عقل همواره مورد تأکید قرآن بوده است تا انسان با تفکر در آیات الهی به استقلال فکر و اندیشه برسد.

فصل دوم به «مفهوم شناسی مبنا، هستی عقل، چیستی عقل، ارزشمندی عقل، تربیت‌پذیری عقل، توانمندی عقل، محدودیت های عقل و هدایت گری عقل» پرداخته است.

استخراج اصول تربیت عقلانی و ارائه راهکارهای پرورش عقل، پیوندی نزدیک با مبانی و اهداف دارد؛ چرا که نظر به مؤلفه‌های تربیت عقلانی، امکانات موجود، شرایط حاکم و ویژگی‌های متربی باید روش اجرای فرایند تربیت عقل را تعیین و انتخاب کرد. بر این اساس ابتدا لازم است به مفهوم‌شناسی مبنا و سپس به تعیین هر یک از مبانی بپردازیم.

فصل سوم عناوین «مفهوم شناسی هدف، اهداف مقدماتی، اهداف میانی و اهداف نهایی» را در خود جای داده است.

تعیین هدف در هرکاری نظم می‌آفریند و مسیر حرکت را مشخص می‌سازد. در تعلیم و تربیت اگر هدف معین نباشد، تمام نیروها و هزینه‌ها هدر می‌رود و نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود؛ بنابراین هدف‌گذاری (تعیین هدف) در تربیت عقلانی لازم است؛ اما پیش از پرداختن به آن باید مفهوم هدف روشن شود.

موضوعات «مفهوم شناسی اصل، اصل زمینه سازی، اصل تفکر و تعقل و اصل منافع زدایی از رشد عقل» در فصل چهارم به چشم می‌خورد.

بدون شک هر امر و فعالیت مادی و معنوی مبتنی بر اصول و قواعدی است که راه اجرای آن را معین کرده و از انسان خواسته است بر اساس آن ملاک‌ها عمل کند، در این فصل پس از معناشناسی واژه اصل، به بررسی اصول تربیت عقلانی، اعم از اصول عام و فراساحتی و اصول خاص در حوزه پرورش عقل پرداخته شده است.

نویسنده در فصل پنجم عناوین «مفهوم‌شناسی روش‌، استفاده از استدلال و گفتمان در تربیت عقلانی‌، مقایسه ناهمگون‌ها، استفاده از تمثیل و تشبیه‌، استفاده از روش حل مسأله‌، استفاده از علم‌آموزی‌، استفاده از شیوه قصه‌گویی‌، استفاده از شیوه تزکیه نفس‌، استفاده از شیوه همنشینی با خردمندان‌، استفاده از طرح سؤال‌، استفاده از عبرت‌آموزی‌، استفاده از یاد‌آوری نعمت‌ و استفاده از تجربه‌اندوزی‌« را مورد بررسی قرار داده است.

در این نوشتار تلاش بر آن است تا با استمداد از قرآن کریم، روش‌های تربیت عقل و خرد را استخراج کنیم و ببینیم قرآن چه شیوه‌هایی را برای رشد عقل انسان به کار بسته است، البته قبل از پرداختن به این امر لازم است به معناشناسی روش به طور کلی و روش تربیت عقلانی به طور خاص توجه و مفهوم آن روشن شود.

فصل ششم شامل «عوامل عام تربیت عقلانی، عامل سلامت جسمانی، عامل اراده و اختیار، عامل خانواده، عامل مدرسه، عامل همسالان، عوامل خاص تربیت عقلانی؛ عامل معارف وحیانی، عامل افکار و باورهای درونی، عامل فرهنگ جامعه» است.

در این فصل به بررسی عوامل تربیت عقلانی، اعم از عوامل عام مانند سلامت جسمانی، اراده و اختیار، خانواده و مدرسه یا عوامل خاص مانند معارف وحیانی پرداخته شده، البته به عوامل عام تربیت از نگره اثرگذاری آن در تربیت عقلانی نیز توجه شده است.

فصل هفتم در رابطه با  «آزاداندیشی، پذیرش ولایت خدا، رهایی از پذیرش سلطه غیر خدا، دشمن‌شناسی، قدرت تجزیه و تحلیل مسائل زندگی، دستیابی به کمالات معنوی، هدایت‌یافتگی، سعادتمندی و رستگاری» مطالبی را به نگارش آورده است.

فصل هشتم «موانع درونی و موانع بیرونی» را در خود جای داده است.

منظور از موانع چیزهایی‌اند که در روند اجرای فرایند تربیت و در راه به ثمر رسیدن آن اختلال و وقفه می‌افکنند و از نیل به هدف بازمی‌دارند؛ چنان‌که در زبان محاوره از اصطلاح سنگ‌اندازی در راه مردم بسیار استفاده می‌شود، یعنی ایجاد مانع در مسیر حرکت. در زمینه تربیت عقلانی نیز اموری هستند که خواسته یا ناخواسته در اجرای فرایند پرورش عقل خلل وارد می‌سازند. از این‌گونه امور به موانع تربیت عقلانی تعبیر می‌شود که در این فصل به بررسی مهم‌ترین آنها پرداخته شده است.

علاقه‌مندان جهت تهیه کتاب می‌توانند با شماره تلفن 37832833 ـ 025 و 37832834ـ 025 تماس حاصل فرمایند.

کتاب تربیت عقلانی از منظر قرآن کریم تألیف محمد احسانی از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در 326 صفحه با شمارگان 1400 جلد و به قیمت 17000 تومان در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است./992/پ 202/ق