درآمدی بر فلسفه سیاسی صدر المتالّهین کتاب شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، تا یک دهه قبل، سخن از امکان فلسفه سیاسی ملاصدرا، نزد ارباب فلسفه و دوستداران حکمت متعالیه، سخنی تعجببرانگیز بود و انگاره طرح حکمت عملی مبتنی بر اندیشه این فیلسوف، امری کاملا دستنایافتنی به نظر میرسید، حکمت متعالیه فلسفهای دانسته میشد که گویی فلسفه اخلاق و فلسفه سیاسی ـ حتی آنگونه که اسلاف ملاصدرا در سنت فلسفی اسلام بدان پرداخته بودند در آن هیچ راهی نداشت.
نویسنده در این کتاب با نگاهی نو به فلسفه متعالیه و به مدد باز خوانی اصول فلسفه صدرایی اعم از مباحث وجود، مابعد الطبیعه ، معرفت شناسی و علم النفس مخاطب را با مبانی و خواستگاه فلسفی – عرفانی اندیشه سیاسی ملاصدرا آشنا میکند ؛ از این رو خواننده علاوه بر یافتن قرائنی جدید از فلسفه ملاصدرا و دیگر مباحث سنتی این مکتب ، برای اولین بار به کاربرد های علمی حکمت متعالیه نیز دست خواهد یافت .
نظریات حکیم ملا صدرا در باب جامعه، عدالت اجتماعی، جامعه فاضله، حکومت مطلوب و شرائط حاکمان در الگوی سیاسی حکمت متعالیه از مبانی خواندنی این اثر است .
این کتاب از مقدمه و فصول: «شرایط فرهنگی و سیاسی در عصر ملاصدرا، جایگاه سیاست در حکمت متعالیه، عدالت، مدینه فاضله و رئیس مدینه» گردآوری شده است.
فصل اول این کتاب به «حکومت صفویه و علمای شیعه، ملاصدرا و حکومت صفویه، اولویتهای ملاصدرا» پرداخته است.
در بخش حکومت صفویه و علمای شیعه، میخوانیم: «آنچه از میان تاریخ و اسناد و همچنین سخنان ملاصدرا معلوم میشود این است که وی را باید فیلسوف عارفی دانست که تعریف جدیدی از فقاهت و اجتهاد ارائه و اشکالات عمده ای بر برخی فقها، محدثان و صوفیان وارد میکند.
نویسنده در فصل دوم مطالبی را در رابطه با «تعریف سیاست از نگاه ملاصدرا، سیاست و شریعت، انسانشناسی و سیاست متعالیه، اخلاق و سیاست متعالیه، عرفان و سیاست متعالیه و تناظر عالم صغیر و عالم کبیر» به نگارش درآورده است.
نویسنده در بخش اخلاق و سیاست متعالیه، آورده است: «تقسیمبندی حکمت به دو قسم حکمت نظری و حکمت عملی که ارسطو ارائه کرد، مورد قبول تمامی فیلسوفان اسلامی قرار گرفت. این تقسیمبندی، سیاست را ذیل حکمت عملی قرار میدهد. معرفت سیاسی نزد ارسطو و فیلسوفان اسلامی، یکی از سه شاخه حکمت عملی یعنی اخلاق، تدبیر منزل و سیاست مدن است. این دسته از فیلسوفان، سیاست را علم به مشارکت انسانها در جامعه برای تأمین مصالح اجتماعی و بقای نوع بشر تعریف کردهاند».
عناوین «عدالت فردی و عدالت اجتماعی، حقیقت عدالت، تلازم عدالت اجتماعی و عدالت فردی، عدالت اجتماعی و حکمت متعالیه، عدالت و متابعت از قانون، عدالت و آزادی و عدالت و مسأله حقوق برابر» در فصل سوم آمده است.
در قسمت عدالت فردی و عدالت اجتماعی،میخوانیم: «عدالت یکی از پیچیدهترین مفاهیم علوم انسانی است و ارتباط و نسبت آن با مفاهیمی اجتماعی و سیاسی چون آزادی، حقوق، اخلاق، و غیره، بر این پیچیدگی افزوده است. مفهوم عدالت در یک تقسیم به دو حوزه عمده عدالت اجتماعی و عدالت فردی تقسیم میشود که عدالت اجتماعی در فلسفه سیاسی و عدالت فردی در فلسفه اخلاق بررسی میشود.
مؤلف در فصل چهارم موضوعات «مدینه فاضله منزلی از منازل سلوک، مدینه فاضله عالم گذر به قیامت کبری و سعادت قصوی، تحلیلی عرفانی – فلسفی از آرمان شهر متعالیه و برخی از ویژگیهای مدینه فاضله» را مورد بررسی قرار داده است.
در رابطه با تعریف مدینه فاضله در این کتاب آمده است: «اصطلاح مدینه فاضله که برای نخستین بار فارابی از آن در فلسفه سیاسی اسلام استفاده کرد، امروزه به نام آرمانشهر از آن تعبیر میشود. ریشه یونانی این نام از «toposـou» به معنای لامکان است. این نام به این اشاره دارد که گویا چنین شهری را مکانی خیالی و دور از واقعیت میدانستند؛ جامعهای که اهل آن به دور از هرگونه نگرانی و ترس و آسوده از اندیشه مرگ به کار مشغولاند.«
فصل پنجم موضوعات «نظر ملاصدرا درباره حقیقت نبوت، ریاست سیاسی بعد از نبی و امام، ملاصدرا و ریاست سیاسی بعد از نبی و امام و وجوب عقلی متابعت از عارف کامل» را در خود جای داده است.
نظر ملاصدرا درباره حقیقت نبوت، در این کتاب اینگونه به نگارش آمده است: «بدون تردید منصب مطلقه و مصداق کامل و تام ریاست مدینه در فرهنگ سیاسی اسلام متعلق به نبی است؛ از اینرو بخشی از فصلهای کتابهای فلسفه سیاسی اختصاص به نبی و جایگاه سیاسی او دارد. مقصود فیلسوف از ارائه و بسط این مبحث، در واقع ارائه الگویی برای منصب سیاسی مدینه به طور عام است. بدیهی است بشر همیشه از نعمت وجود نبی برخوردار نیست و باید برای دوران عادی نیز ملاکی از الگوی کامل به دست آورد. این الگوی کامل با عنوان رئیس اول تعبیر میشود.
علاقهمندان میتوانند جهت تهیه این کتاب با شماره تلفن 02537832833 ـ 02537832834 تماس حاصل فرمایند.
لازم به ذکر است، کتاب درآمدی بر فلسفه سیاسی صدر المتالّهین به قلم سید خلیلالرحمان طوسی به همت انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در 221 صفحه با شمارگان 1400نسخه و به قیمت 12000 تومان به جامعه علمی کشور عرضه شده است./992/پ202/ق