نهاد کتابخانههای عمومی کشور برای رسیدن به استانداردهای کتابخانهای تلاش میکند
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از نهاد کتابخانههای عمومی کشور، علیرضا مختارپور، دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، در گفتوگو با برنامه «فانوس» رادیو کتاب بر تلاش نهاد کتابخانههای عمومی کشور در رسیدن به استانداردهای کتابخانهای و کتابخوانی تأکید کرد.
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور در ابتدای این گفتگو با اشاره به نقش کتابداران در ترویج فرهنگ کتابخوانی اظهار داشت: با توجه به بیانات مقام معظم رهبری در خصوص فرهنگ و کتاب باید گفت؛ کتابدار نقش خاصی در کتابخانهها دارد و منبع، مرجع و مشاور امین مراجعه کنندهها است.
وی در ادامه اضافه کرد: مراجعهکنندگان ما عموماً دو دسته هستند؛ یک دسته کسانی که به صورت هدفمند به کتابخانهها مراجعه میکنند؛ مثل دانشآموزان و دانشجویان و دسته دیگر کسانی هستند که علاقه به مطالعه دارند. این گروه غالباً از کتابدار میپرسند کتاب جدید چه دارید؟
مختارپور ادامه داد: گاهی اوقات افراد از شبکههای رادیویی یا شبکههای سیمای جمهوری اسلامی با موضوعی آشنا میشوند. مثلاً از یک خطیب یا استاد دانشگاهی میشنوند که در واقعه کربلا شخصی به نام وهب بوده است، در نتیجه ممکن است فردی علاقمند شود زندگی او را بخواند. پس او به کتابخانه و کتابدار مراجعه خواهد کرد. در چنین حالتی کتابدار ما میتواند به آن مراجعه کننده کمک کند.
وی افزود: نکته دوم این است که کتابدار میتواند به عضو کمک کند تا این کتاب در جای خودش مطالعه شود و این همان نکتهای است که در بیانات مقام معظم رهبری بسیار کلیدی است.
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور همچنین گفت: وقتی یک دانشآموز مقطع دوم یا سوم دبستان به کتابخانهای مراجعه میکند و کتابی در موضوع دین میخواهد اگر کتابدار کتابی سنگین و یا فلسفی در اختیارش بگذارد، او نخواهد فهمید و با همین معرفی ناصحیح این دانشآموز از مطالعه زده میشود، در حالی که اگر کتابدار متناسب با سن و سطح سواد کتابی نزدیک به موضوع مورد نیاز به او معرفی کند و از دانشآموز بخواهد پس از مطالعه با او در خصوص آن کتاب صحبت کند و همچنین در معرفی کتابهای بعدی سعی کند سطح مطالعاتی دانشآموز را ارتقاء دهد، کار بسیار پر اهمیتی را انجام داده است.
وی در ادامه با اشاره به نقش کتابداران در ارتقای سطح فکری مراجعین عنوان داشت: کتابدار باید بتواند مطالعات مراجعین را در موضوعات مختلف تعمیق بخشد. مثلاً وقتی یک جوان به کتابخانه مراجعه و رمان طلب میکند، کتابدار باید بداند آن رمان درباره چیست. نکته دیگر سیر مطالعاتی است، یعنی کتابدار یک کتاب را به دو شکل معرفی میکند. در چنین حالتی اگر کتابدار آشنا باشد میگوید: اول این را بخوان که به زبان ساده به مطالب میپردازد و بعد آن کتاب را که دقیقتر موضوع مورد نظر را بیان کرده، بخوان. به این ترتیب است که میتوانیم بگوییم؛ کتابدار موفق به ارتقای سطح فکری مراجعه کننده شده است.
مختارپور در ادامه با اشاره به برنامههای آموزشی نهاد کتابخانههای عمومی کشور برای کتابداران اظهار داشت: در این خصوص ما دو برنامه اصلی داریم. یکی آموزشهای متناسب با وظایف که شامل نحوه ارائه مشاوره و ارتباط برقرار کردن با مراجعان و دیگری امور فنی و شیوه معرفی کتاب است.
از نیمه دوم امسال کتابهای پر مخاطب و گروههای سنی درخواست کننده آنها به صورت خلاصه نرم افزاری و چاپی آماده خواهند شد و به این ترتیب، اگر 10 کتاب به کتابخانه برود، کتابدار وقتی دو یا سه صفحه از معرفی و خلاصه تهیه شده از هر کتاب را بخواند به موضوع، نویسنده، مترجم و گروه سنی مخاطب پی خواهد برد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: پیش از این چنین کاری تنها برای برخی از کتب گروههای سنی کودک و نوجوان انجام میشد، اما قصد داریم آن را وسعت دهیم؛ یعنی اگر یک دانشآموز توان فهم کتابی را که برای گروه سنی دیگر است داشته باشد میتواند با کمک کتابدار از کتابهای سایر گروههای سنی نیز استفاده کند.
مختارپور در بخش دیگری از صحبتهای خود در این برنامه با اشاره به بازدیدهای سرزده از کتابخانههای عمومی نقاط مختلف کشور تصریح کرد: در این دیدارها سعی میشود کتابخانهها از چند جهت بررسی شوند. یکی امکانات و رسیدگی است که تاکنون نسبتاً خوب بوده، هرچند هنوز با استاندارد کشوری و سرانه اعضاء بسیار فاصله داریم. مثلاً برخی از روستاها و شهرهای کوچک کتابخانه ندارند در حالی که در شهری مثل تهران 290 کتابخانه نهادی و در مجموع بالای 500 کتابخانه کوچک و بزرگ فعال وجود دارد که با این حال از نظر استاندارد تناسب با جمعیت فقیرترین استان است و باید بیشتر از اینها کتابخانه داشته باشد.
وی افزود: در حال حاضر در سطح کشور 35 میلیون نسخه کتاب و حدود سه میلیون نفر عضو در کتابخانههای عمومی داریم.
دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور در توضیح دلایل کمبود اعضای کتابخانههای عمومی یادآور شد: این کمبود، دلایل مختلفی دارد. یکی اینکه مراجعه به کتابخانهها در کشور ما زیاد مرسوم نیست و افرادی هم که اهل مطالعه هستند اغلب کتابها را تهیه و در منزل نگهداری میکنند و معمولاً فرهنگ مراجعه به کتابخانهها خیلی رواج ندارد. البته مشکل از مردم نیست. مردم تحت تأثیر رسانهها و آموزش هستند. به عنوان مثال؛ کدام مدرسه هر ماه بچهها را به کتابخانه میبرد؟ حداکثر این است که آموزش و پرورش، نهاد کتابخانهها و شهرداری کمک میکنند که در مدرسهها کتابخانهای کوچک راه اندازی شود.
وی در ادامه افزود: در تولیدات مجموعههای نمایشی آیا به یاد دارید قهرمانان و شخصیتهای یک سریال به کتابخانه بروند؟ قطعاً یا بسیار کم است و یا اصلاً نیست ولی مشابه آن را در کشورهایی که سرانه مطالعه بالاتر است میبینید. مردم از طریق این تولیدات آموزش میبینند. زمانی نیروی انتظامی میگفت؛ باید کمربند ایمنی را ببندیم، بعد گفت؛ اگر در فیلمهایی بستن کمربند ترویج شود جایزه میدهیم که نتیجه داد. یا ستاد مبارزه با دخانیات گفت؛ اگر هنرپیشههای نقش مثبت در فیلمها و سریالها سیگار نکشند، تشویق میکنیم که این هم کم کم فرهنگسازی شد و جا افتاد؛ اما ما چقدر تلاش کردهایم همانطور که یاد دادیم مردم زباله را در سطل بریزند و یا کمربند ایمنی را ببندند و به بزرگترها احترام بگذارند، به فرزندانمان از اهمیت کتابخانهها بگوییم؟ اصلاً کدام تابلوی تبلیغاتی در سطح شهر میگوید؛ فرزندانتان را به کتابخانه بفرستید؟
مختارپور همچنین اضافه کرد: چند وقت پیش یکی از پایگاههای اطلاع رسانی کشور 30 تصویر از تبلیغ کتاب در برخی از کشورهای اروپایی منتشر کرد. در این تصاویر نیمکتهای بوستانها برخی به شکل کتاب بود و بعضی صفحه ای از کتاب مشهور که متن کتاب رویشان نوشته شده بود. بچه وقتی روی نیمکت مینشست میتوانست یک صفحه از آن کتاب را بخواند و مشتاق تهیه یا خواندن آن کتاب شود.
وی در ادامه با اشاره به نیاز تبلیغات مؤثر در حوزه کتابخوانی متذکر شد: در فیلمها میتوانیم برتری میان دو نفر که شرایط یکسان دارند را در کتابخوان بودن آنها در نظر بگیریم، یا مثلاً مجلس در بررسی صلاحیتها در فضائل یک وزیر یا مسئول بگوید؛ چون این فرد اهل کتاب است، کتاب میخواند و یا مینویسد اولویت دارد. نه اینکه در نمایشگاه بین المللی کتاب امسال، برخی مسئولان در هنگام مصاحبههایشان بگویند: به دلیل اشتغال کتابی نخواندهام و یا چند سالی است که هر کتابی را شروع میکنم نمیتوانم آن را تمام کنم. ای کاش صدا و سیما اینها را پخش نمیکرد.
مختارپور در خصوص تلاشهای نهاد کتابخانههای عمومی کشور برای رسیدن به استانداردهای کتابخانهای عنوان داشت: تا یکسال دیگر باید 30 میلیون ایرانی عضو کتابخانههای کشور شوند که این آمار هم اکنون سه میلیون است. البته منظور ما عضو فعال است چراکه گاهی در برخی بازدیدها کتابداران میگویند: 1500 عضو فعال داریم درحالیکه عضو فعال 500 نفر و عضوی که هر دو هفته یکبار به طور منظم میآید فقط 150 نفر است. رسماً ابلاغ کردهام که آمارسازی نکنند. گاه در گذشته به مناسبتهای مختلف همه دانشآموزان را عضو میکردند اگر این طور است چرا مثلاً هر 70 میلیون ایرانی را که کد ملی دارند، عضو نکنیم؟
وی در ادامه اضافه کرد: از دو طریق مشخص میشود که در یک جامعه کتاب زیاد خوانده میشود؛ یکی شمارگان کتاب که متأسفانه میبینیم وضعیت خوبی ندارد و دیگری تعداد اعضای کتابخانهها که در این مورد هم با استانداردها فاصله زیادی داریم.
مختارپور با تاکید بر اینکه افزایش شمارگان کتاب و اعضای کتابخانهها تنها وظیفه نهاد کتابخانهها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا و سیما نیست، عنوان کرد: باید تمام تولیدکنندگان فرهنگی و بخشهای اجتماعی یکدیگر را در این راه کمک کنند. مثلاً در بیمارستانها کتابخانههای کوچک راه اندازی شود. بنا به توصیه مقام معظم رهبری در محتوا، حجم و شکل کتابهای متروها، مطبها، بیمارستانها و ... دقت شود و کتابهایی با حجم کم که همه فرصت مطالعه آن را داشته باشند، قرار داده شود.
وی در پایان در پاسخ به این پرسش که آیا نهاد کتابخانهها در بخش پژوهش فعالیت دارد، گفت: در دوره جدید تاکید زیادی بر تشکیل گروههای شناسایی کتاب و مخاطب بندی آنها و بررسی موضوعات مورد علاقه داشتهایم و در همین خصوص سامانه ای طراحی کردهایم که بیش از 3000 کتابخانه نهادی و مشارکتی در کشور به آن متصل هستند و البته تاکنون 1300 کتابخانه به این سامانه متصل شدهاند و قرار است تا پایان آذر همه کتابخانهها به آن بپیوندند. در این سامانه اگر کسی در هر شهری کتابی از کتابخانهای بگیرد، در سامانه نشان داده میشود و به این طریق امکان تشخیص سطح مراجعین و نوع کتب در خواستی فراهم میشود./998/د102/ق