انتشار ترجمهای جدید از قانون در طب
به گزارش خبرگزاری رسا، قانون بوعلی اولین بار قانون به دستور اسقف اعظم تولدو، ریموند، در 1151م. به لاتینی ترجمه شد؛ سپس توسط گراردوس (ژراردوی) کرمونایی در سال 1187م. یک بار دیگر به لاتینی برگردانده شد. آندرئا آلپاکو نیز در سال 1520 یا 1521م . آن را به لاتینی برگرداند. به طوری که قانون در نیمه آخر قرن پانزدهم، شانزده بار و در قرن شانزدهم میلادی بیش از بیست بار متن لاتینی آن در غرب به چاپ رسید.
با این وجود، قانون اولین کتاب طبی است که در اروپا به لاتینی ترجمه و طبع گردیده و تا سال 1650 میلادی (برابر با 1061 هجری قمری) در کنار آثار جالینوس و موندینو در دو دانشگاه لوون بلژیک (Louvain) و مُنپلیة فرانسه (monpollier) و آکسفورد تدریس میشده و بدینجهت ابنسینا در اروپا «رئیسالاطباء» و «ملک الاطباء» لقب یافته است.
این کتاب در اندک مدتی پس از تألیف در شرق اسلامی شهرت و رواجی فراوان یافت و شهرت آن به سرعت در غرب مسیحی پیچید و در مدارس اروپایی به صورت یک متن رسمی درسی درآمد. دانشگاههای بلونا، پادوا، مُنپلیه، لووین و پاریس، که همگی درسدههای دوازدهم و سیزدهم میلادی تأسیس شده بودند، قانون ابن سینا را به عنوان یک مرجع معتبر پذیرفتند. در دانشگاههای لایپزیک و توبینگن نیز از حدود 1480م. کتاب قانون یک متن درسی شده بود. دروس دانشگاههای وین در1520م و دانشگاههای فرانکفورت در 1588م. عمدتاً بر محتوای قانون استوار بودند.
این حضور عمیق قانون در غرب تا اواسط قرن هفدهم میلادی در دانشگاههای بزرگ سدههای میانة اروپا وجود داشت.
این دانشمند افتخار ایران و اسلام چه مقدار در میان غربیان و دانشمندان جهان ارج و احترام و قداست داشته و به کتاب جلیلالقدر وی در دانش پزشکی، القانون فی الطب، چهقدر ارزش و اهمیت قایل بودند و سالها این کتاب در تعلیم دانش پزشکی در جهان جزو بهترین آثار علمی به شمار میرفت.
ما به عنوان یک ایرانی همواره به داشتن دانشمندی چون بوعلی به خود بالیدهایم، اما متأسفانه تا به امروز تلاشی گسترده در معرفی و انتشار تمامی آثار این دانشمند بینظیر در ایران انجام نشده است.
ترجمه جدیدی که اخیرا در جشنواره گیاهان دارویی در مورخ 7 مهر 1393 در مصلی رونمایی شد، بر اساس یکی از معتبرترین متنهای چاپی قانون (چاپ بیروت، به تصحیح ابراهیم شمس الدین، در 4 مجلد) انجام شده؛ اما ترجمههای پیشین عمدتاً بر اساس چاپ بولاق مصر و ترجمه انگلیسی آن (چاپ نیویورک) و دیگر متنها میباشد که متأسفانه متنهای اخیر مملو از اغلاط تصحیحی و ترجمهای است و طبعاً همین مشکلات در ترجمههای دیگر نیز وارد شده است.
ترجمههای پیشین، به نوعی ترجمه آزاد بوده و تابع و مقید به متن عربی نبودهاند و هر کجا لازم دانسته مطالبی را از خود اضافه نموده که این امر زبان کتاب را از زبان ابن سینا دور کرده و گاه حشویاتی در آن وارد شده که چشمگیر است. اما ما در این ترجمه بنا را بر متن عربی گذاشته و نعل به نعل منطبق با متن عربی و مقید به الفاظ و عبارات اصل کتاب پیش رفتهایم.
زبان ترجمه بسیار ساده و همه فهم است؛ به طوری که مردم عام و افراد عادی که هیچ آشنایی با متون کهن طبی نداشته باشند نیز میتوانند از این کتاب استفاده نموده و با مطالعه آن نیازهای اولیه طب سنتی خود را رفع نمایند.
در گزینش الفاظ معادل و مترادفات، بالاخص در بخش داروها، سعی شده است تا از الفاظ و واژگانی بهره برده شود که امروزه در جامعه مرسوم و متداول است؛ یعنی معادلهایی که مردم عامه نیز با آن سر و کار دارند و با مراجعه به عطاریها ممکن است بسیاری از این داروها برایشان به سهولت قابل دستیابی باشد.
وجود نمایههای چند منظوره در مجلد نهایی کار را برای محققین و مراجعه کنندگان بسیار اسان خواهد نمود.
روشِ بخش نمودن مجلدات، به صورت کتابی خواهد بود؛ یعنی هر کتاب در یک مجلد، منهای کتاب سوم که با توجه به حجم آن سه مجلد خواهد شد. در حالی که چنین توالی در چاپ سروش رعایت نشده است و مراجعه کننده را سر در گم میکند.
امید است با انتشار این ترجمه، زمینه استفاده هر چه بیشتر جامعه طب سنتی از این کتاب ارزشمند، ایجاد شود و مردم ایران نیز بتوانند از خواندن و استفاده از آموزه های پزشکی این کتاب لذت ببرند و بهره مند شوند.
ترجمهای که اخیرا توسط انتشارات سفیر اردهال در تهران از سال 1392ش. آغاز شده و با گروه مترجمان (7 نفره) زیر نظر یوسف بیگ باباپور و با مشاورت علمی محمدمهدی اصفهانی انجام گرفته از بسیاری جهات ویژگیها و ارجحیتهایی بر ترجمههای موجود دارد که به برخی اجمالا اشاره شد.
این ترجمه در 7 جلد (متن) + 1 جلد (نمایهها) با گروه مترجمین مجرب 7 نفره (کتاب اول: نجمیه آزادی؛ کتاب دوم: افسانه رحیمیان؛ کتاب سوم، بخش اول: مرضیه نادری؛ کتاب سوم، بخش دوم: هاشم نوروزی؛ کتاب سوم، بخش سوم: زهرا نظری؛ کتاب چهارم: الهام شکوری و الناز شکوری؛ کتاب پنجم: سهیلا بامری و سینا قرایی) و ویراستاران (به سرپرستی سهیلا بامری) انجام پذیرفته و تا به حال 5 مجلد آن به پایان رسیده و امید میرود تا آخر سال جاری کار نهایی شود و به مرحله صفحه آرایی و نمایه سازی برسد./998/د102/ق