نقش علمای شیعه در حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی در دوره قاجار
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، در شماره دوم دوفصلنامه تاریخ اسلام در آینه پژوهش، مطالبی را در رابطه با مقالات زیر میخوانیم:
«نقش علمای شیعه در حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی در دوره قاجار»
«مشاغل و حرف اصحاب و راویان ائمه اطهار علیهمالسلام تا پایان غیبت صغرا»
«شخصیت غالیانه ابوالخطاب و واکاوی مواضع ائمه اطهار علیهمالسلام در برابر او و پیروانش»
«تاریخ و ترتیب حوادث منتهی به شهادت حضرت زهرا سلاماللهعلیها»
«معرفی و بررسی کتاب «تذکرةالخواص» نگاشته سبط ابن جوزی»
«زن در دوره خوارزمشاهیان»
نقش علمای شیعه در حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی در دوره قاجار
مهدی ابوطالبی
چکیده: جمهوری اسلامی ایران به سبب مقاومت در برابر نظام سلطه، آماج تهاجمهای متعددی قرار گرفته است. از جمله این تهاجمها، تهدیدها و تحریمهای اقتصادی است. بر همین اساس، رهبر معظم انقلاب بحث «اقتصاد مقاومتی» را به عنوان بهترین راهبرد مطرح کردند. از نظر ایشان، یکی از راهکارها حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی است. از آنرو که اینگونه تهدیدها و تحریمها در دورههای گذشته نیز در کشور ما سابقه داشته، این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که در تجربه تاریخی ما، علمای شیعه برای حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی چه راهکارها و اقداماتی داشتهاند؟ برای پاسخ به این سؤال، عملکرد و بیانات علمای شیعه در دوره قاجار، که دوران هجوم اقتصادی غرب به ایران بوده، در متون تاریخی بر اساس روش «تحلیل محتوای کیفی» بررسی شده است. نتیجه این بررسی آن است که عالمان شیعه با صدور بیانیه، در تحریم کالاهای خارجی و ترویج کالاهای داخلی، تشویق و حمایت از تأسیس شرکتهای اقتصادی داخلی و تعهد داخلی و تعهد عملی به استفاده از کالاهای داخلی و قناعت در زندگی، نقش زیادی در این زمینه داشتهاند.
مشاغل و حرف اصحاب و راویان ائمه اطهار علیهمالسلام تا پایان غیبت صغرا
مجید افلاکیان
مهدی پیشوایی
چکیده: اشتغال از ضرورتهای زندگی افراد بشر است. شیعیان نیز از این قاعده مستثنا نیستند. سفارش اهلبیت علیهمالسلام به کسب و کار و نهی از بیکاری و بطالت، از نکات مهم تأثیرگذار در زندگی شیعیان در عصر حضور ائمه اطهار علیهمالسلام بوده است. شیعیان به گونهای به شغل و کسب روزی حلال اهتمام داشتند که شهرت برخی از آنها به شغلشان است. هر چند به سبب کمبود منابع، دستیابی به شغل تمام اصحاب ائمه معصوم علیهمالسلام دشوار است، اما در این نوشتار سعی شده تا با استقرای کافی و بررسی گسترده، به شغل اصحاب امامان علیهمالسلام و فضای اقتصادی دوره ائمه علهیمالسلام و وضعیت اقتصادی شیعیان در آن دوره دست یابد. بر اساس این استقراء یاران و راویان ائمهاطهار علیهمالسلام شغلهای متنوعی داشتند که نشاندهنده حضور آنان در عرصه اقتصادی است. از سوی دیگر، آنان در کنار شغل و پیشه عادی، حامل علوم و معارف اهل بیت علیهمالسلام بودند و بعضی از آنان حافظ هزاران حدیث بودند، و حتی برخی از آنان به مرحله فقاهت و اجتهاد رسیده بودند.
شخصیت غالیانه ابوالخطاب و واکاوی مواضع ائمه اطهار علیهمالسلام در برابر او و پیروانش
یدالله حاجیزاده
چکیده: واکاوی عقاید غلات در عصر ائمه اطهار علیهمالسلام و نوع مقابله امامان علیهمالسلام با آنها از اهمیت خاصی برخوردار است. آشنایی با نوع برخورد ائمه علیهمالسلام با غالیان، الگوی مناسبی برای مقابله با آنها ارائه میکند. ابوالخطاب به عنوان یکی از مهمترین غلات دوران ائمه علیهمالسلام علاوه بر بیان عقاید افراطی، تأثیر بسیاری بر جریان غلو در زمان خود و غالیان پس از خود داشت. سؤالی که مطرح است اینکه ابوالخطاب چه عقاید غالیانهای را مطرح کرد؟ و چه تأثیری در جریان غلو پس از خود داشت؟ و امامان علیهمالسلام با این شخصیت غالی و پیروانش چگونه برخورد کردهاند؟ امام صادق علیهالسلام: ابوالخطاب، عقایدی همچون نبوت و سپس الوهیت ائمه علیهمالسلام و در نهایت، الوهیت خودش را مطرح کرد و قائل به اباحیگری شد. همچنین، حرکت منحرفانه وی، در پیدایش اسماعیلیه بیتأثیر نبود. اما در خصوص واکنش ائمه علیهمالسلام نسبت به او، باید گفت: با جدیت به مقابله با ابوالخطاب پرداخت و او را رسوا ساخت و از وی برائت جست و لعن و تکفیر کرد و از همنشینی با وی نهی نمود و سایر امامان علیهمالسلام نیز به منظور جلوگیری از تأثیرات مخرب وی، به نوعی همچون امام صادق علیهالسلام با این جریان برخورد کردند.
تاریخ و ترتیب حوادث منتهی به شهادت حضرت زهرا سلاماللهعلیها
سیدعلی حسینپور
محمدرضا جباری
چکیده: با رحلت غمبار رسول خدا صلیاللهعلیهوآله حوادث تلخ دیگری رخ داد که نوک اصلی پیکان این حوادث متوجه اهل بیت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله بود. تجمع تعدادی از مهاجران و انصار در سقیفه، سرآغاز شکلگیری جریان انحراف مسیر خلافت بود؛ جریان اما به اینجا ختم نشد و پیامدهای آن، حتی در شکل هجوم به خانه برترین بانوی هستی ومصدومیت و سپس شهادتش بروز یافت. در فاصله اندک میان اجتماع سقیفه و شهادت حضرت فاطمه سلاماللهعلیها حوادثی رخ داده که مستقیم یا غیرمستقیم با شهادت آن حضرت مرتبط است. تاکنون پژوهشهای متعددی در خصوص رخداد سقیفه و پیامدهای آن به نگارش درآمده، اما در این خصوص، که تاریخ و ترتیب حوادثی که منتهی به شهادت صدیق طاهره سلاماللهعلیها شد، چگونه بود، اثری درخور توجه به چشم نمیخورد. با توجه به اینکه گزارشهای تاریخی نیز معمولا به تاریخ دقیق حوادث یاد شده نپرداخته، در این نوشتار تلاش شده است با بررسی مجموعه شواهد و قراین تاریخی ـ روایی موجود، به تصویری دقیق و نزدیک به واقع در اینباره دست یابیم.
معرفی و بررسی کتاب «تذکرةالخواص» نگاشته سبط ابن جوزی
محسن رنجبر
چکیده: پژوهش حاضر به معرفی و نقد کتاب «تذکرةالخواص»، نگاشته یکی از عالمان و مورخان قرن هفتم، به نام شمسالدین یوسفبن قِزاوغلی، معروف به «سبطابنجوزی»، میپردازد. پس از بازشناسی تبار و شخصیت و مذهب نویسنده و آگاهی از کتاب و منابع آن، نقد و بررسی محتوایی کتاب در چهار محور سامان یافته است: محور نخست شناسایی گزارشهای موافق با باورهای شیعه؛ دوم گزارشهای ضعیف و ناهمسو با باورهای شیعه؛ سوم گزارشهایی که در منابع دیگر وجود ندارد و یا کمتر به آن پرداخته شده است. چهارم پاسخگویی به نقد و تضعیف برخی از اخبار مناقب و فضایل اهلبیت علیهمالسلام توسط برخی از محدثان و مورخان اهل سنت، یکی از اهداف مهم این پژوهش بازکاوی و پاسخ به دو پرسش مهم است که چرا نویسنده کتاب، که خود از عالمان و اندیشمندان اهل سنت است، با وجود پایبندی به مذهب اهل سنت، به نگارش و تدوین کتابی درباره مناقب و فضایل امامان شیعه علیهمالسلام پرداخته است؟ و افزون بر این، به برخی از آموزههای اعتقادی شیعه اذعان و اعتراف نیز کرده است؟ و چرا با وجود چنین اعترافهایی، در نهایت، به مذهب امامیه نگرویده است؟
زن در دوره خوارزمشاهیان
زهره معماریانی
محمد دشتی
چکیده: جایگاه زن و نحوه حضور و ایفای نقش این قشر در عرصههای گوناگون جامعه در دوره خوارزمشاهیان موضوع این پژوهش است که تاکنون در این خصوص تحقیقی جامع صورت نگرفته. نتیجه این پژوهش نشان میدهد که در عصر خوارزمشاهیان (628 ـ 691 ق) زنان در عرصههای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، هنری و ادبی کم و بیش حضوری فعال داشتند. در عرصه سیاست، تنها زنان درباری ایفای نقش میکردند، اما در دیگر زمینهها، سایر زنان فعالیتهای مؤثری داشتند. با وجود این، رفتارهای نابهنجار و بازیچه قرارگرفتن برخی زنان در اعمال خلاف عفت، به ویژه توسط اربابان قدرت، امری رایج بود که همین موضوع به سلامت جامعه و کارایی دولت آسیب فراوان وارد ساخت.
علاقهمندان برای تهیه این دوفصلنامه میتوانند با شماره تلفن 32113474 ـ 025 تماس حاصل کنند.
لازم به ذکر است، شماره دوم دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ اسلام در آینه پژوهش، سال دهم، پیاپی 35، ویژه پاییز و زمستان 1392 به صاحبامتیازی مؤسسه آموزشی امام خمینی قدس سره و مدیرمسؤولی محمدرضا جباری در 154 صفحه منتشر شده است./992/ن601/ق