سیری بر کتاب «تربیت اخلاقی با نگاهی قرآنی»

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، اخلاق زبان مشترک همه انسانها با هر جهانبینی، آیین و مذهب است و قرآن که به حق کتاب اخلاق و تربیت است به آن توجه ویژهای کرده است و از وجوه اعجاز این کتاب آسمانی اعجاز اخلاقی و اراده اصول و روشهای تربیت اخلاقی هماهنگ با فطرت توحیدی است.
این کتاب از «مقدمه و پنج فصل کلیات، مبانی تربیت اخلاقی از منظر قرآن، اهداف تربیت اخلاقی از منظر قرآن، اصول تربیت اخلاقی در قرآن و روشهای تربیت اخلاقی از منظر قرآن» ارائه شده است.
نویسنده در مقدمه این کتاب نگاشته است: «تربیت اخلاقی انسانها از اهداف اصلی نزول قرآن است. کشف و تبیین مسائل مهم تربیت اخلاقی از قبیل مبانی، اهداف، اصول، روشها و سایر مباحث اساسی تربیت اخلاقی با محوریت معارف قرآن و ساماندهی مطلوب و منطقی آن، میتواند زمینه مناسبی برای رسیدن به اهداف نزول قرآن باشد.»
خلافت انسان از خدای بیمانند از اصول مسلم قرآنی است. خلافت مقتضی سنخیت خلیفه و مستخلفعنه است و تا خلیفه ویژگیهای مستخلفعنه را نداشته باشد نمیتواند خلافت کند. خلیفه خدا شدن مستلزم شناخت اسماء و صفات الهی و تخلق به آن است، چنانکه پیامبر(صلیالله علیه و آله) فرمود: به اخلاق خدایی متخلق شوید. تربیت اخلاقی با رویکرد قرآنی به معنای متخلقساختن به اخلاق الهی است. این کتاب مبانی، اهداف، اصول و روشهای تربیت اخلاقی با رویکرد قرآنی را بررسی و تحقیق کرده است.
فصل اول شامل عناوین «تربیت، اخلاق، تربیت اخلاقی، مفهوم تربیت اخلاقی از منظر قرآن، مفاهیم و واژههای مرتبط با تربیت اخلاقی، قرآن و تربیت اخلاقی و تاریخچه تربیت اخلاقی» است.
در این کتاب با این نگاه که انسان از منظر قرآن خلیفه و جانشین خداست و به تبع آن اخلاقیشدن به معنای متخلقشدن به اخلاق و صفات الهی به قدر توان بشری است، مهمترین جنبههای تربیت اخلاقی مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم موضوعات «مبانی تربیت اخلاقی در قرآن، وجود قوا وگرایشهای گوناگون در انسان، استعداد خلافت الهی، معرفت و ایمان به خدا، تأثیر نیت و عمل در تحقق اخلاق، نقش شریعت الهی در تحقق اخلاق و چند بیان کلی در نقش شریعت در اخلاق» مورد واکاوی قرار گرفته است.
در رابطه با مبانی تربیت اخلاقی میخوانیم: «مبانی تربیت اخلاقی آن هستها و آن چیزهایی است که از ساختار وجودی و نیازهای ذاتی و اساسی انسان خبر میدهد، به بیان دیگر، مبانی تربیت واقعیتهای ذاتی و ویژگیهای طبیعی و فطری آدمی هستند که با گزارههای توصیفی بیان میشود و صورت ذهنی از آنها را اندیشه مینامند. خصوصیت مبانی این است که بر تمام ارکان تربیت سیطره دارد و در تعیین اهداف، اصول و روشها ایفای نقش میکند.»
فصل سوم این کتاب به «منبع تعیین اهداف تربیت اخلاقی، تبیین اهداف واسطی تربیت اخلاقی در قرآن، پرورش حس فضیلتخواهی و به فعلیترساندن آن، پرورش تفکر و تعقل اخلاقی، تسلط بر نفس اماره، رسیدن به نفس مطمئنه، هدف غایی تربیت اخلاقی در قرآن تحقق خلافت الهی، دو رکن تحقق خلافت الهی، شناخت اسما و صفات الهی و تخلق به اخلاق الهی» پرداخته است.
نویسنده در فصل چهارم مباحث «تقویت گرایش زبانی و رحمانی نفس، تعادل، مراقبت، جهتدهی حس کمالجویی همراه با تبیین مصادیق واقعی کمال، بسط و اشتداد ایمان، اصلاح ظاهر و باطن و تقید به شریعت» را آورده است.
جهتدهی درست غریزه کمالخواهی در تربیت اخلاقی یکی از مواردی است که نویسنده به آن تأکید کرده و در این باره نوشته است: «در تربیت اخلاقی جهتدهی درست غریزه کمالخواهی از طریق اعطای شناخت و بصیرت نسبت به مصادیق واقعی کمال و سعادت مسئله مهمی است که از هرز رفتن مطالبات فطری و توان و نیروی متربی در جهتهای مختلف و بیگانه با هدف آفرینش انسان و از خسارت ابدی جلوگیری میکند و افق دید او را بسیار گسترده میسازد و متناسب با آن وی را به تلاش و کوشش وسیع و همه جانبه برای به دستآوردن کمال و سعادت واقعی و متناسب با ساختار وجودی انسان وامیدارد.»
عناوین «ویژگی روشهای تربیت قرآنی، انواع روشهای تربیت اخلاقی در قرآن، روشهای زمینهساز، روشهای پرورش آگاهی و بصیرت اخلاقی، روشهای پرورش تفکر اخلاقی، روشهای پرورش گرایشها و عادتهای مطلوب اخلاقی و روشهای اصلاح رذایل» در فصل پنجم دیده میشود.
علاقهمندان جهت تهیه این کتاب میتوانند با شماره تلفن 37832833 ـ 025 تماس بگیرند.
شایان ذکر است، کتاب «تربیت اخلاقی با نگاهی قرآنی» نوشته حجتالاسلام محمدمهدی فیروزمهر در 420 صفحه با شمارگان 1400 نسخه و با قیمت 22000 تومان از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی روانه بازار نشر شده است./992/پ202/ق