فصلنامه حکمت اسرا در گام هفدهم

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شماره 17 فصلنامه حکمت اسرا دربردارنده مقالات زیر است:
«قرائتهای نوین وحی در اندیشه حضرت آیت الله جوادی آملی»
«بررسی شرایط امکان اخذ میراث فلسفی یونان در آغاز تاسیس فلسفه در عالم اسلام»
«مواجهه فلسفی ملاصدرا با عرفان ابن عربی»
«نقد و بررسی دیدگاه معرفت شناختی میرزا مهدی اصفهانی»
«تفکیک وجود از ماهیت درفلسفه ابن سینا همراه با نقد برداشت إتین ژیلسون»
«نقد دیدگاه هوبرت دریفوس مبنی بر تقدم هایدگر بر کوهن در طرح علم هنجاری و انقلاب های علمی»
«اصالت نور و تحقق تبعی ظلمت در اندیشه سهروردی»
قرائتهای نوین وحی در اندیشه حضرت آیت الله جوادی آملی
مصطفی سلطانی
چکیده: وحی و مباحث مربوط به آن، همگام با نزولش کانون تحلیل متفکران قرار گرفته است، در فهم ماهیت وحی دونوع تحلیل ارائه شده است. الف) تحلیلی الهی، ب) تحلیلی بشری. کسانی که تحلیل بشری از وحی ارائه می دهند آن را به دو بیان، سنتی ونوین، در دو دوره، عصر نزول و دوران معاصر مطرح کرده اند. پژوهش پیش رو ناظر به تفسیر تحلیل گران نوین وحی بوده بدنبال ارائه پاسخی به این پرسش است که دیدگاه استاد نسبت به قرائت های نوین وحی دراندیشه نومعتزلیان (تجربه نبوی) چیست؟ استاد جوادی آملی از منظر عقل و نقل به سوال فوق پاسخ داده اند. ایشان معتقدند قرآن خود تنها مرجع صالح برای پاسخ گویی به این پرسش است. دراندیشه استاد، معرفت وحیانی و شعور پیامبری «حقیقتی فوق بشری» و «فراروانشناختی» دارد. پیامبر صلیاللهعلیهوآله بوسیله «ارتباط خاص» خود با خداوند این معرفت را دریافت می کند. خداوند نیز کلام وحیانی خود را با واسطه یا بدون واسطه به پیامبر صلیاللهعلیهوآله نازل میکند.
بررسی شرایط امکان اخذ میراث فلسفی یونان در آغاز تاسیس فلسفه در عالم اسلام
مهدی عطایی
اباصالح تقی زاده طبری
چکیده: در پژوهش پیشرو تلاش بر آن است تا با سود جستن از مفهوم شرایط امکان، آغاز فلسفه اسلامی در جهان اسلام مورد بحث قرار گیرد. البته مدنظر این نوشتار، بررسی شرایط امکانِ آغازِ فلسفه اسلامی در نسبت با میراث فلسفی یونان است. به عبارت دیگر میخواهیم ببینیم متفکران مسلمان بواسطه چه شروطی، با میراث فلسفی یونان مواجهه پیدا کردند و توانستند این میراث را به درون کشیده و از آنِ خود کنند. فهمِ این شرایط در آن دوره تاریخی، اگر با فیلسوفان مسلمان وارد گفتگو شویم، امکانهایی را برای امروز ما در برقراریِ نسبت با علوم انسانیِ غربی و بنانهادن علوم انسانیِ اسلامی خواهد گشود. نشان خواهیم داد که «طلب حقیقت» و «توجه به تفکر از ناحیه تفکر» از شروط مهمی بودند که تأسیس فلسفه اسلامی را در نسبت با میراث فلسفه یونانی ممکن کردند.
مواجهه فلسفی ملاصدرا با عرفان ابن عربی
عبدالله صلواتی
چکیده: بیتردید ملاصدرا از مکتب ابنعربی بطور گسترده تاثیر پذیرفته است؛ از اینرو برخی ملاصدرا را نه مَؤسس یک نظام فکری که تابع ابنعربی دانستهاند. اما در این جستار نخست نگاه نقادانه ملاصدرا در نسبت با عرفان ابن عربی و فهرستی از انتقادات او مطرح میشود. سپس بیان میشود: مکتب فلسفی ملاصدرا در عین پذیرش اولیه اقوال عرفانی ابن عربی، تمایزاتی با آن دارد؛ تمایزاتی در محورِ نگرش وجودی و تنوع روشی و تأکید بر برهان، و از آنجاکه فلسفه ملاصدرا به مثابه شبکه معرفتی مشتمل بر نگرش، مسائل، روش و هدف است، در پی دگردیسیِ برخی اضلاع، دیگر اضلاع آن نیز دستخوش تغییر میشود.
نقد و بررسی دیدگاه معرفت شناختی میرزا مهدی اصفهانی
امیر قربانی
قادر حافظ
چکیده: بحث از مبانی معرفتی یک نظام فکری، تلاش در جهت تبیین جایگاه، قلمرو، منابع، روش و منطق شناخت در آن منظومه است. مکتب تفکیک به مثابه یک نظام فکری در تاریخ اندیشه اسلامی مبانی معرفتشناختی ویژهای در این میان دارد. این نحله فکری گرچه تقریرهای متنوعی به خود دیده و در طول تاریخ تعدیلهایی در آن روی داده است، اما، تأکید همه پیروان آن لزوم مرزبندی میان سه جریان شناختی یعنی قرآن (جریان وحی)، فلسفه (جریان عقل) و عرفان (جریان کشف) است (حکیمی، 1375، 46-47). تفکیکیها با این کار به دنبال معارف قرآنی و دینی به صورت خالص و عاری از التقاط و تأویلاند (همان، 159). بر این اساس، منبع و روش شناخت دینی تفکیکیها اصیلتر از دو جربان دیگر تلقی می شود. در این میان آراء میرزا مهدی اصفهانی، بنیان گذار این دستگاه فکری، جالب توجه و حاکی از تقریری حداکثری از رویکرد تفکیکی است. در این مقال به واکاوی مبانی معرفت شناختی وی خواهیم پرداخت.
تفکیک وجود از ماهیت در فلسفه ابن سینا همراه با نقد برداشت إتین ژیلسون
عبدالخالق فصیحی
چکیده: مسلما پژوهش در اندیشه فلسفی یک فیلسوف، شناخت کافی از منطق حاکم بر آن اندیشه و مبانی بنیادین آن را میخواهد. بنابراین، تفکیک وجود از ماهیت یکی از مسائل مهم فلسفی در دستگاه بوعلی است که تنها با شناخت درست از جایگاه وجود و ماهیت در این نظام، و بر محوریت مبانی وی قابل تبیین و تفسیر خواهد بود. ماهیت در فلسفه ابن سینا علاوه بر معنای خاصی که دارد (ذات امور) دارای دو جایگاه مهم است؛ مقام تحلیل و مقام تقرر آن در علم حق. تفکیک وجود از ماهیت در ساحت تحلیل رقم میخورد اما تقرر علمی آن در علم حق بُعد هستی شناختی آن را مشخص میکند. نکته مهم در تفسیر رابطه وجود و ماهیت، تعیین نوع وجود است که زائد بودن آن را بر ماهیت نشان میدهد و آن مفهوم وجود است، نه خود وجود. مقاله حاضر کوشیده است مسئله مذکور را با در نظر داشت مبانی ابن سینا توصیف و تحلیل نماید.
نقد دیدگاه هوبرت دریفوس مبنی بر تقدم هایدگر بر کوهن در طرح علم هنجاری و انقلاب های علمی
سید حمیدرضا سعادت نیاکی
سید محمدتقی چاوشی
چکیده: این مقاله در صدد اثبات این مطلب است که بر خلاف ادعای هوبرت دریفوس مبنی بر تقدم هایدگر بر کوهن در طرح ایده علم هنجاری و انقلابهای علمی، هیچ رابطهای میان دیدگاه فلسفی هایدگر در باب علم مدرن و فلسفه علم کوهن وجود ندارد و بنابراین، نوبت به سخن گفتن از تقدم هایدگر بر کوهن در مباحثی که مطرح شد نمیرسد. برای نیل به این مقصود، ابتدا دیدگاه هایدگر درباره ماهیت علم مدرن را مطرح میکنیم. سپس به تبیین و نقد دیدگاه دریفوس درباره تقدم هایدگر بر کوهن در بحث از علم هنجاری میپردازیم. بعد از آن، نظر دریفوس در باب تقدم هایدگر بر کوهن در طرح ایدهی انقلاب علمی را نقد و بررسی میکنیم و در پایان نتیجهگیری حاصل از مطالب مطروحه را بیان مینماییم.
اصالت نور و تحقق تبعی ظلمت در اندیشه سهروردی
محمود هدایت افزا
عباس شیخ شعاعی
چکیده: شیخ اشراق در برخی آثار خود ـ علاوه بر نور ـ بر تحقق ظلمت در عالم خارج نیز تصریح نموده است. در نوشتار پیش رو ضمن اشاره به تلقی سهروردی از نور و ظلمت، مقوله بندی اشراقی موجودات، تصریحات شیخ اشراق بر تحقق تبعی ظلمت، پیشینه تفکر وی و توجه به معانی مختلف مفاهیم «اصیل» و «اعتباری»؛ نسبت بین نور و ظلمت در اندیشه شیخ اشراق و فرآیند تطبیق این دو بر مفاهیم وجود و ماهیت مورد تحلیل قرار گرفته است. در این راستا مشخص گردیده که معنای نور در نزد سهروردی، اخص از معنای وجود در نزد ملاصدرا است و به همین دلیل گاه از سوی صدرا و برخی شارحان وی نسبت تناقض گویی به سهروردی داده می شود؛ اما لحاظ معانی وجود و ماهیت در اصطلاحات شیخ احسائی و تطبیق آن بر نور و ظلمت سهروردی، تفسیر نوینی از «اصالت وجود» در پیش روی ما قرار می دهد که در پرتو این نگرش، نظام فلسفی سهروردی، قدری منسجم تر و پویاتر به نظر می رسد. در این تفسیر نور یا وجود «موجود بالذات» و ظلمت یا ماهیت، «موجود بالتبع» و نه بالعرض به شمار می رود.
علاقهمندان جهت تهیه این فصلنامه میتوانند با شماره تلفن: 37782001 ـ 025 تماس بگیرند.
لازم به ذکر است، شماره 17 فصلنامه علمی - پژوهشی حکمت اسرا سال ششم، شماره 1 (پیاپی 17)، پاییز 1392 به صاحب امتیازی مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی اسراء و مدیر مسؤولی حجتالاسلام مرتضی واعظ جوادی در 172 صفحه در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است./992/ن602/ق