انتشار کتاب «المعجم الموضوعی للعرفان»

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، کتاب المعجم الموضوعی به همت مرکز دایرة المعارف علوم عقلی اسلامی این مؤسسه منتشر شد.
کتاب «المعجم الموضوعی للعرفان» نمونه دیگری از مجموعه «فهرست تفصیلی مطالب» منابع علوم عقلی اسلامی است، که ویژه بخشی از منابع مهم عرفانی است؛ این منابع عبارتاند از: تمهید القواعد، جامع الأسرار و منبع الأنوار، شرح فصوص الحکم (الجندی)، شرح فصوص الحکم (القیصری)، شرح فصوص الحکم (الکاشانی) و مفتاح الغیب.
فهرست تفصیلی مطالب
تهیه فهرستهای تفصیلی مطالب برای منابع، یکی دیگر از فعالیتهای مرکز پژوهشی دائره المعارف علوم عقلی اسلامی در راستای سرعت بخشی و آسانسازی دستیابی به محتوای منابع علوم عقلی اسلامی است.
فهرست تفصیلی عبارت است از پیام اصلی یک یا چند صفحه از کتاب، در یک عبارت کوتاه، جامع و گویا که مشتمل بر عناوین بخشها، فصلها و در مواردی زیرمجموعههای آنها است، به گونهای که در عین جامعیت و گویایی، به تفصیل چکیده و نمایه بر متن نیست و از عنوان فهرست به اصطلاح مرسوم آن تجاوز نمیکند اما از آن دقیقتر و کاملتر است.
ویژگیهای فهرست تفصیلی مطالب
1. در این فهرست، نظام منطقی مطالب از کلی به جزئی رعایت شده است به این معنا که، تمام کتاب، دارای عنوانی است که محتوای همة کتاب را به صورت کلی معرفی میکند. و هر یک از بخشها و فصلها نیز دارای عنوانهای جدا هستند که محتوای آنها را معرفی میکنند و هر یک از مطالب مهم در فصلها نیز جداگانه فهرستنویسی شدهاند.
2. این فهرستها کاملاً محتواییاند، یعنی کوشش شده است تا با بهرهگیری از اصطلاحات رایج علوم، محتوای مطالب در آنها معرفی شوند بهگونهای که پژوهشگران بتوانند با استفاده از فهرستها به اطلاعات متنها پی ببرند.
3. این فهرستها، از نظر شکل و چارچوب عبارتها نیز دارای ویژگیهای یکسانی هستند که این ویژگیها، افزون بر هماهنگی فهرستها، استفادة از آنها را نیز آسانتر و سریعتر کرده است.
پارهای از این ویژگیها عبارتاند از:
الف) تعداد کلمات به کار رفته در هر یک از فهرستها کنترل شده و هماهنگ است.
ب) همه عبارتهای فهرستها، عبارتهای غیر تام هستند.
ج) کوشش شده است تا عبارتهای فهرستها چنان گویا، زیبا و کوتاه باشند که مخاطبان بتوانند با مراجعة به آنها به سرعت و آسانی، به محتوای متنها پی ببرند.
د) اصطلاحات به کار رفته در فهرستها در عین هماهنگی با متنها، اصطلاحاتی رایج، آشنا و کاربردیاند.
4. هر یک از این فهرستها، دارای چند نمایه ترکیبیاند؛ منظور از نمایه ترکیبی، عبارتهای کوتاه (و تا حد امکان دو کلمهای) است که یکی از کلمات آن معمولاً یک اصطلاح، نام یک عَلَم، فرقه است و کلمه دیگر، عبارتی توضیحدهنده است که گستره بحث دربارة واژه دیگر را مشخص میکند.
5. نمایهها، زیر کلیدواژهها قرار میگیرند؛ منظور از کلیدواژهها، واژههای پایهای و اصطلاحات علوم هستند.
بنابراین، فهرست تفصیلی مطالب و نمایهها که در این مجموعه تهیه شده است شیوهای نو در فهرستنویسی مطالب است که پیش از این سابقه نداشته و دارای آثار ارزشمندی در امر پژوهش و تحقیق است.
شیوه بهرهگیری از این معجم موضوعی
برای دستیابی به نشانی محل درج مطلب در این معجم چند راه وجود دارد. طبیعیترین و دقیقترین راه این است که برابر حروف الفبا، کلیدیترین واژه موردنظر جستوجو شود که در این صورت، نمایههای ترکیبی مرتبط با موضوع پژوهش زیر آن کلیدواژه یافت خواهد شد. آنگاه میتوان از میان آنها، نمایه یا نمایههای موردنظر را برگزید و پس از آن، از راه نمایهها، فهرستهای تفصیلی مربوط به آنها بهدست خواهد آمد. با مطالعة آنها، معلوم میشود که آیا نشانی موردنظر، مطلبی متناسب با موضوع پژوهش دارد یا خیر؟ در صورتی که محتوای فهرست، بیانگر ارتباط متن با مطلب موردنظر باشد، پژوهشگر میتواند به متن کتاب مراجعه کند.
این شیوه، چند برابر فهرستهای رایج، معجمهای لفظی و نمایههای مفرد، بر سرعت جستوجو میافزاید.
لوح فشرده همراه
«لوح فشردة همراه»، که به این کتاب، پیوست شده است و به همراه آن ارائه خواهد شد، تصویر نسخه خاصی از منابع پیشگفته را دربردارد که استخراج فهرستها و نمایهها و ارجاع بر اساس آن نسخه بوده است. این لوح فشرده برای کاربران، دو فایده دارد: اول آنکه، در صورت در دسترس نبودن اصل این نسخهها از منابع، میتوانند به آن مراجعه کنند؛ دوم آنکه، متن حروفچینی شده این منابع در این لوح فشرده، امکان جستوجوی لفظی ساده و پیشرفته را دارد./998/د102/ق