رؤیت حق تعالی از منظر علامه طباطبایی با تکیه بر تفسیر المیزان
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شماره هفتم دوفصلنامه حکمت عرفانی دربردارنده عناوین زیر است:
«حقایق اندماجی از دیدگاه عارفان مکتب ابن عربی»
«علم پیشین الهی در عرفان اسلامی از منظر صدرالمتألهین»
«انسان کامل مبنای انسانشناختی عرفانی در کثرتگرایی دینی»
«مسئله عرفان حافظ»
«سیر و سلوک معنوی در نگاه اهل بیت علیهمالسلام»
«رؤیت حق تعالی از منظر علامه طباطبایی با تکیه بر تفسیر المیزان».
حقایق اندماجی از دیدگاه عارفان مکتب ابن عربی
سیدیدالله یزدانپناه
رضا درگاهیفر
چکیده: حقایق اندماجی مقام ذات، حیثیات، احوال و صفات آن ذات بسیطاند. از آنجا که این حقایق، تفصیل نیافته و تعینات ذات نیستند، در ذات مستهلکاند. حقایق اندماجی، کثرتی بالفعل را در ذات ایجاد نمیکنند و در غیب ذات، مخفیاند، یعنی ظهور ندارند. این حقایق، از جهت واحد بر ذات صادقاند، یعنی حیثیات جهت واحد ذات هستند. عارفان مکتب ابن عربی، از واژگانی مانند استهلاک، اندماج، استجنان، اجمال، کمون و قوه، برای اشاره به این حقایق استفاده کردهاند. آنان تبیینهایی درباره چگونگی حضور این حقایق در متن ذاتی که بدان موجودند، ارائه داده و از مثالهایی نیز برای دریافت بهتر آنها استفاده کردهاند. از نظرگاه عرفانی، این حقایق را باید دارای نحوهای ویژه از موجودیت مجازی یا بالعرض دانست. این نوشتار، از حقایق اندماجی با تأکید بر مقام ذات بحث میکند. کمالات و شئون ذاتی مقام ذات، مهمترین مصداق حقایق اندماجی در عرفان محییالدینی هستند. اما اصل بحث عمومیت دارد و درباره سایر مصادیق این حقایق نیز جریان دارد.
علم پیشین الهی در عرفان اسلامی از منظر صدرالمتألهین
عبدالرسول عبودیت
محمود شریفی
چکیده: علم پیشین خداوند به اشیا از جمله موضوعاتی است که همه دانشمندان مسلمان از زوایای گوناگون به آن پرداختهاند. در میان حکمای مسلمان، صدرالمتألهین، برخلاف حکمای پیشین، تبیینی عقلی از این علم خداوند به اشیاء در دو ساحت ذات و مغایر ذات ارائه میدهد که با وحدت و بساطت ذات متعال سازگار میباشد. ایشان در آثار فلسفی خود، در ضمن بررسی آراء اندیشمندان مسلمان درباره نحوه علم پیشین خداوند به اشیاء، دو تفسیر کاملا متفاوت از دیدگاه عرفا ارائه داده است: وی ابتدا با استناد به ظاهر عبارات عرفا، دیدگاه آنان را در تهیبودن از دلیل، همسطح دیدگاه معتزله دانسته است. سپس با استناد به واقعیتهای نهفته در عبارات عرفا، دیدگاه آنان در زمینه علم پیشین خداوند به اشیاء را، عمیقترین و دقیقترین دیدگاه دانسته است. این مقاله، به بررسی دو تفسیر متفاوت صدرالمتألهین از دیدگاه عرفا درباره نحوه علم پیشین خداوند به اشیاء میپردازد و انطباق و یا عدم انطباق تفسیر ایشان با دیدگاه عرفا را مورد بررسی قرار میدهد.
انسان کامل مبنای انسانشناختی عرفانی در کثرتگرایی دینی
علیرضا کرمانی
محمد محمدی
چکیده: حقانیت یا عدم حقانیت ادیان، از مباحث چالشبرانگیز عصر جدید است که صفحات پرشماری از اندیشههای دینشناسان را به خود اختصاص داده است. در این زمینه، سه دیدگاه عمده مشاهده میشود: انحصارگرایی، شمولگرایی و کثرتگرایی دینی، کثرتگرایان، به طور گسترده در اثبات این دیدگاه خود به گفتههایی از عارفان استناد میکنند و بر این باورند که عارفان نیز از قائلان به این اندیشهاند. از سوی دیگر، اندیشه عارفان در این زمینه، برگرفته از مبانی انسانشناختی عرفانی و بحث انسان کامل، درصدد است تا جایگاه هستیشناختی و معرفتشناختی منحصر به فردی را که عارفان برای حضرت ختمی مرتبت صلیاللهعلیهوآله قائل هستند، تبیین کرده و در نتیجه، برتری دین اسلام را از نگاه آنان، که آن را تجلی برترین کشف ممکن برای مخلوق میدانند، به اثبات برساند.
مسئله عرفان حافظ
مسعود اسماعیلی
حسن احمدی
چکیده: یکی از موضوعات مهم و دامنهدار عرصه حافظپژوهی در دوران معاصر، مسئله عرفان حافظ است. عدهای از روشنفکران با استناد به برخی واژههای به کار رفته در غزلیات خواجه مانند می، شاهد، ساقی و صراحی، وی را نه تنها از ساکنان آرمانشهر عرفان به شمار نیاوردهاند، بلکه او را شخصی اباحی خو و لذتران و اهل عیش و نوش میدانند. در مقابل، برخی دیگر همصدا با قاطبه پیشینیان بر عرفان خواجه پافشاری میکنند، عدهای نیز خواجه را صرفا شاعر میشناسند و معتقدند که او به هیچ طبقه اجتماعی دیگر تعلق ندارد. ما در این پژوهش برآنیم که با استناد به شواهد تاریخی یا برونمتنی از یک سو و شواهد درونمتنی از سوی دیگر و تأکید بر غلبه رمزگرایی یا سمبلیسم به عنوان ویژگی بارز ادبیات عرفانی بر شعر حافظ، نظریه عرفان حافظ را بر کشیده و تقویت نماییم.
سیر و سلوک معنوی در نگاه اهل بیت علیهمالسلام
جواد گلی
چکیده: مهمترین هدف اسلام، سیر معنوی بشر به سوی خدا و تقرب به اوست. هدف این مقاله، ارائه برنامه سیر و سلوک معنوی است که توسط اهل بیت علیهمالسلام ارائه شده. از این رو، نوشتار با تمرکز بر احادیث منقول از رسول اعظم و امامان معصوم علیهمالسلام به شیوه توصیفی و تحلیلی تلاش دارد تعالیم آنان را در زمینه سلوک معنوی ارائه نماید. در دیدگاه اهل بیت علیهمالسلام مسیر سلوک معنوی به سوی خداست و به تقرب به خدا و فنای در او منتهی میگردد. طی این مسیر، نیازمند بهرهگیری از راهنمایان سلوک و رفیقان سلوکی است. در این راه، سالک باید موانع درونی و برونی سیر در کوی اهلی را بزداید و با انجام عوامل سیر در راه خدا، که جامع آنها طاعت الهی است، درجات چهارگانه تشکیکی سلوک، یعنی اسلام، ایمان، تقوا و یقین نایل گردد.
رؤیت حق تعالی از منظر علامه طباطبایی با تکیه بر تفسیر المیزان
محمدهادی توکلی
علی شیروانی
چکیده: مسئله رؤیتپذیری خداوند سابقهای طولانی در میان ملل و نحل دارد. در جهان اسلام، اقوال متعددی از سوی اندیشمندان در این زمینه ابراز شده است، عدهای بر رؤیت بصری حکم نمودند. عدهای دیگر، حکم بر عدم رؤیت بصری خداوند داده و درصدد توجیه آیات و روایات دال بر رؤیت برآمدند. عدهای نیز سعی در حفظ ظاهر اینگونه آیات و روایات برآمده، و از عدم انحصار رؤیت در رؤیت بصری سخن به میان آوردند. عدهای هم، دست از ظاهر قرآن برداشته و به تأویل و توجیه آیات و روایات پرداختهاند. علامه طباطبایی، مطابق با روایات، رؤیت قلبی خداوند را میپذیرد، اما از آنجا که خداوند از جسمیت و لوازم آن منزه است، رؤیت بصری خداوند را مردود میداند. از نظر ایشان رؤیت قلبی خداوند، به معنای علم حضوری به حضرتش میباشد، نه به معنای علم حصولی.
علاقهمندان جهت تهیه این دوفصلنامه میتوانند با شماره تلفن 32113474 ـ 025 تماس بگیرند.
گفتنی است، هفتمین شماره دوفصلنامه علمی ـ تخصصی حکمت عرفانی سال سوم، ویژه بهار و تابستان 1393 به صاحبامتیازی مؤسسه امام خمینی قدس سره و مدیرمسؤولی علیرضا کرمانی در 134 صفحه به چاپ رسیده است./992/پ202/ق