اخبار کتابخانه، موزه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

به گزارش خبرگزاری رسا در مشهد، در راستای توسعه منابع نفیس و دیرپای فرهنگ غنی اسلامی و حفاظت و نگهداری از میراث مکتوب بشری از ابتدای سال جاری تاکنون، افزون بر 22 هزار و 600 منبع شامل منابع خطی، چاپی، خطی‌سنگی و... در بخش فیلمتک سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان‌قدس‌رضوی دیجیتال‌سازی شده است.

رییس اداره مخطوطات سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان ‌قدس ‌رضوی، با بیان این مطلب گفت: «از ابتدای سال جاری تاکنون، افزون بر 22 هزار و 600 منبع، در بخش فیلمتک سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان‌قدس‌رضوی دیجیتال‌سازی شده است که از این میان، بیش از 10 هزار منبع متعلق به کتابخانه مرکزی آستان‌قدس رضوی و افزون بر 12 هزار منبع مربوط به کتابخانه‌های وابسته و  مابقی کتابخانه‌های برون‌سازمانی است.»

 سید محمد رضا فاضل هاشمی خاطرنشان کرد: «در حال حاضر تعداد منابع موجود دیجیتالی در این مرکز شامل قرآن، جزوه، کتب خطی، سنگی، چاپی، خطی‌سنگی، مرقعات، اسناد، پایان‌نامه، روزنامه و نشریات و سالنامه به 176 هزار و 800 منبع می‌رسد که از این میان بیش از 108 هزار و 400 منبع دیجیتالی متعلق به کتابخانه مرکزی آستان‌قدس و افزون بر 68 هزار و 300 منبع، مربوط به سایر کتابخانه‌هاست.»

وی بیشترین تعداد منبع دیجیتال را مربوط به کتب خطی دانست و ادامه داد: «بیشترین منابع دیجیتالی، کتب خطی هستند که تاکنون حدود 54 هزار و 500 کتاب از کتب خطی کتابخانه مرکزی آستان‌قدس رضوی و بیش از 52 هزار و 600 کتاب خطی مربوط به کتابخانه‌های وابسته و کتابخانه‌های برون‌سازمانی، در بخش میکروفیلم کتابخانه مرکزی آستان‌قدس رضوی دیجیتال‌سازی شده است.»

وی به بومی شدن دانش دیجیتال‌سازی، توسط کتابخانه‌ مرکزی آستان‌قدس رضوی، اشاره نمود و تصریح کرد: «بخش میکروفیلم کتابخانه مرکزی آستان‌قدس، از سال 1351 کار خود را با تهیه میکروفیلم از نسخه‌های نفیس شروع کرد و از سال 1388 تاکنون به طور گسترده در حال دیجیتال‌سازی است که در حال حاضر، بیش از 48 هزار و 300 عنوان کتاب در این مرکز به صورت میکروفیلم موجود است.»

فاضل هاشمی در ادامه از دیجیتال‌سازی برون‌سازمانی یاد کرد و ادامه داد: «دیجیتال‌سازی برون‌سازمانی نیز از سال 1390 در این مرکز در حال انجام است که از آن جمله، می توان به آثار ارزشمند کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی و مذهبی شهرهای شیراز، کاشان، اصفهان، بیرجند، خوانسار، شاهرود و بسطام که به صورت رایگان در محل دیجیتال‌سازی و نسخه پشتیبان تهیه شده می‌توان نام برد وی اضافه کرد:«از ابتدای سال جاری نیز تاکنون بیش از 6 هزار و 200 نسخه کتاب خطی و چاپ ‌سنگی متعلق به کتابخانه‌‌های لار، بیرجند و خوانسار و نزدیک به 10 هزار روزنامه، نشریه و سالنامه با موضوعات مختلف، در این مرکز دیجیتال‌سازی شده است.»

در پایان رییس اداره مخطوطات این سازمان، خطاب به مجموعه‌دارها و کتابداران سراسر کشور اعلام کرد: «در راستای توسعه منابع نفیس و دیرپای فرهنگ غنی اسلامی و حفاظت و نگهداری از میراث مکتوب بشری، کتابخانه مرکزی آستان‌قدس رضوی طرحی را از سال 1391 به اجرا درآورده که در راستای آن مجموعه‌های خطی و چاپ‌سنگی را بطور رایگان دیجیتال‌سازی می‌کند و در جریان این امر تمام هزینه‌ها حتی انتقال منابع، با هزینه این سازمان انجام می‌گیرد و یک نسخه دیجیتال از این منابع، جهت حفاظت و استفاده محققان در کتابخانه مرکزی آستان‌قدس‌رضوی حفظ می‌شود.»

امانت کتاب های انگلیسی، فرانسه و اردو
تالار کتب خارجی کتابخانه مرکزی آستان‌قدس رضوی، پس از امانت کتب انگلیسی و فرانسه، در راستای خدمات‌رسانی بهتر به مراجعان اردوزبان، از این پس کتب اردو را نیز به امانت می‌دهد.

مسؤول تالار کتب خارجی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان‌قدس‌رضوی، اعلام کرد: «کتب انگلیسی از سال 88 در این تالار به امانت داده می‌شد و از دو سال پیش هم امکان امانت کتب فرانسه در این تالار ایجاد شد. اکنون به دلیل مراجعه فراوان اردوزبانان و درخواست مکرّر ایشان مبنی بر امانت کتب اردو،  امکانات امانت کتب اردو نیز فرهم گردید.»

حمیدرضا منتظرابدی با اشاره به اینکه در این تالار، به 90 زبان زنده دنیا کتاب موجود است، تصریح کرد: «در این تالار، بالغ بر 108 هزار جلد کتاب به 90 زبان زنده دنیا داریم که به زبان‌های مختلفی چون آلمانی، روسی، ایتالیایی، ارمنی، عبری، اسپانیولی، ترکی‌آذری، ترکی‌استانبولی، تاجیکی و ... است.»

منتظرابدی هم‌چنین قرآن‌های مترجَم موجود در این تالار را به 73 زبان مختلف دانست و ادامه داد: «در میان قرآن‌های چاپی مترجَم، 5 قرآن چاپی قدیمی هم موجود است که قدیمی‌ترین قرآن به زبان فرانسه ترجمه «کازیمیزسکی» چاپ 1857 میلادی، و قدیمی‌ترین قرآن روسی، چاپ 1907 میلادی است. قدیمی‌ترین قرآن‌های انگلیسی موجود در تالار نیز،  دو نسخه قرآن به ترجمه «جرج سیل» چاپ سال 1869 میلادی و میلادی1892، و قرآنی به ترجمه «پالمر» چاپ 1900 میلادی است.»

وی به قدیمی‌ترین کتاب چاپی موجود در این تالار اشاره کرد و افزود: «ترجمه‌ای از قاموس کتاب مقدس انجیل، به خط و زبان لاتین که تاریخ چاپ آن، سال 1473 میلادی و همزمان با اختراع صنعت چاپ است، قدیمی‌ترین کتاب چاپی موجود در این تالار است.»

منتظرابدی در این زمینه اضافه کرد: «بیشتر کتاب‌های قدیمی موجود، مربوط به سده‌های 15 تا 20 میلادی است و از طریق وقف توسط دانشمندان و شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی، به منابع کتابخانه افزوده شده است که در این میان، مجموعه کتب نفیسی را به چاپ قبل از سال 1900، در اوایل انقلاب آقای «سید جلال‌الدین تهرانی» اهدا کردند که از نفیس‌ترین کتب قدیمی این تالار است.»

در پایان، مسؤول تالار کتب خارجی کتابخانه مرکزی آستان‌قدس رضوی خاطرنشان کرد: «تالار کتب خارجی در دو بخش «امانت» و «مطالعه» خدمات ارائه می‌کند و با خدماتی هم‌چون اطلاع‌رسانی، مطالعه، امانت، تحویل، تمدیدکتاب (حضوری، غیرحضوری، اینترنتی) و امکان استفاده از خدمات کپی و تکثیر، پاسخگوی مراجعان است.

موزه آستان‌قدس رضوی آماده میزبانی از زائران بهاری
موزه‌های آستان‌قدس‌رضوی  با 16 گنجینه تخصصی و با جایگاهی منحصربه‌فرد در منطقه، با افزایش ساعات کار خود در ایام تعطیلات نوروز، به استقبال هزاران زائر نوروزی حرم مطهر رفت.

معاون امور موزه‌های سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، اعلام کرد: «با توجه به حجم بالای بازدیدکنندگان این موزه‌ها در طی سال و همچنین تجربه هرساله این مرکز مبنی بر افزایش چشمگیر مراجعه علاقه‌مندان به این موزه‌ها در ایام تعطیلات نوروز، جهت رفاه حال زائران و بهره‌مندی هرچه بهتر ایشان از مجموعه‌ موزه‌ها و گنجینه‌های تخصصی، ساعات بازدید از موزه مرکزی از 8 تا22، موزه‌های فرش، قرآن و نفایس، و گنجینه هدایای رهبری از 8 تا 19 و موزه مردم شناسی از 8 تا 12:30 تعیین شد که این میزان، در مجموع روزانه 16 ساعت افزایش ساعات بازدید را شامل می‌شود.

نمایش قرآن‌هایی با دست‌خط ائمه معصومین در موزه
دکتر علی سوزن‌چی، با بیان این‌که اشیاء به نمایش درآمده در موزه‌های آستان‌قدس‌رضوی در بسیاری موارد در نوع خود، کم‌نظیر و بی‌نظیر است، اظهار کرد: «این مرکز با 16 گنجینه تخصصی در چهار ساختمان مستقل و 16 هزار متر مربع فضای نمایشی، بیش از 7 هزار شیء تاریخی، هنری و فرهنگی را به نمایش گذاشته است».

وی در این ارتباط تشریح کرد: «موزه قرآن و نفایس، اولین موزه قرآن جهان با ماهیت دینی و هنری است و از برجسته‌ترین آثار به نمایش درآمده در این موزه، قرآن‌های منسوب به دستخط ائمه علیهم‌السلام است». وی ادامه داد: «در این موزه همچنین برگ‌هایی از قرآن بایسنقرمیرزا؛ بزرگترین قرآن خطی جهان و نیز مجموعه‏ای از نفیس‌ترین مرقعات دوره صفوی تا عصر حاضر، جلد‏های لاکی و روغنی، تذهیب و خوشنویسی هنرمندان معاصر و... به نمایش در آمده است».

سوزن چی به گنجینه هدایای رهبری اشاره کرد و گفت: «این گنجینه شامل بخشی از دیدنی‌ترین هدایای سران و شخصیت های برجسته ایرانی و خارجی و همچنین ارادتمندان به مقام معظم رهبری است که طی چندین دوره، توسط معظم‌له به این موزه اهدا شده است». وی همچنین از تالار آثار استاد فرشچیان نام برد و تصریح کرد: «در این تالار، آثار اهدایی استاد محمود فرشیان، به نمایش درآمده است».

مجموعه‌ای از موزه‌های منحصربه‌فرد
وی در ادامه، موزه فرش را نیز یکی از معدود موزه‌های تخصصی فرش در دنیا توصیف کرد و اظهار داشت: «در این موزه تعداد 102 تخته از نفیس‌ترین فرش‌ها از دوره صفوی تا عصر حاضر به نمایش درآمده است و این درحالیست که بسیاری از این فرش‌ها در سطح دنیا بی‌نظیر و کم‌نظیر هستند».

معاون اداره موزه‌های این سازمان، در ارتباط با گنجینه تمبر، اسکناس و سکه نیز با بیان اینکه سکه‌های ولایت‌عهدی امام رضا علیه‌السلام یکی از شاخص‌ترین آثار به نمایش درآمده در این گنجینه است خاطرنشان کرد: « حلقه‌های مبادلاتی با قدمتی 4هزارساله، یکی از قدیمی‌ترین آثار موجود در این مرکز است». وی همچنین افزود: «در این گنجینه اقلام پستی، تمبرهایی از سراسر جهان و نیز اولین تمبرهای چاپ شده در ایران و جهان در معرض نمایش قرار دارد».

سوزن چی، گنجینه تاریخ حرم مطهر رضوی را نیز تنها مرکز موزه‌ای دانست که تمام اشیاء به نمایش درآمده در آن متعلق به حرم مطهر است. وی افزود: «ضریح‌های مطهر، پنجره‌های فولاد، محراب‌های زرین‌فام، درها و لوازم روشنایی تنها بخشی از اشیاء به نمایش درآمده در این گنجینه است». وی در ادامه، به گنجینه‌های "سلاح، ظروف، نجوم و ساعت" اشاره کرد و آن را از نظر ابزارآلات نجومی در ایران، بی‌نظیر توصیف کرد و افزود: «گونه‌هایی از دیدنی‌ترین سلاح‌های کهن همچون نیزه، طبانچه، شمشیر، کمان، خنجر، تبرزین و... نیز در این بخش به نمایش درآمده است که پیراهن طلسمات نیز از جمله آن‌هاست». وی همچنین دراین بخش از ظروف تدفین متعلق به هزاره دوم پیش از میلاد، یاد کرد و اظهار داشت: «در مناطقی از دنیا، این ظروف به همراه میت، دفن می‌شدند».

موزه مردم‌شناسی و سیزده لایه نقاشی از سیزده نسل!
دکتر علی سوزن‌چی، همچنین مجموعه مدال‌های جهان‌پهلوان تختی، کمربند قهرمانی مرحوم روح‌الله داداشی در مسابقات قوی‌ترین مردان جهان و توپ طلای خداداد عزیزی را نیز تنها بخشی از مدال‌های به نمایش درآمده در گنجینه مدال این موزه برشمرد.

وی در بخشی دیگر از سخنانش، به موزه مردم‌شناسی اشاره و تصریح کرد: «این موزه یکی از دیدنی‌ترین موزه‌های کشور از جهت بنا و سبک معماری حمام‌های قدیمی است و از نکات منحصربه‌فرد این موزه، وجود سیزده لایه نقاشی بر روی سقف آن است که اولین لایه از دوره صفویه و آخرین آن مربوط به اواخر قاجار و اوایل پهلوی اول است و هنرمندان هر عصربدون پاک کردن نقاشی پیشین، بر روی آن نقاشی جدیدی کشیدند».

وی از گنجینه صدف و موجودات دریایی و همچنین گنجینه هنرهای تجسمی یاد و تصریح کرد: در این گنجینه‌ها گونه‌های دیدنی و متنوعی از صدف‌ها و آبزیان تاکسی‌درمی شده و همچنین تابلوهای نقاشی از هنرمندان برجسته داخلی و خارجی به نمایش درآمده است.

سوزن‌چی درپایان از کتابخانه تخصصی هنر و موزه‌داری نام برد و اظهار داشت: «این کتابخانه با بیش از 11 هزار منبع مطالعاتی فارسی و لاتین شامل کتاب، نشریه و لوح فشرده در موضوعات مرتبط با هنر و علم موزه‌داری همچون؛ تاریخ هنر، موزه‌داری، معماری، فرش و گلیم، خوشنویسی، مردم‌شناسی، سلاح، پرندگان، زیبایی‌شناسی، ادیان، اساطیر و نمادها، زبان‌های باستانی و .. واقع در ساختمان اداره پژوهش موزه مرکزی، در خدمت مراجعه‌کنندگان می‌باشد.

معاون امور موزه‌های سازمان کتابخانه‌ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، با بیان این‌که از ابتدای سال جاری تاکنون، افزون بر یک میلیون و 200 هزار نفر از مجموعه موزه‌های آستان‌قدس‌رضوی بازدید داشتند، خاطرنشان کرد: «افزایش ساعت کاری اعلام شده برای موزه مرکزی از 29 اسفندماه تا 12 فروردین، و سایر موزه ها تا 5 فروردین می‌باشد

مجموعه اهدایای به موزه از ابتدای سال
مجموعه ارزشمندی افزون بر 26 هزار و 500 قطعه تمبر و دیگر اقلام پستی، از سراسر جهان و از دوره‌های گوناگون تاریخی، در طول یازده ماه گذشته، به گنجینه تمبر، اسکناس و سکه موزه مرکزی آستان قدس رضوی اهدا شد. این مجموعه علاوه بر اولین تمبرهای چاپ شده در ایران، اقلام پستی نادری از دیگر کشورهای جهان را نیز در بردارد.

مسؤول گنجینه تمبر، اسکناس و سکه سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، تمبر و اقلام پستی را افزون بر 26 هزارو 500 قطعه، بیشترین موارد اهدایی به این گنجینه ذکر و تصریح کرد: «هزاران قطعه تمبر از ایران و افزون بر پنجاه کشور جهان به این مرکز تقدیم شده است که هریک متعلق به یک دوره تاریخی و منطقه خاصی از دنیاست».

محمدحسین یزدی‌نژاد، تمبرهایی از دوره ناصرالدین شاه قاجار را قدیمی‌ترین این تمبرها لقب داد و خاطرنشان کرد: «در دوره این شاه قاجار، برای نخستین بار در ایران تمبر به چاپ رسیده که نمونه‌هایی از آن، به تازگی نیز به این مرکز اهدا شده است».

وی همچنین"کلیشه تمبر" دوره ناصرالدین شاه قاجار را از استثنائی‌ترین موارد اهدایی خواند و تشریح کرد: «این اقلام، کلیشه تمبرهای یک، دو، و ده قران معروف به "چاپ فرانسه" است که سفارش تهیه آن‌ها توسط پست دولت ناصرالدین‌شاه به کشور فرانسه داده شده بود و تمبرها نیز بر اساس همین کلیشه‌ها در سال 1268 شمسی در فرانسه چاپ و به پست ایران تحویل داده شده است».

یزدی‌نژاد، با بیان این‌که کلیشه‌ها معمولاً در مرکز پست باقی می‌ماند، این موزه را از معدود موزه‌هایی دانست که چنین موارد نادری را در اختیار و در معرض نمایش دارد.

وی در ادامه، به اهدای تمبرهایی به صورت ورق از دوره احمدشاه قاجار اشاره و آن را در حالی ارزشمند توصیف کرد که هر قطعه تمبر تاریخی دارای ارزش فراوان است واین اهمیت، در ارتباط با ورق‌هایی که هرکدام 100 قطعه تمبر را دربردارد، صدچندان می‌شود. یزدی‌نژاد، با بیان این‌که این مجموعه در طول سال جاری، توسط مجموعه‌داران و نیز ارادتمندان به بارگاه علی‌بن‌موسی‌الرضا علیه‌السلام به این موزه تقدیم شده است، مواردی چون آلبوم‌های تمبر، پاکت مهر روز، پاکت‌نامه تمبردار و بدون تمبر دوره‌های قاجار و پهلوی، کارت پستال، تلگراف، لیبل پاکت نامه‌های دوره قاجار و ... را از دیگر موارد اهدایی به این مرکز ذکر کرد.

گفتنی است گنجینه تمبر، ‌اسکناس و سکه، واقع در طبقه منهای یک موزه مرکزی آستان قدس رضوی (صحن کوثر حرم مطهر)، در سال 1369 بنا شده است و  با در اختیار داشتن مجموعه‌های بی‌نظیر و کم‌نظیر در بسیاری موارد، رتبه اول را در منطقه از آن خود کرده است.

بازدید استاد رییس دانشگاه توبینگن آلمان
استاد و رئیس بخش مردم‌شناسی دانشگاه توبینگن آلمان: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی یکی از گنجینه‌های مهم جهان اسلام است،که آثار بسیار ارزشمند دنیای اسلام در آن گردآوری شده است.

پرفسور رولان هاردنبرگ استاد دانشگاه و رئیس بخش مردم شناسی دانشگاه توبینگن آلمان پس از بازدید از بخش‌های مختلف کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با بیان این مطلب گفت: این دومین بار است که از این کتابخانه بازدید می‌کنم و هر بار که می‌آیم تعجب می‌کنم که چقدر اینجا پر از آرامش و سرشار از حکمت است.  پرفسور رولان هاردنبرگ خاطرنشان کرد: در کتابخانه مرکزی علاوه بر علاقه به مطالعه و کتاب و کتابخوانی، عشق به امام رضا علیه السلام موج می زند.

 وی با بیان اینکه آرزو دارم  منابع و اطلاعات این کتابخانه در دسترس تمام مردم دنیا قرار گیرد تا با استفاده از آن رشد علمی پیدا کنند افزود:کتابخانه‌های بسیاری در دنیا دیده‌ام که دین در آن نفوذ نداشته و آنچه به این کتابخانه اهمیت می‌دهد همجواری آن با حرم امام رضا علیه السلام است، مثل اینکه امام رضا علیه السلام برآن نظارت دارد و بر همین اساس اینجا پر از برکت و معنویت است و احساس خوبی به انسان می‌دهد.

 پرفسور رولان هاردنبرگ با بیان اینکه سالها در کشورهای مختلف با مسلمانان برخورد داشته و با دین و فرهنگ آنها آشنا هستم خاطرنشان کرد: حرم امام رضا علیه السلام جذابیت خاصی دارد و ناخودآگاه انسان را جذب و آرامش می بخشد.

گفتنی است کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با 95 هزار نسخه کتاب خطی منحصر به فرد،تعداد 55 هزار کتاب چاپ سنگی، یک میلیون و800 هزار کتاب چاپی و ساختمان با شکوه و دیدنی با فضایی افزون بر28800 متر مربع به عنوان یکی از پایگاه‌های علمی جهان اسلام، در جهان شهرت فراوان دارد و براین اساس مورد توجه بسیاری از محققان، دانش پژوهان، نسخه شناسان و علاقه مندان به آثار علمی و  فرهنگی قرار دارد./1308/ن602/ق