فرضیههای مختلف حوادث کشمیر/ از برخورد احساساتی تا بیتفاوتی نسبت به سرکوب مردم
خبرگزاری رسا ـ گروه بین الملل: "جامو و کشمیر" ایالتی در شمال غربی هندوستان است. مرکز تابستانی این ایالت شهر سرینگار و مرکز زمستانی آن شهر جامو است. ایالت جامو و کشمیر که پرجمعیتترین بخش کشمیر است تحت کنترل هند قرار دارد و توسط پاکستان بهنام کشمیر اشغال شده هند نامیده میشود. هندیها هم به طور متقابل بخش پاکستانی کشمیر را کشمیر اشغالشده پاکستان میخوانند. منطقه اقصای چین در شمال کشمیر هم که تحت تصرف چین است مورد ادعای هند بوده و دولت هندوستان آن را جزو ایالت جامو و کشمیر می داند. تقسیم شبه قاره به دو کشور هند و پاکستان به آرامی صورت نگرفت بلکه با شورشها و تنشهای قومی و مذهبی به خصوص بین مسلمانان و هندوها همراه بود؛ به نحوی که در حدود نیم میلیون نفر در این درگیریها جان خود را از دست دادند.
مساله جدایی کشمیر از هند، استقلال و یا پیوستن آن به پاکستان همواره مورد بحث میان مردم بوده است و بر همین اساس نیز سه نوع دیدگاه مختلف در میان ساکنان کشمیر شکل گرفت. عدهای همانند شیعیان معتقد هستند که در شرایط فعلی دیدگاه جدایی از هندوستان و اداره کشمیر به صورت مستقل و یا الحاق به پاکستان صحیح نیست. هرچند که شیعیان از شیوه تعامل حکومت هند با مردم بسیار ناراضی هستد اما ضعف دولت پاکستان از سویی و مشکلات پیش روی کشمیر از سوی دیگر باعث شده تا در شرایط کنونی شیعیان نسبت به تجزیه و یا پیوستن به پاکستان نظر مساعدی نداشته باشند. در مقابل اهل سنت دیدگاه مخالفی دارند.
دو دیدگاه اهل سنت درباره آینده کشمیر
در میان اهل سنت دو دیدگاه عمده وجود دارد. برخی از آنان معتقدند که باید ایالت کشمیر از هندوستان جدا شده و به پاکستان ملحق شود. گروهی دیگر اما میگویند که باید کشمیر به صورت کاملا مستقل حکومتی تشکیل داده و از پاکستان و هندوستان جدا شود. کشمیر در طول سالیان متمادی با بی توجهی و سرکوب شدید از طرف حکومت هند مواجه بوده است. نظامیان هندی مستقر در کشمیر حدودا 600 هزار نفر از جمعیت این منطقه را تشکیل میدهند که ضمن برخورداری از ثروت و قدرت برخوردهای تند و خشنی را با مردم کشمیر داشته و بارها به دلایل گوناگون به منازل مسکونی مردم حمله ور شده و نوامیس مردم را مورد تعدّی قرار دادند. این اقدامات باعث شد تا نفرتی از نظامیان هندی در میان مردم کشمیر به وجود آید.
چگونگی آغاز درگیریها در کشمیر
حادثه کشمیر از آنجا رقم خورد که برهان مظفر وانی از اعضای گروه شبه نظامی حزب مجاهدین کشمیر از سوی نظامیان کشته شد. وی که در گذشته سابقه درگیری با نظامیان را داشته و برخورد نامناسب آنان را دیده تصمیم گرفت تا به مقابله با ارتش و پلیس کشمیر بپردازد. از اینرو دست به فعالیتهای گستردهای علیه نظامیان کشمیری زده و با انتشار تصاویری از خود در شبکههای اجتماعی به محبوبیت فراوانی در بین مردم دست یافت. نظامیان هندی که از سوی این جوان بارها مورد طعنه قرار گرفته و افزایش محبوبیت وی در میان مردم را خطری برای خود میدانستند در صدد دستگیری وی برآیند. بارها نیروهای امنیتی محل اسکان برهان وانی را شناسایی کردند اما او با زرنگی هرچه تمام از محل حادثه متواری شد. پلیس هند که پیشتر برای دستگیری وانی، 15 هزار دلار تعیین کرده بود، با اطلاع از حضور وی در مراسم نمازجمعه، موقعیت او را محاصره کرده و او و دو همراهش را دستگیر و به قتل رساند.
انتشار فیلم چگونگی کشته شدن رهبر حزب مجاهدین در شبکههای اجتماعی از سویی و محبوبیت فراوان وی از سوی دیگر منجر شد تا جمعیتی نزدیک به 70 هزار نفر در اعتراض به این اقدام در مراسم تشییع جنازه برهان مظفر شرکت کنند. این مراسم از سوی پلیس به خشونت کشیده شد و مردم نیز با توجه به ذهنیتهای سابق به مقابله با پلیس روی آورند. با بحرانیتر شدن شرایط پای ارتش هند به میان آمد تا موج جدیدی از سرکوبها رقم بخورد. چندین منطقه بین مردم و ارتش درگیری شدید ایجاد شد که در این درگیریها بیش از۵۰ نفر کشته و صدها تن زخمی شدند. از طرف دیگر دولت هند در شهرهای مختلف کشمیر منطقه نظامی اعلام کرده است. وزیر هند اما اعلام کرد که ارتش رفتار مناسبی را داشته، اما شواهد و گزارشهای خبری نقطه مقابل این ادعا را نشان میدهند. استفاده ارتش هند از سلاحهای ممنوعه و پرتاب گاز اشک آور به سمت مردم نیز خشم تظاهر کنندگان کشمیری را در پی داشت. اغلب گزارشهای میدانی از استفاده بیش از حد ارتش هند از خشونت خبر میدهد به گونه ای که اقدامات ارتش تلفات زیادی را برجای گذاشته است. همچنین دولت هند تلاش داشته تا به نوعی با ایجاد یک نوع تقابل مذهبی، هندوهای این کشور را به جان مسلمانان بیندازد.
سوالی که در اینجا مطرح میشود آن است که چگونه کشته شدن یک جوان به دست ماموران امنیتی به شکل گیری چنین حادثهای منجر میشود؟ آیا دستهایی پشت پرده وجود دارد؟ آیا کسانی خارج از گود با رصد شرایط بحرانی کشمیر و با سوء استفاده از احساسات و ناراحتی مردم به صحنه گردانی روی آوردهاند؟
فرضیههای مختلف در مورد حوادث کشمیر
با وجود آنکه رخدادهای اخیر کشمیر برای بسیاری از جمله برخی صاحب نظران در هالهای از ابهام باقی مانده است و شاید نتوان به جوابی قطعی برای این سوالها دست یافت اما در این میان چند فرضیه وجود دارد. عده از جمله حجت الاسلام اشهد رضوی از فعالان سیاسی هند معقتد است که "پاکستان عروسک گردان این خیمه شب بازی بوده و حزب مجاهدین بارها از سوی طالبان حمایت تسلیحاتی و مالی شده است." از دیدگاه وی "رهبران این حزب با دریافت مبالغ هنگفت از پاکستان تمام تلاش خود را برای اجرای پروژه خروج کشمیر از هند و پیوستن آن به پاکستان انجام میدهند." این فرضیه زمانی قوت میگیرد که بدانیم پاکستان بارها ادعای مالکیت کشمیر را کرده است. در میان رسانهها و خبرگزاریهای هندی نیز نسبت به حادثه کشمیر دوگونه موضع گیری شده است. عدهای از رسانهها به طرفداری از دولت برخاسته و کشتههای فاجعه کشمیر را تروریست معرفی میکنند درحالی که گروهی دیگر معتقدند تظاهرکنندگان مخالف سیاست حکومت هند بوده و حقوق مشروعی دارند و نبایستی آنان را تروریست معرفی کرد.
در این میان اما فرضیهای دیگر وجود دارد که حزب مجاهدین به دنبال تجزیه کشمیر و استقلال آن است و هدف این حزب جدایی از کشمیر و پیوستن به پاکستان نیست. این مساله باید به درستی مورد دقت قرار گیرد که آیا ظرفیت لازم برای تجزیه کشمیر و جدایی آن از هند و ادار شدن به صورت مستقل وجود دارد یا خیر. حجت الاسلام رضوی معتقد است که "مساله تجزیه کشمیر صحیح نبوده و نباید موضوع مظلومیت مردم را به فعالیت افراد تجزیه طلب نسبت داد چرا که در این صورت دفاع از مردم مظلوم کشمیر فدای اهداف سیاسی برخی جریانها میشود." در مقابل اما سوشما سوراج وزیر امور خارجه هند در واکنش به سخنان نخستوزیر پاکستان در قبال «جامو و کشمیر» گفت: "نواز شریف باید بداند که کشمیر هیچگاه جزئی از این کشور نخواهد شد و اجازه نمیدهیم این منطقه توسط تروریسم پاکستانی به جهنم تبدیل شود." سوراج مدعی شد که "برهان وانی یک تروریست تجزیه طلب بوده و پاکستان با حمایت از وی به دنبال تجزیه کشمیر از هند برآمده است."
در این میان برخی معتقدند که ریشه و اساس تحرکهای موجود در کشمیر و جامو را بایستی در حامیان سلفیت جستوجو کرد. حجت الاسلام فرهت شاهین از فعالان سیاسی هندی با پذیرش این فرضیه تاکید میکند که "تحرکهای روزهای اخیر در کشمیر از سوی سلفیها هدایت شده است. هرچند که تعدادی از شیعیان در این تظاهرات شرکت کردهاند اما بیشک نمیتوان اتفاقات کشمیر را شیعهکشی نامید."
حمایت وهابیت از تحرکات کشمیر نباید موجب بیتفاوتی نسبت به مردم بیگناه شود
ماجرا آنجا جالبتر میشود که برخی گروههای تکفیری نظیر جبهه النصره و یا کشورهای حامی تروریسم نظیر عربستان از حوادث خونبار کشمیر حمایت کردهاند. القاعده پاکستان نیز همنوا با جبهه النصره برهان وانی را شهید نامیده است. حال سوال مهمتر آن است که حمایت این گروهها از تظاهرات کشمیر به معنای انحراف و یا وابستگی آنان به وهابیت است؟ حجت الاسلام شاهین فرهت این نظریه را تایید میکند. به عقیده وی "بیشتر افراد حاضر در این تظاهرات از اهل سنت بوده و رویکردی نزدیک به وهابیت دارند." در مقابل اما حجت الاسلام رضوی ضمن پذیرش حمایت القاعده و یا جبهه النصرة از تظاهر کنندگان کشمیری معتقد است که حمایت آنها دلیلی برای عدم دفاع از مظلومیت مردم کشمیر نیست." به عقیده وی بزرگنمایی یک مسأله، فرقه ای کردن آن و تهدید سازی از مسلمانان در کشمیر به جای دفاع از آنان، فضا را امنیتی کرده و به شکلگیری درگیریهای مذهبی و کشته شدن تعداد بیشتری از مسلمانان منجر میشود.
با توجه به شواهد ذکر شده و تحقیقها و پیگیریهای خبرنگاران خبرگزاری رسا از فعالان کشمیری اینگونه به نظر میرسد که جنبش حاضر در کشمیر هرچند که از سوی اهل سنت آن منطقه هدایت میشوند اما به هیچ وجه نمیتوان آنان را با با تکفیریها مرتبط دانست؛ بلکه بسیاری از مبارزان اهل سنت از طرفداران انقلاب اسلامی هستند. حال اینکه در این میان برخی اعتقاد دارند که جریان جریان سنتی حوزه در کشمیر با توجه به زاویه ای که با اهل سنت دارند این بحران را به تکفیریها نسبت میدهند. البته نباید نقش جریان سلفی – وهابی وابسته به عربستان را نیز در شعلهور شدن این اختلافها نادیده گرفت زیرا آنها نیز با هدف اختلاف مذهبی به دنبال مصادره این جنبش هستند.
در پایان باید تاکید کرد که اگرچه برخی عناصر سلفی و وابسته به عربستان و پاکستان درصدد موج سواری بر روی حوادث اخیر کشمیر هستند اما این بدان معنا نیست که خواست مردمی آن منطقه کاملا منطبق با خواست این جریان است؛ بلکه به عکس بیشتر مردم این منطقه از سالها پیش به دنبال احقاق حقوق مشروع خود بوده اند. همچنین این موضوع را باید مورد توجه قرار داد که بسیاری از این افراد از حامیان انقلاب اسلامی ایران هستند و دخالت دستگاههای حکومتی و دیپلماسی نقش مهمی را در جلوگیری از تکرار چنین حوادثی در کشمیر به دنبال خواهد داشت. اما این مهم باید مبتنی بر برخورد منطقی و به دور از تعصب و احساسات باشد./981/ب501/ک
محمد رایجی