انتشار شماره ۲۶ فصلنامه حکمت اسرا + چکیده
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، پژوهشگاه علوم وحیانی معارج، وابسته به بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسرا، معارج بیست و ششمین شماره «فصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسرا» را منتشر کرد.
امتیاز این شماره را می توان در اولین مقاله آن ملاحظه کرد؛ جایی که نویسندگان سعی کرده اند با واکاوی مفاهیم "دین" و "دینی" نظریه علم دینی حضرت استاد آیت الله جوادی آملی را تبیین و بسط بیشتری داده و همزمان به اشکالات مطرح شده به این نظریه نیز پاسخ دهند.
فهرست مقالات این شماره به شرح ذیل است:
واکاوی مفهوم «دین» و«دینی» در نظریة علم دینی آیتالله جوادی آملی
رهیافت سلبی صفات خدا از دیدگاه ابنسینا و توماس آکویینی
بررسی و نقد مسئلة شر ازنظر الهیات پویشی با تأکید بر اندیشة هارتسهورن
تبیین شناختشناسانة علیّت در حکمت متعالیه
مقایسة زیباییشناختی مراتب هستی در فلسفة فلوطین و سهروردی
وجوه اشتراک و افتراق فکری هوسـرل و دکـارت
واکاوی مفهوم «دین» و«دینی» در نظریة علم دینی آیتالله جوادی آملی
محمدعلی اکبری
مرتضی واعظ جوادی
چکیده: پژوهش حاضر، پاسخی است به این پرسش که آیا دو مفهوم «دین» و «دینی» تفاوت دارند؟ ازآنجاکه روشن شدن نظریۀ علم دینی آیتالله جوادی آملی منوط به داشتن تصویری درست از مفاهیم پایه است و توجه نداشتن به این مفاهیم، سبب طرح بعضی از اشکالات شده است، سعی نویسنده تبیین برخی مفاهیم پایه در دیدگاه صاحب کتاب منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی است. هدف دیگر، پاسخ به نقدها در سایۀ آن مبانی است.
نویسنده با مراجعه به کتابها و مقالات ایشان، با شیوهای تحلیلی- استدلالی، بیان تازهای از نظریۀ علم دینی حضرت استاد عرضه کرده است. باتوجهبه تفاوت «دین» و «دینی»، به اشکالات پاسخ میدهیم و مفهوم «علم دینی» را از نگاه صاحب نظریه روشنتر میکنیم.
مهمترین نتایج عبارتاند از 1) حقیقت دین، معرفتی است از سنخ علم حضوری که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و معصومین (علیهم السلام) به آن دسترسی دارند؛ 2) معرفت دینی، مجموعهای از دانشهاست که غیرمعصومین از راه علمحصولی بهدست میآورند؛ 3) معرفت دینی منحصر به فهم «نقل» نیست و معرفتهای «عقلی»، حتی عقل تجربی، با تکیه بر جهانبینی الهی، معرفتی «دینی» است؛ 4) علم دینی، یعنی کشف «قول» یا «فعل» خداوند که بهواسطۀ عقل یا نقل یا هردوست.
رهیافت سلبی صفات خدا از دیدگاه ابنسینا و توماس آکویینی
حسن عباسی حسینآبادی
چکیده: رهیافت سلبی برای سخن گفتن از اوصاف الهی از دیرباز مطرح بوده است و به دو دستۀ کلی سلب و سکوت و طریق سلبی ـ ایجابی تقسیم میشود. طریق سلبی ـ ایجابی، تفاسیر و معانی مختلفی دارد. برخی از این معانی با بیانناپذیری خداوند تضاد دارد و برخی تضاد ندارد. برخی دیگر با سکوت موافق و همراه نیست و رویکرد ایجابی دربارۀ خدا دارد. طریق سلبی ـ ایجابی نزد ابنسینا چه معنایی دارد؟
رابطه این طریق نزد ابنسینا با بیانناپذیری خداوند چیست؟ هدف او از بهکار بردن این طریق در بیان صفات الهی چه بوده است؟ در این نوشتار، ضمن بررسی معانی مختلف طریق سلبی ـ ایجابی نزد ابنسینا و توماس آکویینی، دربارۀ موضع کلی ابنسینا (بازگشت همۀ صفات الهی به سلب و اضافه) هنگام تحلیل و ارزیابی تطبیقی اندیشۀ توماس صحبت میکنیم.
بررسی و نقد مسئلة شر از نظر الهیات پویشی با تأکید بر اندیشة هارتسهورن
یدالله رستمی
منصور نصیری
چکیده: مسئلۀ شر یکی از مهمترین مسائلی است که دغدغۀ فیلسوفان دین و متکلمان بوده است. الهیدانان پویشی مانند وایتهد، هارتسهورن و گریفین، رویکرد جدیدی به این مسئله داشتهاند؛ یعنی فلاسفه و متکلمان گذشته، بیشتر با قبول صفات (علم، قدرت و خیرخواهی مطلق) خداوند به تبیین و توجیه شرور پرداختند؛ اما فلاسفۀ دین پویشی با رد علم و قدرت مطلق الهی این مسئله را بررسی میکنند؛ یعنی علم خدا را زمانی میدانند، موجودات را نیز دارای قدرت خلاقه میدانستد و با محدود دانستن قدرت خداوند او را از شبهۀ شر مبرا میکنند. در این نوشتار ضمن بررسی اندیشۀ آنها و البته با تأکید بر هارتسهورن، دیدگاه آنها را نقد خواهیم کرد.
تبیین شناختشناسانة علیّت در حکمت متعالیه
محمدرضا بهتاش
علی کرباسیزاده
یوسف شاقول
چکیده: مبانی و امکانات فلسفۀ صدرا به ما اجازه میدهد تا برای رسیدن به تبیین شناختشناسانۀ علیت، سه تغییر اساسی انجام دهیم: نخست، در فاعل شناخت و دوم، در متعلق شناخت و تغییر سوم، در خود شناخت. در فاعل شناخت، براساس مبانی فلسفۀ صدرا، نفس با بدن و قوای خود به نحو حیثیت تقییدی شأنی، اتحاد و بلکه عینیت وجودی دارد؛ بهطوریکه مسئله دوگانگی نفس و بدن رفع میشود، نفس با جهان خارج ارتباط مستقیم برقرار کرده و آن را ادراک میکند.
در متعلق شناخت، هم براساس مبانی فلسفۀ صدرا، حقایق فلسفی مانند ضرورت، علیت، وحدت، فعلیت و ... بهنحو حیثیت تقییدی اندماجی با وجود خارجی و واقعیت عینی اتحاد و بلکه عینیت وجودی داشته و بدینترتیب دستگاه شناسایی انسان آن را مستقیم ادراک میکند.
در مورد شناخت براساس مبنای صدرا، علم امری وجودی است، نه ماهوی؛ بدینترتیب میتواند ارتباط عالم و معلوم را برقرار و تبیین کند. براساس اینسه تغییر بنیادین در فلسفۀ صدرا عقل، علیت را در خود ادراک و شهود حسی، بهنحو مستقیم ادراک و شهود عقلی میکند و در مرحلۀ دیگر، مفهوم علیت را انتزاع میکند.
مقایسه زیباییشناختی مراتب هستی در فلسفة فلوطین و سهروردی
یحیی بوذرینژاد
محمد علی سلطان مرادی
چکیده: زیبایی در فلسفۀ فلوطین و سهروردی، دارای جنبه های تطابق و تفاوت است. از دیدگاه فلوطین، هستی سه اقنوم دارد: احد که تمام زیبایی ها از او ناشی شدهاند. پس از او عقل که اعظمِ موجودات است، پس از آن نفس؛ که این سه اقنوم در نظامی سلسله مراتبی از یکدیگر ناشی میشوند. نقس از عقل ناشی میشود و عقل به نوبۀ خود از احد.
نظریۀ شهابالدین یحیی سهروردی، مؤسس فلسفۀ اشراق، ریشه در اندیشۀ حکمای ایران باستان، فیلسوفان اسلامی و فلسفۀ نوافلاطونی دارد. وی مراتب هستی را از نورالانوار آغاز میکند، سپس از انوار قاهره صحبت میکند و سپس در پایان از انوار مدبرۀ افلاک و ابدان سخن می گوید.
در این مقاله، پس از گزارش خطوط اصلی تفکر این دو فیلسوف در تعریف، مراتب و ادراک زیبایی، به مقایسۀ مراتب زیبایی به مقایسۀ زیباییشناختی مراتب نور در نظام سهروردی با وجود در فلسفۀ فلوطین میپردازیم. در پایان نقاط قوت و ضعف هر دو دستگاه را بررسی میکنیم و نشان میدهیم چه ارتباطی بین زیبایی و کمال بشری در فلسفۀ اشراق و فلسفه نوافلاطونی فلوطین وجود دارد.
وجوه اشتراک و افتراق فکری هوسـرل و دکـارت
محمدتقی شاکری
چکیده: فلسفۀ هوسرل با همۀ پیچیدگیها و جهتگیریهای خاص خود، متأثر از آموزههای دکارت است؛ بهطوریکه روح کلی اندیشههای او را باید دکارتی دانست. برای فهم بهتر و دقیقتر فلسفۀ هوسرل میتوان به میراث وی از دکارت توجه و وجوه اشتراک و افتراق فکری آندو را ذیل هدف، روش و پیشرفتشان بررسی کرد. شباهت و تفاوت اصلی هردو در استفاده از شک، ظرفیت و امکانات آن است.
علاقه مندان میتوانند جهت مطالعه متن كامل مقالات به سامانه نشریه حکمت اسراء به آدرس www.isramags.ir مراجعه و فايل كامل متن مقالات را دريافت نمايند.
گفتنی است، فصلنامه حکمت اسراء از مقالاتی که با نگاهی نو در حوزه حكمت و فلسفه، تحقیق و تألیف شدهاند، استقبال كرده و مقالاتي كه بر اساس مباني حِكمي حضرت استاد آيت الله جوادي آملي نگاشته شدهاند در اولويت بررسي و چاپ قرار ميدهد. نويسندگان و محققين گرامي می توانند جهت اطلاع از شیوه نامه مقالات و روش ارسال مقاله خود از طريق وب سایت مجله اقدام نمایند./۹۹۸/ن ۶۰۴/ش