معرفی کتاب روز تعاون، نوشته روح اللّه ابراهيم نژاد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، امروز روز تعاون نام گذاری شده است و به همین مناسبت در این نوشتار به معرفی کتاب روز تعاون، نوشته روح اللّه ابراهيم نژاد پرداخته ایم.
این کتاب پس از مقدمه و پیش گفتار از سه بخش اصلی گوهر تعاون، سخنان بزرگان و برگزيده ي ادب فارسي و همراه با برنامه سازان  تشکیل شده و در مقدمه درباره موضوع کتاب چنین آمده است:
مكتب اسلام نيز بر تعاون و همكاري متقابل تأكيد فراواني نموده و به عنوان يك اصل اساسي آن را در حيات بشر پذيرفته است. با اينكه كتاب آسماني اسلام، چهارده قرن قبل نداي «تعاونوا علي البر و التقوي» را سر داد و همه ي انسان ها را به مساعدت و همكاري دعوت كرد، با اين وجود، رويكرد دنياي امروز به امر تعاون، پيشينه اي كمتر از دو قرن دارد كه آن هم عمدتا محدود به فعاليت هاي اقتصادي است. در حالي كه اسلام نه تنها بر ابعاد اقتصادي بلكه تعاون را در ساحت هاي گوناگون زندگي فردي و اجتماعي پسنديده مي داند تا آن جا كه حتي در عبادات كه نوعي رابطه ي معنوي بين خالق و مخلوق است نيز مي خواهد كه انسان ها همه با هم در صفي واحد در محضرش حضور يابند و از بركات سفره ي الهي به صورت جمعي بهره گيرند.
بخش اول شش فصل دارد که در فصل اول به موضوعات كليات و مفاهيم، نگرشي بر ماهيت تعاون، معناي لغوي، تعاون و درجات آن، عناصر تعاون، فرق تعاون  و اعانه و اهميت تعاون پرداخته شده و نویسنده در فصل دوم با عنوان تعاون در اديان گوناگون چنین آورده است:
تعاون در اديان هند بر پايه ي فلسفه ي وحدت وجود استوار است. در اين بينش، جماد، نبات، حيوان و انسان، جا ندارند. بنابراين، ياري و همكاري به انسان ها منحصر نيست.
دين «بودا» بنياد تعاون را از چهار اصل زير استخراج مي كند:
1ـ زندگي رنج است؛
2ـ منشأ رنج، ميل و اشتياق فردي ماست؛
3ـ مبارزه و دفع رنج، فرو نشاندن تشنگي به وسيله ي محو همه ي خواهش ها است؛
4ـ روش دفع رنج، پيروي از اين هشت دستورالعمل است:
ايمان درست، گفتار پاك، كردار پاك، زندگي پاك، كوشش درست، توجه پاك، تمركز پاك و تفكر پاك.  
... در اعتقادات ايرانيان پيش از ظهور زرتشت، امور به دو قلمروي مقدس و پليد تقسيم مي شدند. اين دو قلمرو بر خلاف ديگر اديان به يكديگر راه نداشتند و اصل ثنويت و دوگانه گرايي را برقرار مي ساختند. تعاون نيز بر همين پايه، بنياد نهاده مي شد. در اين نگرش، انسان وظيفه دارد كه با اصل نيكي، همكاري كند و با اصل بدي، دشمني ورزد، تا با همكاري او زشتي ها از ميان برخيزد.
زرتشت نيز با تقسيم امور به دو قلمروي مقدس و پليد، اهورا مزدا را در يك طرف و اهريمن را در طرف ديگر قرار مي دهد. در اين ميان، وظيفه ي انسان ها تعاون براي پيروزي اهورا مزدا است.
آيين مهرپرستي، ديگر آيين ايراني است. اين دين، دين رستگاري و اميد به نجات است كه به وسيله ي انجام اموري كه بر پايه ي برادري استوار است، به دست مي آيد. احساس برادري درميان مردم، بنياد تعاون اجتماعي است.
در دين يهود، همكاري عمومي در انجام احكام يهود، اصول تعاون را تشكيل مي دهد. در اين ديدگاه، تعاون چيزي جز همكاري ميان قوم بني اسراييل نيست.
تعاون در دين مسيح، بر اساس محبت و عشق است. تعاون در نيكوكاري و پرهيز از دشمني با ديگران از اصول ديانت مسيحي است.
عنوان فصل سوم، تعاون در اسلام است و در آن به موضوعات تعاون در قرآن، تعاون در روايات، تعاون از ديدگاه امام علي عليه السلام و خلاصه ي نظريه اسلام اشاره شده و در زیر عنوان آخر نیز نویسنده چنین آورده است:
اگر روحيه تعاون و تعاضد در جامعه اسلامي احيا شود و اين كلام الهي هماره در مركز توجه باشد كه تعاونوا علي البرّو التقوي، جامعه اي پر از صفا و يك رنگي و مملو از نشاط و صداقت با آينده اي روشن همراه با سعادت و نيك بختي خواهيم داشت.
انسان مسلمان با زدن رنگ الهي بر خود با اهل ايمان پيوند مي خورد زيرا انسان اجتماعي است و جامعه ي انساني بدون همراهي و مشاركت و همكاري (تعاون) و بدون مسؤوليت مشترك و بدون ياري همه جانبه، خالي از انسانيت خواهد بود. ميزان مسؤوليت همگاني و همياري جمعي و فداكاري عمومي، ميزان زنده بودن حيات اجتماعي است، جامعه ي ايماني چون پيكري است كه با آسيب ديدن يك عضو ديگر اعضا متأثر خواهند شد.
بسياری از فسادهاي اجتماعي ريشه در عدم وجود تعاون دارد، ظهور روحيه ي تعاون نشانه ي رحمت الهي و پيوند انسان هاست، تا جايي كه امام صادق عليه السلام مي فرمايد:
هر مؤمني براي حاجتي نزد برادر مؤمنش رود جز اين نيست كه آن رحمتي است كه خداوند به سوي آن برادر مؤمن فرستاده و به او عنايات فرموده است.
بنابراين جامعه ديني به اخوت و برادري گره خورده و هيچ چيز به فرموده ي امام علي عليه السلام رشته هاي پيوند و بقاي برادري را جز تعاون محكم نمي سازد.

آقای ابراهیم نژاد در فصل چهارم با عنوان تعاون در ايران نیز به واکاوی پيشينه ي كارهاي جمعي در ايران، تعاوني ها در ايران، مجلس شوراي اسلامي و تعاون، تعاون در قانون اساسي و نقش تعاوني ها در پيشرفت روستاها  پرداخته است.
 همچنین تعاون در جامعه ي جهاني، رابرت اون و ردّ فلسفه ي فردگرايي، پيش تازان راچديل، اصول راچديل، ظهور رسمي تعاون در صحنه ي بين المللي، سازمان هاي تعاوني بين المللي، اهداف اتحاديه بين المللي تعاون، جايگاه مؤسسات تعاوني در دستگاه هاي اداري و دولتي و تعاوني در كشورهاي در حال توسعه عنوان های مطالب فصل پنجم هستد. آسيب شناسي تعاون نیز عنوان فصل ششم و پایانی بخش اول است. ضمنا نویسنده درباره تعاونی در کشورهای در حال توسعه این گونه گفته است:
كشورهاي توسعه نيافته يا در حال توسعه، سه چهارم جمعيت كره ي زمين را تشكيل مي دهند. در اين كشورها اقليتي انگشت شمار، روز به روز ثروت مندتر مي شوند، در حالي كه اكثريت بي شماري از مردم، بيش از پيش در فقر غوطه ور مي گردند. ادامه ي چنين وضعي، با منافع ملي اين كشورها و نيز عدالت اجتماعي و انساني مغايرت دارد. بدين دليل، تأسيس شركت هاي تعاوني در اين كشورها توصيه مي شود. در اين صورت، از سوءاستفاده ي طبقات پردرآمد جلوگيري مي شود و فاصله ي طبقاتي كاهش مي يابد. تعاوني مي تواند سرمايه هاي پراكنده را متمركز سازد و با بهره برداري صحيح از منابع و اتخاذ روش هاي جديد توليد و توزيع، وضع اقتصادي جامعه را بهبود بخشد. اجراي اصول تعاون به ويژه در جوامع روستايي، حس هم فكري و همكاري را در ميان طبقات مختلف اجتماع تقويت مي كند و از تبعيضات طبقاتي مي كاهد. نكته اي كه نبايد فراموش شود، اين است كه آگاهي مسؤولان و اعضاي تعاوني از نقش و اهميت تعاوني، پيش شرط كام يابي اين نهضت به شمار مي آيد. اگر اعضا، شركت را از آنِ خود ندانند، هيچ گاه نتيجه ي مطلوب به دست نخواهد آمد.
  تعاون در سخن بزرگان، تعاون در اشعار و  واژگان سبز عنوان های بررسی شده در بخش دوم هستند.
در بخش سوم نیز به راهكارهاي تقويت تعاوني ها همانند آموزش در گسترش تعاوني، روابط عمومي، و پيشنهادهايي براي توسعه ي تعاون روستايي پرداخته شده و در بخش توصيه ها نیز موضوعات پيشنهادهاي برنامه اي، پرسش هاي مردمي،  پرسش هاي كارشناسي و معرفي كارشناسان آمده و نویسنده زیر عنوان پيشنهادهاي برنامه اي به موارد زیر اشاره کرده است:
1ـ  تهيه فيلم هاي كوتاه از تعاوني هاي موفق در كشور؛
2ـ  معرفي تسهيلات وزارت تعاون براي احداث تعاوني هاي توليدي؛
3ـ  گفت وگو با متوليان امر تعاون و بررسي مشكلات و راه كارهاي گسترش آن؛
4ـ  گفت وگو با مسؤولان اداره ي كل تعاون استان ها و دريافت گزارش كار از آنان؛
5ـ  توليد برنامه هايي براي كودكان با هدف آموزش فرهنگ كار جمعي و گروهي در خانه و مدرسه.
گفتنی است که کتاب روز تعاون در مهرماه 1380 منتشر شده است./ ۹۲۵/ ن ۶۰۱/ش