آداب آغاز دعا

رهیافتی به شناخت دعا

آن هنگام که مومن دعا را می خواهد آغاز کند، باید آدابی را رعایت نماید از جمله آن ها آغاز کردن با نام خدا ستایش و ثنا گفتن، اعتراف به گناه، درود فرستادن بر محمد (ص) و خاندان او و توسل به قرآن و پیامبران و اولیای الهی است که در ذیل به تفضیل درباره هر کدام سخن خواهیم گفت:
یکم. آغاز کردن به نام خدا: در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام آمده است:« لایرد دعاء اوله:بسم الله الرحمن الرحیم1؛ دعایی که با بسم الله الرحمن الرحیم آغاز گردد رد نمی شود».

نیز پیامبر گرامی اسلام (ص) فرموده است: « هر کس اندوهی به او برسد و از روی اخلاص و با توجه به قلب به خدا بگوید: بسم الله الرحمن الرحیم از دو حال خارج نمی شود: یا در همین دنیا به حاجتش می رسد یا نزد پروردگارش به حساب می آید و در نزد او ذخیره می گردد و البته آنچه نزد خداست برای اهل ایمان بهتر و ماندگار تر است2».

دوم. ستایش و ثنا گفتن: مناسب است دعا کننده هنگام آغاز دعا ،حمد و ثنای پروردگار را بگوید. پیامبر رحمت حضرت محمد مصطفی (ص) می فرماید: « هر کس چهار مرتبه بگوید الحمدلله رب العالمین(ستایش خداوندی را که پروردگار جهانیان است) خداوند می فرماید: بخواه تا به تو عطا شود3».

نیز آن حضرت می فرماید:« هر دعایی که پیش از آن تمجیدی نباشد{درخواستی} ناقص است. نخست تمجید(خداوند) و سپس دعا».

{راوی می گوید}گفتم: کمترین حد تمجید که کفایت می کند چیست؟ فرمود: « بگو ، پروردگارا، تو آغازینی و پیش از تو چیزی نیست، تو پیدایی و پیداتر از تو چیزی نیست. تو نهانی و نهان تر از تو چیزی نیست. تو عزیز و حکیمی4».

سیمونه دختر سعد، خدمتگزار پیامبر (ص) می گوید: پیامبر (ص) بر سلمان- که غازش را خوانده و مشغول دعا کردن بود- گذشت و فرمود: ای سلمان، از پروردگارت حاجتی داری؟ گفت: آری، ای پیامبر خدا. فرمود: پس، پیش از دعایت پروردگارت را ثناگوی و او را چنان که خود، خویشتن را وصف کرده است وصف کن و سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله بگو. سلمان گفت: ای پیامبر خدا، چگونه ثنایش کنم؟ فرمود: سه مرتبه فاتحةالکتاب(سوره حمد) را بخوان؛ زیرا آن ثنای خداوند متعال است. گفت: چگونه وصفش کنم: فرمود: سه مرتبه سوره صمد (توحید) را بخوان؛ زیرا آن، وصف خداست که خداوند خویشتن را بدان وصف کرده است. گفت: چگونه تسبیح او گویم؟
فرمود: بگو سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر؛ یعنی: پاک است خدا و ستایش، ویژه اوست. معبودی جز خدای یگانه نیست و خدا، بزرگتر است . سپس حاجتت را از او درخواست کن.5».

امام علی (ع) فرموده است:« در هیچ رکوع و سجده ای قرائت نیست؛ بلکه در آن دو باید ستایش خداوند کرد و سپس در خواست نمود. پس، پیش از درخواست ستایش خداوند گویید و سپس درخواست کنید6».
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تنبیه الخواطر،ج1،ص32, بحار الانوار،ج93،ص313
2. التوحید، ص232؛ بحارالانوار، ج92،ص233،ح14
3. نهج الدعاء،ج1، ص117
4. مکارم الاخلاق، ج2،ص80،ح2206؛ الکافی ، ج2، ص504، ح6
5. تنبیه الغافلین، ص544، حجت الاسلام 876
6. قرب الاسناد، ص142،ح512؛ بحارالانوار، ح85،ص104، ح9