رهیافتی به شناخت دعا

سوم. اعتراف به گناه: دعا را با اعتراف به گناه باید آغاز کرد. این حقیقت ژرف و تربیتی را امام صادق (ع) چنین تبیین فرموده است:« نخست، ستایش، سپس ثنا گفتن، بعد، اعتراف کردن به گناه و آن گاه درخواست کردن؛ زیرا به خدا سوگند، هیچ بنده ی از گناهی بیرون نشد، مگر با اعتراف {به آن}1».

عثمان بن عیسی، یکی از شیعیان نقل می کند که به امام صادق (ع) گفتم: دو آیه در کتاب خدا هست که تاویل {و حقیقت} آنها را نمی دانم. آن حضرت فرمود: آن دو آیه چیست؟ گفتم: این سخن او که « ادعونی استجب لکم( مرا بخوانید تا پاسختان دهم) دعا می کنم و اجابتی نمی بینم! آن حضرت به من فرمود: آیا گمان می کنی خداوند –تبارک و تعالی- خلف وعده کرده است؟ گفتم : خیر. آن حضرت فرمود: آیه دیگر کدام است ؟ گفتم: این سخن او که « و ما انفقتم من شیءٍ فهو یخلفه و هو خیر الرّازقین( هر آنچه انفاق کنید، او جایگزینش می کند و او بهترین روزی دهندگان است).

من انفاق می کنم اما جایگزینی نمی بینم! فرمود: آیا گمان می کنی که خداوند، خلف وعده کرده است؟ گفتم: خیر. فرمود پس چه؟ گفتم نمی دانم.
فرمود: ولی من، به خواست خداوند متعال، سببش را برایت می گویم: بدانید که اگر شما از دستوهایی که او به شما داده است اطاعت می کردید، سپس او را می خواندید پاسختان را می داد؛ اما شما دستور های او را به کار نمی بندید و نافرمانی اش می کنید؛ از این رو پاسختان را نمی دهد؛ اما اینکه گفتی: انفاق می کنید اما جایگزینی نمی بینید ، بدانید که اگر مال را از راه حلالش به دست می آوردید و به جا انفاق می کردید، هیچ کس درهمی انفاق نمی کرد مگر آنکه خداوند، عوضش را به او می داد، و اگر خداوند را از راه دعا می خواندید، پاسختان را می داد، هر چند نافرمان باشید.

گفتم: راه دعا چیست؟ فرمود: چون نماز واجب را خواندی ، خداوند را تا جایی که می توانی به بزرگی و عظمت یاد کن و او را ستایش کن و بر پیامبر (ص) درود فرست و در درود فرستادن بر او بکوش و گواهی ده که پیام الهی را رسانده است، و بر امامان هدایت گر درود بفرست و پس از به جای آوردن حمد و ثنای الهی و درود فرستادن بر پیامبر (ص) لطف و محبت های او را در حق خودت یاد کن و نعمت هایی را که به تو داده و نواقت هایی را که در حق تو روا داشته است، یاد آور شو و او را بر آنها حمد و سپاس بگو.

آن گاه به یکایک گناهانت یا به آنچه از آنها در خاطر داری، و به آنها که بر تو پوشیده است، اجمالا اعتراف و اقرار کن و از همه نافرمانیهایت، به درگاه خدا توبه ببر، با این نیت که دیگر آنها را تکرار نکنی و از سر پشیمانی و نیت راستین و بیم و امید از همه آنها استغفار کن... سپس حاجتت را بطلب که در این صورت امیدوارم خداوند-ان شاءالله – ناکامت نگذارد2».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. کافی،ج2،ص484،ح3؛عدةالداعی،ص148
2. فلاح السائل، ص96، ح34؛ بحارالانوار،ج93،ص319،ح28