در طوس غریب الغربا را صلوات

جواد محمد زمانی

در میان ما ایرانیان، حضرت علی بن موسی الرضا (ع) به «غریب الغربا» مشهور است. بارها در محافل عمومی و مجالس ذکر اهل بیت (ع) شنیده ایم که مردم با شنیدن عبارت غریب الغربا چگونه ضجه می زنند و حاجات دنیوی و معنوی خود را از حضرتش طلب می کنند.

نیز بارها شنیده ایم که گویندگان مذهبی آن حضرت را با اجداد طاهرینش مقایسه می کنند و سپس با مقایسه مثلا قبرستان بقیع( که آل سعود آن را ویران کرده است) با حرم ملکوتی علی بن موسی الرضا (ع) و صحن ها و شبستان های متعدد و متنوع و لامپ ها و نور افشانی های آن، اشک را بر گونه ها جاری می سازند و سپس اینکه «تو بیشتر غریبی یا امام مجتبی (ع) و دیگر ائمه بقیع؟!» یا آنکه مقایسه غربت امام حسین (ع) و یارانش در روز عاشورا، به آن حضرت عرضه می دارند که تو غریب الغربایی یا جدت حسین؟!...

این گونه سخن گفتن درباره آن معصومان (ع) ، در ایجاد روح عاطفی و ازدیاد محبت به اهل بیت (ع) تاثیر فراوانی دارد.
نویسنده بنا ندارد که این برداشت ها را اشتباه بداند یا آن را نقد کند؛ اما صرف نظر از آن، غریب الغربا بودن امام رضا (ع) را می توان در ابعاد و اوضاع سیاسی و اجتماعی عصر امام هشتم نیز با درنگ فراوان مشاهده کرد.

بنی عباس در فریب عمومی بسیار توانا و چیره بود. پیش از آن، بنی امیه چهره واقعی خود را به همگان نشان داده بود.
مردم عصر امام حسین (ع) با امام حسین (ع) به خوبی بنی امیه را می شناختند و از تبار آنان و اصرار آنان در دشمنی با مکتب اسلام و معصومان (ع) به خوبی آگاه بودند، به ویژه در عصر یزید چهره بنی امیه بیش از گذشته نمایان شد.

فسق علنی یزید، تردید هر منصفی را به یقین تبدیل می کرد و وی را به این حقیقت رهنمون می شد که بنی امیه بنای نابودی یا استحاله اسلام را دارند؛ از این رو متدینان و اسلام دوستان به هیچ روی، حکومت بنی امیه را بر نمی تابیدند و با دست و دل و زبان به مبارزه با آن می پرداختند. اما بنی عباس چطور؟!

بنی عباس در چهره دوستدار اهل بیت (ع) وارد میدان شدند. آنان شعار اصلی خود را الرضا من آل محمد قرار داده بودند و چنین وا نمود می کردند که برای تکریم اهل بیت (ع) و بهره مندی از مقام علمی و معنوی آنان و خشنود سازی آنان به صحنه سیاست واردشده اند.
آنان خود را دوستدار علم و دانش نشان می دادند و دربار آنان سرشار از حضور دانشمندان و عالمان بود.

اما حقیقت آن است که اینها پوششی برای سرکوب شورش های علویان و پله ای برای ترقی پادشاهی آنان بود نه خدمت به اهل بیت ! آنان دانشمندان بلاد مختلف را گرد می آوردند و کتابهای آنان را به عربی ترجمه می کردند و ... اما حقیقت علم و حکمت- حضرت موسی بن جعفر (ع) – را به زندان می افکندند و سعی در ترور شخصیتی امامان شیعه داشتند.

جنایات بنی عباس کم از بنی امیه نبود اما همه در پوششی از محبت به اهل بیت ! هدف آنان منزوی کردن امامان معصوم (ع) و سرانجام تسلط فکری و مادی و سیاسی بر عالم اسلام بود نه غیر آن!

هدف آنان معرفی اهل بیت (ع) به عنوان عالمی از عالمان دینی بود نه امام مفترض الطاعه! آنان می خواستند اختیارات امام را در حد موعظه و تدریس علمی و حل مشکلات معیشتی مردم بنمایانند نه حکومت داری و ...
این گونه بود که کاربر امامان شیعه سخت می شد و بر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) سخت تر! چه اینکه مامون با کیاست ترین خلیفه عباسی و به اصطلاح دانشمند ترین آنها بود.

مامون به دنبال بهره برداری سیاسی از شخصیت امام رضا (ع) بود. مامون می خواست چنین وانمود کند که امامان شیعه به شدت دنیادوست و قدرت طلب اند، چنانچه موقعیتی دست دهد، حتما به قدرت علاقه نشان می دهد. او می خواست ، طرح مساله ولایت عهدی امام رضا (ع) آن حضرت را قدرت دوست نشان دهد. نیز می خواست با کشاندن امام به دربار زمنیه خنثی کردن قیام های علویان و طرفداران امام (ع) را فراهم آورد.از این رو امام را مجبور به پذیرش ولایت عهدی و سفر به ایران کرد.

اکنون، امام رضا (ع) چگونه باید این حقایق تلخ را به گوش مردم برساند؟! این گونه است که کار بسی دشوار بود. شناساندن حقیقت حکومت بنی عباس و افشاگری درباره جنایات آنان و بیان غربت امامان معصوم (ع) آن چیزی بود که امام رضا (ع) را به سمت خطبه ها و نصیحت ها و ... کشاند.
اکنون شاید گوشه از غریب الغربا بودن امام هشتم بر من و شما روشن شده باشد. آری، غربت آن بود که آنکه خود را دوست می نمایاند(بنی عباس) دشمن بود و سخت دشمن! آری، هم اکنون باز گردیم به نوای چاووش: در طوس غریب الغربا را صلوات.

 

ی/ 701