علامه طباطبایی فضائل حیرت‌آور اخلاقی مثل فنا در حقیقت الهی داشت

به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا، سید‌حسین نصر در سخنرانی‌ که به صورت ویدئوکنفرانس در آئین بزرگداشت علامه طباطبایی پخش شد، با اشاره به سابقه آشنایی خود با وی گفت: من از سال 1337 تا سال 1357 از کلاس مرحوم علامه طباطبایی استفاده کردم و ساعت‌ها و روزهای زیادی در شهرهای تهران، قم با علامه گذراندم و این سعادت را در تمام عمرم فراموش نخواهم کرد.

او با اشاره به تعالیم فکری، علمی و فلسفی علامه افزود: وی همچنین در تعالیم شخصی و القای معنویتی بی‌نظیر بود و این تعالیم همیشه در من باقی خواهد ماند.

این استاد فلسفه با بیان اینکه در تکوین فکری علامه طباطبایی سه مدرسه مختلف تأثیرگذار بود، ادامه داد: مدرسه اولیه که در خانواده‌اش وجود داشت، مدرسه قرآن و تعالیم دینی بود که آنچنان رسوخ عمیقی بر وجودش گذاشت، که نه تنها از علمای بزرگ، بلکه از راسخون فی‌العلم نیز بود. دوم توجه خاص علامه به مکتب فلسفی ملاصدرا بود و سوم توجهی که به مکتب عرفان ابن عربی و سایر عرفای اسلامی داشت.

استاد مطالعات اسلامی دانشگاه جورج واشنگتن با اشاره به اینکه علامه سه طبقه شاگرد داشت، گفت: یکی شاگردان عمومی که آن وقت در مدرسه فاطمیه قم به آن‌ها درس می‌دادند و بیشتر اوقات شفا و اسفار تدریس می‌کرد. دوم شاگردانی که در حلقات کوچک‌تر به آن‌ها درس‌های عرفان و فلسفه می‌داد و سوم خواص خواص شاگردان که به آنها حتی درس عرفان عملی هم می‌داد که هر طبقه از شاگردان یک خصایصی از گنجینه عظیم وجودی علامه برایشان اهمیت داشت.

نویسنده کتاب «تاریخ فلسفه اسلامی» در ادامه تصریح کرد: تسلط کامل علامه نه تنها به متون فلسفه اسلامی، بلکه نحوه تقریر و اجتهادی که علامه نسبت به فلسفه سنتی داشت، نهایت اهمیت را داشت. برای گروه دوم ریزه‌کاری‌های مطلب عرفانی و چه فلسفی مورد توجه بود که بیشتر با دید عرفانی به مکتب ملاصدرا نگاه می‌کرد و برای گروه سوم از شاگردانش، آغشته شدن وجود علامه با آتش عشق الهی و عرفان بود و برای گروه کوچک‌تری که علامه هم عرفان نظری و هم عملی را بیان می‌کرد، در آغوش کشیدن خود عرفان در وجود علامه برایشان اهمیت داشت.

نویسنده کتاب «جوان مسلمان و دنیای متجدد» گفت: علامه بدون سیر و سلوک عملی نمی‌توانسته به این درجه از بزرگی و علم برسد. وی دارای فضائل حیرت‌آور اخلاقی بود که در کمتر کسی این خصائل را دیدم، فروتنی، ایثار، گذشت و فنا در حقیقت الهی و ... که کسب این‌ها بدون سیر و سلوک امکان‌پذیر نیست.

نصر با بیان اینکه مرحوم علامه هم مقام علمی صوری و هم مقام درونی را با هم داشت، گفت: همچنین سیر و سلوک به او کمک کرد که تعمق بیشتری حتی در علم حصولی بکند، خیلی از معضلات فلسفی و عرفانی را علامه با بصیرتی که از سیر و سلوک و مقام شهود به دست آورده بود، حل می‌کرد.

وی افزود: مسلماً علامه طباطبایی ریاضت‌های خاصی در زندگی خود داشته است. علامه سال‌ها روزه سکوت گرفته بود، به همین دلیل وقتی سخن می‌گفت یک نوع سکوت معنوی در لابه‌لای سخنش مشهود بود، علاوه بر این سال‌ها ریاضت‌هایی که کشیده بود، هر روز یک نوع اشتغالات معنوی صوفیانه و عارفانه داشت.

نویسنده کتاب «محمد (ص)، مرد خدا» تأکید کرد: علامه طباطبایی معتقد بود که اشتغال تعالیم معنوی در بین علمای شیعه دوره صفویه به صورت آرام و ساکت وجود داشته است، علامه تعالیم خاصی را نیز شخصاً دریافت کرده بود و خیلی هم راجع به این مباحث سکوت اختیار می‌کرد و این موارد را اصل حیات معنوی خودش می‌دانست. همه آثارش تراوش تزکیه درونی او بود.

وی ادامه داد: انسان نمی‌تواند با نفس خودش خودش را تربیت می‌کند که مولانا می‌گوید اگر یک مورچه انسان را تربیت کند، بهتر از این است که انسان خودش خود را تربیت کند؛ چون خود دارای نقایصی است، باید به دنبال کمالی بیرون از نقایص خود بود.

به گزارش فارس، نصر در پایان با اشاره به اینکه انسان بدون مربی معنوی نمی‌تواند به مقامات معنوی و عرفانی برسد، اظهار داشت: این تعالیم باید در محور دین و به برکت محمدی (ص) باشد، هر کسی بخواهد خارج از خیر و برکت قرآنی و محمدی باشد، به بیراهه می‌رود، این دلایل بود که علامه مانند تمام عرفای اسلامی زبده معنویت بود. علامه زبده معنویت دین بود و عرفان واقعی نیز همین است. عرفان واقعی معرفت حق است. /د103